جەتٸسۋ ٶڭٸرٸندە قازٸردٸڭ ٶزٸندە قالا تۇرعىندارىنىڭ 100 پايىزى, اۋىل تۇرعىندارىنىڭ 99,5 پايىزى سۋمەن قامتۋ قىزمەتٸنە قول جەتكٸزگەن. ال جىل سوڭىنا دەيٸن ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن قامتۋعا جاتاتىن 331-ٸ ەلدٸ مەكەننٸڭ بارلىعى نەمەسە 694,2 مىڭ ادام ورتالىق اۋىز سۋ جٷيەسٸنە قوسىلادى دەپ كٷتٸلۋدە,– دەپ حابارلايدى Dalanews.kz
2022-2024 جىلدارى وبلىستا 420,5 شاقىرىم سۋ قۇبىرى جەلٸسٸ قايتا جاڭعىرتىلىپ, 24 ەلدٸ مەكەندە اۋىز سۋدىڭ ساپاسى جاقساردى. ورتالىق سۋ قۇبىرىنا تٶرت اۋىل قوسىلدى: قاراتال اۋدانىنىڭ بەساعاش, بٸرلٸك جەنە الاكٶل اۋدانىنىڭ بيباقان, توقجايلاۋ اۋىلدارى. بۇل رەتتە وبلىستاعى ەڭ شالعاي ەلدٸ مەكەن – قاراتال اۋدانىنداعى كٶپبٸرلٸك اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى ساپالى اۋىز سۋعا قول جەتكٸزدٸ. اۋىلدا ورتالىقتاندىرىلعان سۋ قۇبىرى بولعانىمەن, سۋداعى تۇز مٶلشەرٸ رۇقسات ەتٸلگەن نورمادان بٸرنەشە ەسە جوعارى بولعان. كٶپتەن تٷيٸنٸ شەشٸلمەي كەلە جاتقان بۇل مەسەلە وبلىس ەكٸمٸنٸڭ تاپسىرماسىمەن قابىلدانعان شارالاردىڭ ارقاسىندا بىلتىر شەشٸمٸن تاپتى.
– اۋىز سۋ – دەنساۋلىق كەپٸلٸ, سوندىقتان ونىڭ ساپاسى اسا ماڭىزدى. سوڭعى بٸرنەشە جىلدا بٸزدٸڭ اۋىلدا سۋ مەسەلەسٸ كٷردەلٸ بولدى. دەنساۋلىققا زييان تيگٸزەتٸن تۇزدى سۋدى ٸشۋگە مەجبٷر بولدىق. قازٸر بۇل مەسەلە شەشٸلدٸ. حالىق ريزا. بٸزدٸڭ اۋىلعا كەلەتٸن, 30 جىلدا بٸر رەت جٶندەۋ كٶرمەگەن جولدى دا رەتكە كەلتٸردٸ. ەندٸ 1,5 ساعاتتا اسىقپاي اۋدان ورتالىعى ٷشتٶبە قالاسىنا جەتەمٸز. اۋىلىمىزعا بۇدان بىلاي دا كٶڭٸل بٶلٸنەدٸ دەپ ويلايمىن, – دەدٸ كٶپبٸرلٸك اۋىلىنىڭ تۇرعىنى زەمزەگٷل نەسٸپباەۆا.
تەكەلٸ قالاسىنىڭ تۇرعىندارى دا ۇزاق جىلداردان كەيٸن ساپالى اۋىز سۋعا قول جەتكٸزدٸ. ەسكە سالساق, بۇعان دەيٸن تەكەلٸگە اۋىز سۋ شاجا مەن قورا ٶزەنٸنەن ەسكٸ سٷزگٸ ستانساسىنان ٶتكٸزٸلٸپ, كٶكتەم-جاز مەزگٸلٸندە جاڭبىر مەن قاردىڭ ەرۋٸنەن ٸشۋگە جارامسىز بولاتىن دا, تۇرعىنداردان ارىز-شاعىمدار جيٸ تٷسەتٸن. بۇل مەسەلە قالانىڭ ٸشكٸ سۋ جەلٸلەرٸنٸڭ توزۋى سالدارىنان ۋشىعا تٷستٸ.
وسىعان وراي 2024 جىلى بۇل مەسەلەنٸ تٷبەگەيلٸ شەشۋ ٷشٸن بيۋدجەتتەن قارجى بٶلٸنٸپ, سٷزگٸ ستانساسىنىڭ جابدىقتارى اۋىستىرىلىپ, اعىمداعى جٶندەۋ جٷرگٸزٸلدٸ, اۋقىمى 3000 م3 بولاتىن ەكٸ رەزەرۆۋار, سكۆاجينادان 16,5 كم سۋمەن قامتۋ جٷيەسٸ سالىندى. سول سيياقتى سۋمەن جابدىقتاۋ جەلٸلەرٸندەگٸ 392 ىسىرما اۋىستىرىلدى, بۇل قاجەت كەزدە بٷكٸل سۋ جٷيەسٸن ەمەس, تەك بەلگٸلٸ بٸر بٶلٸگٸن عانا ٶشٸرۋگە قولايلى بولماق. جالپى بارلىق جۇمىس جەلتوقسان ايىندا اياقتالدى, قازٸر پايدالانۋعا بەرۋ ساتىسىندا, مامىرعا دەيٸن اياقتالادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.
