ٸشٸمدٸكتٸ تۇتىنۋدىڭ ٶسۋٸنە ىقپال ەتكەن ەكٸ سەبەپ
ەربٸر قوعامدى قۇردىمعا باستايتىن قۇبىلىستىڭ استارىندا ٶزٸندٸك سەبەپ-سالدار جاتاتىنى بەلگٸلٸ. ايتالىق, ٶتكەن جىلى كٶرشٸ رەسەيدەگٸ موبيليزاتسييادان باس سۋعالاپ, ميلليونعا تاياۋ رەسەيلٸكتەر قازاقستاندى پانالاعان-دى.
ٶز كەزەگٸندە كرەملدٸڭ موبيليزاتسيياسىنان قاشقان رەسەيلٸكتەردە ٶتكەن جىلىعى قازاقستاننىڭ الكوگولدٸ ٸشٸمدٸكتەردٸ تۇتىنۋ كٶلەمٸنە ٶز «ٷلەسٸن» بٸراشاما قوسقانى جاسىرىن ەمەس. دەسەك تە, بۇل باعاتتاعى كٷرەس توقتاماۋى كەرەك. كٶرشٸ ەلدەن كەلگەن ازاماتتاردىڭ ٸشٸمدٸك ٸشٸپ, كٶرسەتكٸشتٸ كٶتەرگەنٸ بٸزگە جۇبانىش بولماۋى كەرەك.
جالپى ەلٸمٸز بۇل وقيعا دەيٸن دە الكوگولدٸ ٸشٸمدٸكتٸ تۇتىناتىن ەلدەردٸڭ كٶش باسىندا جٷرگەن بولاتىن. ستاتيستيكالىق دەرەك كٶزدەرٸنە نازار اۋداراتىن بولساق, ەلٸمٸزدەگٸ ٶلٸم-جٸتٸمگە كٶپ جاعدايدا وسى الكوگولدٸ ٸشٸمدٸك سەبەپكەر بولىپ جاتادى.
سونىمەن قاتار قىلمىستىڭ ٶرشۋٸنٸڭ ارتىندا وسى الكوگولدٸ ٶنٸمدەردٸڭ ەسەر تۇرعانى جاسىرىن ەمەس.
دەمەك, بٸزدەر الداعى ۋاقىتتا قوعامدا الكوگوليزممەن كٷرەستٸ تابىستى جٷرگٸزەتٸن بولساق, بٸر وقپەن ەكٸ قويان اتاتىن مٷمكٸندٸگٸمٸز بار. بۇل باعىتتاعى كٷرەسٸمٸز نەتيجەلٸ بولسا, ەلٸمٸزدەگٸ ٶلٸم-جٸتٸم مەن قىلمىستى بٸرشاما ازايتۋ مٷمكٸندٸگٸنە يە بولامىز.
دەرەك كٶزدەرٸنە نازار اۋداراتىن بولساق, 2019 جىلدان باستاپ ەلٸمٸزدە الكوگولدٸ ٸشٸمدٸكتٸ تۇتىنۋ كٶلەمٸ بٸرشاما ارتقانىن بايقاۋعا بولادى. بۇعان ەرينە كوروناۆيرۋس پاندەميياسى ەسەر ەتكەنٸن انىق.
پاندەمييا كەزٸندە بٷكٸل جۇرت جۇمىسىن توقتاتىپ, ٷيٸندە ٷرەي قۇشاعىندا وتىردى. دەل وسى كەزدە اششى سۋدى ۇرتتاماسا ٸشكەن اسى بويىنا تارامايتىن ادامدار بٸر جىرعاپ قالعانى انىق.
