قازاقستانداعى ەڭ ٸرٸ كينوستۋدييا – شەكەن ايمانوۆ اتىنداعى "قازاقفيلم" اق تٶڭٸرەگٸندە تاعى دا داۋ شىقتى. ۇلتتىق كينوٶندٸرٸستٸڭ قازٸرگٸ احۋالىنا الاڭداعان قازاقستان كينەماتوگرافيستەر وداعى بيلٸككە ارنايى ٷندەۋ جاساپ, سالاداعى جٷيەلٸ پروبلەمالارعا نازار اۋدارۋدى تالاپ ەتتٸ. ٷندەۋدە ەسٸرەسە كينوستۋدييا ٸشٸندەگٸ قىسىم, كەسٸبي ورتاداعى بٸلٸكسٸزدٸك پەن باسقارۋشىلاردىڭ جاۋاپسىز ەرەكەتتەرٸ سىنعا الىنعان. وسى مەسەلەگە قاتىستى دەپۋتات رينات زايىتوۆ Dalanews.kz تٸلشٸسٸنە پٸكٸر بٸلدٸردٸ. ول دابىل قاعىلعان داۋدىڭ استارىندا شىعارماشىلىق مەسەلەدەن گٶرٸ مٷلٸكتٸك مٷددە جاتقانىن مەڭزەدٸ.
داۋ-دامايعا نە سەبەپ بولدى?
كٷنٸ كەشە بيلٸككە ٷندەۋ جولداعان كينەماتوگرافيستەر كەيٸنگٸ جىلدارى شەكەن ايمانوۆ اتىنداعى "قازاقفيلم" كينوستۋديياسىندا شىعارماشىلىق ورتاعا كەدەرگٸ كەلتٸرەتٸن جاعدايلار بەلەڭ العانىن العا تارتتى. وداق ٶكٸلدەرٸ بۇل مەسەلەلەردٸڭ تٷپ تامىرى مەدەنيەت جەنە اقپارات مينيسترلٸگٸنٸڭ بەيجايلىعىندا جاتقانىن اشىق ايتتى. ستۋدييا باسشىلىعىنىڭ كەسٸبي دەڭگەيٸ, مەملەكەتتٸك تٸلدٸ ەلەمەۋٸ, قىزمەتكەرلەرگە قىسىم كٶرسەتۋٸ دە سىنعا الىنعان.
كينوگەرلەر بۇل جاعدايدىڭ نەگٸزگٸ سەبەبٸ – مەدەنيەت جەنە اقپارات مينيسترلٸگٸنٸڭ سالعىرتتىعى ەكەنٸن اشىق مەلٸمدەدٸ. وداق تٶراعاسى اداي ەبەلدينوۆتىڭ ايتۋىنشا, ستۋدييا بٷگٸندە داۋ-داماي مەن نارازىلىقتىڭ وشاعىنا اينالعان. "قازاقفيلم" پرەزيدەنتٸنٸڭ مٸندەتٸن اتقارۋشى ايدار وماروۆقا مەملەكەتتٸك تٸلدٸ ەلەمەۋٸ مەن كەسٸبي سالعىرتتىعى ەرەكشە اتالىپ ٶتكەن.
مەدەنيەت مينيسترٸ ايدا بالاەۆانىڭ سالا ماماندارىمەن اشىق ديالوگتان باس تارتۋى دا كينو قاۋىمداستىعىنىڭ نارازىلىعىن تۋدىرعان. ولار مينيسترلٸك تاراپىنان سالانىڭ دامۋىنا مٷددەلٸلٸك جوق ەكەنٸن ايتىپ, جەمقورلىقتىڭ بەلەڭ العانىن مەلٸمدەدٸ.
رينات زايىتوۆ داۋدىڭ استارىنا ٷڭٸلدٸ
مەجٸلٸس دەپۋتاتى رينات زايىتوۆ «قازاقفيلم» تٶڭٸرەگٸندە تۋىنداپ جاتقان داۋلاردىڭ بٸر عانا سەبەبٸن اتادى. ول اتالعان تٷسٸنٸسپەۋشٸلكتەردٸڭ استارىندا مٷلٸكتٸك استارى بار دەپ پايىمدايدى.
