جەتٸسۋ وبلىسىندا عىلىم مەن ٶندٸرٸستٸڭ بايلانىسىن نىعايتۋعا باعىتتالعان جوبا قولعا الىندى. وسى ماقساتتا وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وتاندىق تۇقىمدى, سول سيياقتى ينتەنسيۆتٸ تەحنولوگييانى قولدانۋدىڭ تەجٸريبە الاڭى رەتٸندە كٶكسۋلىق شارۋا قوجالىعىنىڭ القابىنا 28 گەكتارعا 4 تٷرلٸ داقىل ەكتٸ, – دەپ حابارلايدى Dalanews.kz جەتٸسۋ وبلىسى ەكٸمٸنٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
وسى كٷنٸ «كەڭ دالا» شارۋا قوجالىعىنىڭ بازاسىنا قازاق ەگٸنشٸلٸك جەنە ٶسٸمدٸك شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ, ەگٸنشٸلٸكتە قولدانىلاتىن بيولوگييالىق, حيمييالىق قوسپالاردى جەنە اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن شىعاراتىن كومپانييالار مەن ولاردىڭ ديستريبيۋتورلىق ۇيىمدارىنىڭ ٶكٸلدەرٸ, جاقىن اۋدانداردا تۇراتىن شارۋا قوجالىقتارىنىڭ جەتەكشٸلەرٸ جينالدى.
القاپقا ەرقايسىسى 7 گەكتاردان 4 تٷرلٸ داقىل – قانت قىزىلشاسىنىڭ, سويانىڭ, جٷگەرٸ مەن ارپاننىڭ تۇقىمى ەگٸلدٸ. بۇل رەتتە قانت قىزىلشاسىنىڭ تۇقىمى وتاندىق, ياعني عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ تٷرلٸ سورتتاردى بۋدانداستىرۋ ارقىلى جاساپ شىعارعان تۇقىمنىڭ جاڭا بۋىنى.
ينستيتۋتتىڭ عىلىمي قىزمەتكەرٸ نۇرسۇلتان مۇساحودجاەۆتىڭ ايتۋىنشا, تۇقىم ەلٸمٸزدە جاسالعاندىقتان, قازاقستاننىڭ كليماتتىق ەرەكشەلٸگٸنە, توپىراق قۇنارىنىڭ دەڭگەيٸنە بٸردەن بەيٸمدەلە الادى.
– توقسان جىلدىق تاريحى بار بٸزدٸڭ ينستيتۋت سوڭعى بەس جىلدا قىزىلشا تۇقىمىمەن اينالىسا باستادى. شەتەلدٸك تۇقىم سەلەكتسيياسىنىڭ بٸر كٷردەلٸلٸگٸ – قىزىلشانىڭ اتالىعى مەن انالىعىن لايىقتى سەيكەستەندٸرۋ, سول ارقىلى ارى قاراي كٶبەيتۋ بٸرشاما قيىندىق تۋعىزادى.
بۇل رەتتە بٸز اتالىعىن ۋكراينادان, انالىعىن امەريكادان, مۇنان سوڭ فرانتسييادان, وسىلاي ەر تٷرٸن ەكەلٸپ, سترەسكە تٶزٸمدٸ جەتٸنشٸ-سەگٸزٸنشٸ بۋىنىن شىعاردىق. كەيٸن بۇل تٶزٸمدٸ تۇقىمدى قازاقستاندىق انالىق تۇقىممەن بۋدانداستىردىق.
بٸز جاساعان تۇقىم زييانكەستەرگە, اۋرۋلارعا قارسى پرەپاراتتارمەن ٶڭدەلگەن. قازٸر ەلٸمٸزدە قانت قىزىلشاسى تۇقىمىنىڭ 95% شەتەلدٸك, وتاندىق تۇقىم نەبارى 5 % قولدانىلادى. بٸز ٶزٸمٸزدٸڭ وتاندىق تۇقىمداردى نەعۇرلىم ساپالى جاساپ شىعارساق, سوعۇرلىم شارۋالارعا دا, ەلدٸڭ ەكونوميكاسىنا دا پايدالى, – دەيدٸ ن.مۇساحودجاەۆ.