وعان قوسا مامىر-ماۋسىم ايلارىندا سۋ ساپاسى تاعى بٸر رەت تەكسەرٸلەدٸ. جۇمىستىڭ 2-شٸ كەزەڭٸ دە, ياعني سۋمەن قامتۋدىڭ ٸشكٸ جٷيەلەرٸن اۋىستىرۋ ٸسٸ قوسىمشا باستالدى, وعان 400 ملن. تەڭگە بٶلٸندٸ. جوبا اۋىسپالى, كەلەسٸ جىلى دا جالعاسادى. سٶيتٸپ تەكەلٸ قالاسىندا بٸرنەشە جىل بويى جەرگٸلٸكتٸ حالىققا قولايسىزدىق تۋدىرىپ كەلگەن ساپاسىز اۋىز سۋ مەسەلەسٸ بٷگٸندە تولىق شەشٸمٸن تاپتى.
كەربۇلاق اۋدانىنداعى سارىٶزەك اۋىلىنىڭ تۇرعىندارىن ساپالى اۋىز سۋمەن قامتۋ مەسەلەسٸن شەشۋ جۇمىستارى اياقتالۋعا جاقىن.
ەسكە سالساق, 2008-2023 جىلدار ارالىعىندا اۋىلدا سۋ قۇبىرى جەلٸلەرٸن قايتا جاڭعىرتۋدىڭ تٶرت كەزەڭٸ اتقارىلدى. ال ٶتكەن جىلى سۋ قۇبىرى جەلٸلەرٸن قايتا قۇرۋدىڭ 5-كەزەڭٸ باستالدى. 178,6 شاقىرىم سۋ قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى جٷرگٸزٸلۋدە. بٷگٸنگٸ كٷنٸ 22 شاقىرىمى تٶسەلٸپ, جٷيەلٸ جۇمىستار جالعاسۋدا.
جەلٸلەردٸڭ قۇرىلىسى اياقتالعاننان كەيٸن سارىٶزەك اۋىلىنداعى ۇزاق جىل بويى شەشٸمٸن تاپپاي كەلە جاتقان اۋىز سۋ ساپاسىنا قاتىستى مەسەلە تٷپكٸلٸكتٸ شەشٸمٸن تاپپاق.
سول سيياقتى جۋىق ارادا الاكٶل اۋدانى لەپسٸ اۋىلىندا اۋىز سۋ مەسەلەسٸ شەشٸلەدٸ. قۇرىلىس جۇمىستارىن باستاۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 800 ملن. تەڭگە بٶلٸندٸ. جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن اۋىل ورتالىق اۋىز سۋ جٷيەسٸنە قوسىلادى دەپ جوسپارلانعان.
ال الاكٶل اۋدانى بيباقان اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى ۇزاق جىلدار بويى سورعىدان سۋ ٸشٸپ كەلگەن. 160-قا جۋىق تۇرعىنى بار اۋىلدا ورتالىق سۋ قۇبىرى بولماعان. سۋ قۇبىرى تٶسەلگەننەن كەيٸن بۇل مەسەلە شەشٸلدٸ.
– بۇرىن سۋدى اۋلاعا ورناتىلعان سۋ سورعىشتان الاتىنبىز. سونداي-اق باقشا مەن كٶكٶنٸس القابىن سۋارۋعا سۋ ٷنەمٸ جەتپەي قالاتىن. ەسٸرەسە جازدا سۋدى ٷنەمدەۋ كەرەك بولدى. بىلتىردان بەرٸ اۋىلىمىزعا سۋ تارتىلا باستادى. قازٸر سۋىمىز تازا, جۇمساق, قىسىمى جاقسى. حالىققا قاجەتتٸ جاعداي جاسالىپ جاتىر, ەسٸرەسە اۋىز سۋ مەسەلەسٸنٸڭ شەشٸلگەنٸنە قۋانىشتىمىز, – دەدٸ بيباقان اۋىل تۇرعىنى قاپيزا حاميتوۆا.
بيىل وبلىستا سۋ قۇبىرلارىن سالۋ مەنە قايتا جاڭعىرتۋ باعىتىندا 18 جوبا جٷزەگە اسىرىلۋدا. 2604 تۇرعىنى بار تاعى 4 اۋىل ورتالىق سۋمەن قامتىلادى. اتاپ ايتقاندا, ولار – الاكٶل اۋدانىنداعى قوڭىر, قاراتال اۋدانىنداعى ۇمتىل, اقسۋ اۋدانىنداعى قوپالى, پانفيلوۆ اۋدانىنداعى جيدەلٸ اۋىلدارى.
سونىڭ نەتيجەسٸندە 2025 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي جەتٸسۋ وبلىسىنداعى 358 ەلدٸ مەكەننٸڭ ورتالىق سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە جاتاتىن 331-ٸ ورتالىق سۋ جٷيەسٸمەن تولىق قامتىلادى.