"قازاقفيلم" اق-عا قاتىستى بٸر عانا پٸكٸر بٸلدٸرە الامىن. مەنٸڭ تٷسٸنگٸمدە, الماتى ەكٸمدٸگٸنٸڭ تاراپىنان نەمەسە مينيسترلٸك تاراپىنان تەك "قازاقفيلمنٸڭ" ورنالاسقان جەرٸن تارتىپ الۋعا ەرەكەت جاسالىپ جاتقان سەكٸلدٸ. باسقا "قازاقفيلمنٸڭ" پروبلەماسىنا قۇلاق اسىپ جاتقان ەشكٸم جوق. «قازاقفيلمگە» دەپ ارناپ اقشا بٶلۋ دە قاراستىرىلماعان. مەسەلە وندا ەمەس سەكٸلدٸ. تەك تەرريتورييانىڭ ەڭگٸمەسٸ دەپ ويلايمىن", - دەدٸ دەپۋتات.
زايىتوۆ ستۋدييانىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتٸ ازامات ساتىبالدىنىڭ قىزمەتتەن كەتۋٸن دە ويلانارلىق جاعداي دەپ سانايدى.
"نەگٸزٸ ول سۇراققا دۇرىس جاۋاپتى ازامات ساتىبالدى بەرۋٸ مٷمكٸن. ٶيتكەنٸ شىنايى نيەتٸمەن جۇمىس ٸستەگٸسٸ كەلٸپ بارعان – سول. بٸراق نەگە ەكەنٸن بٸلمەيمٸن, ٶزٸ اياق استىنان كەتٸپ قالدى", – دەيدٸ ول.
كينەماتوگرافيستەر قانداي تالاپ قويدى?
كينەماتوگرافيستەر بيلٸك ٶكٸلدەرٸمەن تٸكەلەي كەزدەسۋ ٶتكٸزۋدٸ تالاپ ەتتٸ. ولار قازٸرگٸ جاعدايدا سالانىڭ دامۋى ەمەس, كەرٸسٸنشە, كٷيرەۋٸ جٷرٸپ جاتقانىن العا تارتىپ, بيلٸك ٶكٸلدەرٸنەن "قازاقفيلمگە" ارنايى كەلٸپ, جاعدايدى ٶز كٶزدەرٸمەن كٶرۋدٸ سۇرادى. ايتۋلارىنشا, ولار اشىق كەزدەسۋگە دايىن.
"وسىنداي جاۋاپسىزدىق سالدارىنان كينو سالاسىندا جەمقورلىق ٶرشٸپ, مەملەكەت بٶلگەن ميللياردتاعان قارجى ماقساتسىز جۇمسالۋدا. تەرتٸپ ورناتۋدى تالاپ ەتكەن كەسٸبي جەنە ادال كينەماتوگرافيستەر ارسىز ەرٸ قاتىگەز باسشىلار تاراپىنان قۋدالاۋعا ۇشىراپ, "قازاقفيلمنەن" ىعىستىرىلىپ جاتىر", – دەلٸنگەن ٷندەۋدە.
وسى تۇستا, Dalanews.kz تٸلشٸسٸ جاعدايدىڭ مەن-جايىن سۇراۋ ٷشٸن "قازاقفيلم" اق ديرەكتورى ايدار وماروۆقا دا ساۋال جولدادى. الايدا ول ەزٸرگە كەرٸ بايلانىس بەرمەدٸ.
بۇعان دەيٸن "قازاقفيلم" تٶڭٸرەگٸندە قانداي قاۋەسەتتەر تاراعان ەدٸ?
ناۋرىز ايىندا مەدەنيەت جەنە اقپارات مينيسترٸ ايدا بالاەۆا "قازاقفيلمگە" قاتىستى قاۋەسەتتەرگە جاۋاپ بەردٸ.
بٸرٸنشٸ. "قازاقفيلم" جەرٸنٸڭ ساتىلۋى جٶنٸندەگٸ اقپاراتقا قاتىستى.
"بۇل مەسەلە تٶڭٸرەگٸندەگٸ نەگٸزسٸز قاۋەسەت بٸرجولا توقتاتىلۋى تيٸس. "قازاقفيلمگە" تيەسٸلٸ جەرلەر كينوستۋدييا يەلٸگٸندە قالا بەرەدٸ. جەر ساتىلعان جوق جەنە تەك كينەماتوگرافييا مٷددەسٸ ٷشٸن پايدالانىلۋدا", دەيدٸ مينيستر.