القاپتا قانت قىزىلشاسىنىڭ وتاندىق تۇقىمى 2 گەكتارعا, شەتەلدٸك تۇقىمدارى 5 گەكتارعا ەگٸلدٸ, الداعى ۋاقىتتا بٸردەي كٷتٸپ-باپتالىپ, كەيٸن ەر تۇقىمنىڭ ٶنٸمدٸلٸگٸنٸڭ نەتيجەسٸ شىعارىلاتىن بولادى.
سول سيياقتى سويا, ارپا, جٷگەرٸنٸڭ ەرقايسىسى 7 گەكتاردان ەگٸلٸپ, ولارعا كٷتٸپ-باپتاۋ بارىسىندا «اۆگۋست» جشس-نىڭ ارامشٶپتەرمەن كٷرەسەتٸن گيربيتسيدتەرٸ, اۋرۋلارعا قارسى قولدانىلاتىن فۋنگيتسيدتەرٸ, سول سيياقتى زييانكەستەرمەن كٷرەسەتٸن ينسەكتيتسيدتەرٸ قولدانىلىپ, ولاردىڭ تيٸمدٸلٸگٸ تەكسەرٸلمەك.
بۇل رەتتە اتالمىش سەرٸكتەستٸكتٸڭ جەتٸسۋ ٶڭٸرٸندەگٸ ٶكٸلٸ ەرلان بەكپاەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل رەسەيلٸك كومپانييا قازاقستانداعى شارۋاشىلىقتارمەن 17 جىلدان بەرٸ ىنتىماقتاستىقتا جۇمىس ٸستەپ كەلەدٸ. ال ديقاندارعا تانىستىرىپ, ساپاسىن تەجٸريبە جٷزٸندە كٶرسەتكەلٸ وتىرعان بۇل پرەپاراتتارى بۇرىنعىدان ٶزگەشە, جاڭا تٷر.
ماماننىڭ ايتۋىنشا, جەتٸسۋ جەرٸندە نەگٸزٸنەن شوڭاينا, كٶپ جىلدىق قيياق, جاتاعان بيدايىق, يتقوناق, شىرماۋىق, 4 تٷرلٸ الابوتا, باسقا دا ارامشٶپتەر جيٸ كەزدەسەدٸ. پرەپاراتتاردىڭ وسى ارامشٶپتەرگە, جالپى زييانكەستەرگە قارسى كٷشٸ ەلسٸرەمەۋ ٷشٸن, ولاردىڭ تٷرلەرٸ جىل سايىن جاڭالانىپ, ٶزەرتٸلٸپ وتىرىلادى.
سوندىقتان جەتٸسۋلىق شارۋالارعا بۇل پرەپاراتتاردى قولدانۋدىڭ نەتيجەسٸن كٶرسەتۋ ٷشٸن بٷگٸن القاپقا سەبٸلگەن ەگٸستٸك ماۋسىم بويى اتالمىش كومپانييانىڭ پرەپاراتتارىن پايدالانۋ ارقىلى كٷتٸپ-باپتالاتىن بولادى, وعان كومپانييا ماماندارى دا اتسالىسپاق.
وسى كٷنٸ قىزىلشا مەن جٷگەرٸ سەپكٸشتەر, تراكتورلار, اۆتوپيلوت جٷيەسٸ سيياقتى اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىنىڭ مٷمكٸندٸكتەرٸ تانىستىرىلدى. تەجٸريبە الاڭىنداعى 28 گەكتار ەگٸستٸك وسىنداي تەحنيكالاردىڭ كٶمەگٸمەن اتقارىلاتىن بولادى. اتالمىش تەحنيكالاردىڭ دەنٸ «كەڭ دالا» شارۋا قوجالىعىندا بار بولعاندىقتان, تەجٸريبە الاڭى رەتٸندە وسى شارۋاشىلىق تاڭدالىپ الىنعانىن اتاپ ٶتۋ كەرەك.
ونىڭ ٷستٸنە اتالعان 4 داقىلدى ٶسٸرۋدە دە «كەڭ دالانىڭ» تەجٸريبەسٸ مول. مەسەلەن, شارۋاشىلىق بيىل 300 گا قانت قىزىلشاسى, 200 گا ارپا, 150 گا سويا, 100 گا جٷگەرٸ ەككەلٸ وتىر. قازٸر مۇندا 30 ادام تۇراقتى جۇمىس ٸستەيدٸ, ال ماۋسىمدىق كەزەڭدە جۇمىسشىلاردىڭ سانى 70-80 ادامعا دەيٸن جەتەدٸ. شارۋاشىلىق جەتەكشٸسٸ قاليبەك الپىسباەۆ تەجٸريبە الاڭى بولىپ وتىرعان ٶز القابىنداعى جۇمىستار نەتيجەلٸ بولىپ, بۇل باستاما باسقا شارۋاشىلىقتارعا دا پايداسىن تيگٸزەدٸ دەپ سەنەدٸ.
شارانى ۇيىمداستىرۋشى جەتٸسۋ وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى نۇردەۋلەت كەنەنباەۆ بۇل باستامانىڭ وبلىستىڭ اگرارلىق سالاسىن دامىتۋداعى ىقپالى زور بولاتىنىن ايتتى.
– بٷگٸنگٸ سەبٸلگەن داقىلداردىڭ شىعىمى قانداي بولاتىنىن جاز بويى باقىلايمىز, نەتيجەسٸن سالىستىرىپ قارايمىز. قىزىلشانىڭ وتاندىق تۇقىمى مەن قولدانىلعان پرەپاراتتاردىڭ تيٸمدٸلٸگٸن, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىنىڭ ارتىقشىلىعىن شارۋالارعا ٸس جٷزٸندە كٶرسەتسەك دەيمٸز. سول ماقساتتا شامامەن شٸلدە ايىندا وسى القاپتىڭ بازاسىندا تاعى بٸر سەمينار جيىنىن ٶتكٸزٸپ, جۇمىستىڭ نەتيجەسٸن بٸرگە تالقىلايمىز.
جالپى كەز كەلگەن داقىلدى ٶسٸرگەندە عىلىمي نەگٸزگە سٷيەنۋ كەرەك. سوندا عانا ەگٸنشٸلٸك ٶنٸمدٸ بولادى.
سوندىقتان بٸزدٸڭ باستى ماقساتىمىز - عىلىم مەن ٶندٸرٸستٸ ۇشتاستىرۋ, ينتەنسيۆتٸ تەحنولوگييانى قولدانۋ دەڭگەيٸن ارتتىرۋ, سول ارقىلى ٶنٸمدٸلٸككە قول جەتكٸزۋ, ٶنٸمنٸڭ ٶزٸندٸك قۇنىن تٶمەندەتۋ, سٶيتٸپ شارۋاشىلىقتاردىڭ تابىسىن ارتتىرۋعا قول جەتكٸزۋ, –دەيدٸ ن. كەنەنباەۆ.
جالپى بيىل وبلىستا ەگٸن شارۋاشىلىعى باعىتىنا 8 ملرد. 550 ملن. تەڭگە بٶلٸندٸ, سونىڭ 4,4 ملرد. تەڭگەسٸ باسىم داقىلداردى, 2,6 ملرد. تەڭگەسٸ مينەرالدى تىڭايتقىشتاردى, 1,2 ملرد. تەڭگەگە جۋىعى تۇقىمداردى, 483 ملن. تەڭگەگە جۋىعى پەستيتسيدتەردٸ سۋبسيدييالاۋعا قاراستىرىلىپ وتىر.