ەكٸنشٸ. كينوستۋدييانى جٶندەۋگە قوماقتى قارجى سالۋعا دايىن ينۆەستورلاردىڭ بار ەكەنٸ جايلى.
"بۇل اقپارات قوعامدا كەڭ تاراپ جٷر, الايدا مۇنداي مەلٸمدەمەلەردٸ قۇجاتتارمەن نەمەسە ناقتى كەپٸلدٸكتەرمەن راستاي المايتىن ادامدار جاساپ وتىر. مەملەكەت, ياعني مەدەنيەت جەنە اقپارات مينيسترلٸگٸ ناقتى ينۆەستورلارمەن جۇمىس ٸستەۋگە دايىن. دەگەنمەن ەزٸرگە ەشقانداي ناقتى ۇسىنىس, بٸردە-بٸر كەپٸلدٸك حاتى جوق. بارلىعى تەك ەڭگٸمە دەڭگەيٸندە".
ٷشٸنشٸ. كينوستۋدييانى استاناعا كٶشٸرۋ تۋرالى
"بۇل دا ەشقانداي نەگٸزٸ جوق قاۋەسەت. قازٸرگٸ ۋاقىتتا ەلورداعا «قازاقانيماتسييا» شىعارماشىلىق بٸرلەستٸگٸن كٶشٸرۋ مٷمكٸندٸگٸ قاراستىرىلىپ جاتىر. مۇندا ماڭىزدى جايت – «قازاقانيماتسييا» ٶندٸرٸستٸك بازا ەمەس, انيماتسييالىق كونتەنت جاساۋعا تاپسىرىستاردى بٶلەتٸن قۇرىلىم. سوندىقتان ونىڭ استاناعا كٶشۋٸ سالانىڭ جۇمىسىنا ەش كەدەرگٸ كەلتٸرمەيدٸ.
ٶكٸنٸشكە قاراي, كەيٸنگٸ بەس جىلدا ەلٸمٸزدە ساپالى انيماتسييالىق فيلمدەر تٷسٸرٸلگەن جوق. وسىعان بايلانىستى انيماتسييالىق يندۋسترييانى كرەاتيۆتٸ يندۋسترييالار قورىنىڭ اياسىندا دامىتۋ ورىندى بولماق. قور قۇرىلىمىندا انيماتسييانى دامىتۋعا باعىتتالعان كرەاتيۆتٸ حاب جاساقتالۋدا.", دەيدٸ بالاەۆا.
بٷگٸندە قازاقستاندىق كينويندۋسترييادا ماڭىزدى ەرٸ وڭ ٶزگەرٸستەر ورىن الۋدا. «قازاقفيلم» – جاي عانا كينوستۋدييا ەمەس, بۇل – قازاق مەدەنيەتٸنٸڭ سيمۆولى. سوندىقتان ونى دامىتۋ – باسىم باعىتتىڭ بٸرٸ دەيدٸ مينيستر.
"پرەزيدەنت قول قويعان جاڭا زاڭعا سەيكەس ەلٸمٸزدە فيلمدەردٸ قارجىلاندىرۋدىڭ جالپى كٶلەمٸنٸڭ كەمٸندە 30%-ى جىل سايىن تٸكەلەي «قازاقفيلمگە» باعىتتالاتىن بولادى. بۇل كينوستۋدييا جۇمىسىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸ مەن قارجىلىق تۇراقتىلىعىن ارتتىرادى.سونداي-اق مەملەكەتتٸك قولداۋعا يە بولاتىن كينوجوبالاردى ٸرٸكتەۋدٸڭ جاڭا ەرەجەلەرٸ بەكٸتٸلدٸ. بيىل جاڭا ەرەجەلەر بويىنشا كونكۋرس ەكٸنشٸ رەت ٶتكٸزٸلٸپ وتىر", دەيدٸ مينيستر.
ايدا بالاەۆانىڭ سٶزٸنشە, كينوستۋدييانى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقسىز دامىتۋ مٷمكٸن ەمەس. «قازاقفيلم» شەتەلدٸك ەرٸپتەستەرٸمەن بٸرلەسٸپ بٸرقاتار ماڭىزدى فيلمدەر تٷسٸرۋدٸ جوسپارلاپ وتىر. بۇل – قازاقستاندىق كينونى ەلەمدٸك نارىقتا تانىتۋ جەنە وتاندىق كينەماتوگرافيستەردٸڭ پوزيتسيياسىن نىعايتۋ ٷشٸن ماڭىزدى قادام."سونىمەن قاتار, دەمەۋشٸلەردٸ تارتۋدىڭ ارقاسىندا كينوستۋدييادا سوڭعى 15 جىلدا جٷرگٸزٸلمەگەن جٶندەۋ جۇمىستارى باستالدى. بۇل – ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋدىڭ العاشقى كەزەڭٸ. وسى ورايدا كينوستۋدييا مەن قازاقستاندىق كينوٶندٸرٸستٸڭ دامۋىنا ٷلەس قوسىپ جٷرگەن جاندارعا العىس بٸلدٸرەمٸن! ەرينە, ەڭگٸمە ەزٸرگە كٷردەلٸ جٶندەۋ تۋرالى ەمەس, بٸراق بۇل – «قازاقفيلمدە» جۇمىس ٸستەۋ ٷشٸن قالىپتى جاعداي جاساۋعا باعىتتالعان ناقتى قادامدار.
اتاپ ايتقىم كەلەتٸنٸ, «قازاقفيلم» تەك كينوتۋىندىلار عانا ەمەس, ەڭ الدىمەن – شارۋاشىلىق جٷرگٸزۋشٸ كومپانييا جەنە بەسەكەگە قابٸلەتتٸ نارىق قاتىسۋشىسى. ول جوعارى كەسٸبي كينوٶنەردٸڭ دامۋىنا لايىقتى جاعداي جاسايدى. سوندىقتان مينيسترلٸك بۇل كەسٸپورىندى رەجيسسەر نەمەسە اكتەر ەمەس, كينوستۋدييا قىزمەتٸن تابىستى ەرٸ تيٸمدٸ جٷرگٸزۋگە قابٸلەتتٸ كەسٸبي مەنەدجەر باسقارۋى تيٸس دەگەن قاعيدانى بەرٸك ۇستانادى", دەدٸ مينيستر.
"قازاقفيلم" ەندٸ قاراجاتتى بۇرىنعىداي تاراتپايدى
سونىمەن قاتار جاقىندا مەدەنيەت جەنە اقپارات مينيسترٸ ايدا بالاەۆا قازاقفيلمنٸڭ قازٸرگٸ قارجى ساياساتىن تٷسٸندٸرٸپ, تيٸستٸ زاڭ قابىلدانعانىن العا تارتقان ەدٸ.
وعان سەيكەس, "قازاقفيلم" كينو سالاسىنا ارنالعان قاراجاتتىڭ 30 پروتسەنتٸن الۋعا قۇقىلى.
"ول دەگەنٸمٸز, كومپانييا قارجىلىق جاعىنان ٶزٸنٸڭ دەربەستٸگٸن الىپ, كينو جاساۋعا ٶزٸ مٷددەلٸ بولادى. قازٸر كٶبٸسٸ قاراجاتتىڭ 30 پايىزى كەلگەننەن كەيٸن قازاقفيلم اقشانى بۇرىنعىداي تاراتادى دەپ ويلايدى. ونداي بولمايدى. بٸز ونىڭ ەرەجەسٸن ناقتىلادىق. وعان سەيكەس, كينو تٷسٸرەمٸن دەگەن كٸسٸلەر 50 پايىزىن قوسىپ, ستسەناريي يدەولوگييالىق تۇرعىدا نەتيجەلٸ كٶرٸنسە, وندا بٸز "قازاقفيلمنەن" قالعان 50 پايىزىن قوسۋعا دايىن بولامىز", - دەدٸ بالاەۆا ٷكٸمەتتە ٶتكەن بريفينگتە.
مينيستردٸڭ ايتۋىنشا, ونداي ەرەجەمەن ەكٸ جاق تا فيلمنٸڭ ساپالى, ال رەيتينگٸ جوعارى بولۋىنا مٷددەلٸ بولادى.