تٸپتٸ, سول كەزدە كوروناۆيرۋستان ٸشٸمدٸك ساقتايدى ەكەن دەگەن فەيك اقپاراتتار ەلەۋمەتتٸك جەلٸنە كەزٸپ كەتكەنٸن كٶزٸمٸز كٶردٸ. بٸراق دەرٸگەر ماماندار سول سەتتە ٸشٸمدٸكتٸڭ ٸندەتتٸڭ الدىن الاتىن قاسيەتٸ جوق ەكەنٸن اشىپ ايتىپ, حالىقتى الكوگولدٸ ٸشٸمدٸكتٸ شامادان تىس تۇتىنباۋعا كەڭەس بەرگەن ەدٸ.
قالاي دەسەك تە دەل پاندەمييا كەزٸندە الكوگولدٸ ٸشٸمدٸكتەردٸ تۇتىنۋ كٶلەمٸ ايتارلىقتاي ارتتى. بۇل ٷردٸس جالعاز قازاقستاندا عانا ەمەس, دٷنيەجٷزٸنٸڭ بارلىق ەلدەرٸندە ورىن العانى بەلگٸلٸ.
ناقتى اقپارات – قاۋٸپتٸڭ الدىن الادى
قازٸرگٸ تاڭدا حالىق الكوگولدٸ ٸشٸمدٸكتەردٸ كٶپ تۇتىنادى دەپ قوعامدا ٷرەي تۋدىرۋ دا ورىنسىز ەكەنٸ انىق. سوندىقتان بۇل باعاتتاعى جۇمىستارعا تەرەڭ تالداۋ جاساۋ كەرەك.
ٶيتكەنٸ قازٸر نارىقتا الكوگولدٸ ٸشٸمدٸكتٸڭ دە تٷر-تٷرٸ بار ەكەنٸن ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك. ٶز كەزەگٸندە ماماندار ەلٸ ٸشٸندەگٸ الكوگولدٸك ٶنٸمدەردٸڭ ساۋداسى دا جۇرتتىڭ ٸشٸمدٸككە تەۋەلدٸلٸگٸن تٷسٸندٸرٸپ بەرمەيتٸنٸن العا تارتۋدا.
ايتالىق, كەيبٸر ەلدەردە ٸشٸمدٸككە تەۋەلدٸ ادامداردىڭ سانىن ەسەپكە الىپ, سونى جان باسىنا شاعىپ, ەلدٸڭ الكوگولدٸ ٸشٸمدٸكتٸ تۇتىنۋ كٶلەمٸن ايقانداپ جاتادى. بۇل ەندٸ بٸزدٸڭ ەلٸمٸزگە كەلەمەيدٸ.
حالىقتىڭ ٸشٸمدٸككە تەۋەلدٸگٸن ايقىنداۋ دا تەرەڭ زەرتتەۋگە يەك سٷيەۋٸمٸز كەرەك. مۇنداعى ماقسات الكوگولدٸ ٸشٸمدٸك تۇتىنۋ كٶلەمٸن مەيلٸنشە تٶمەندەتٸپ كٷرەسۋ ەمەس. ەگەر دەل وسى ٸشٸمدٸكتٸ تۇتىنۋ ٸسٸنە تەرەڭ زەرتتەۋ جٷرگٸزسەك, كٷرەستٸ قاي باعىتتا جٷرگٸزٸپ, حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋعا قاتىستى ناقتى اقپاراتقا يە بولامىز. ناقتى اقپارات الكوگولدٸ ٸشٸمٸدٸككە قاتىستى كٷرەستٸڭ نەتيجەلٸ بولۋىنا كەپٸل بولاتىنى سٶزسٸز.
– ەدەتتە بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدٸ الكوگولدٸ ٸشٸمدٸكتەردٸ تۇتىنۋ بويىنشا ورتالىق ازييا ەلدەرٸمەن سالىستىرعاندا قازاقستان الدىنعى ورىنعا شىعىپ, كٶزگە تٷسٸپ قالادى.
اشىعىن ايتساق, كٶرشٸلەس ەلدەردە ٸشٸمدٸك ٸشٸپ, كٶلٸك جٷرگٸزٸپ جول اپاتىنا تٷسكەن ادامدار تٷرلٸ سەبەپتەرمەن رەسمي ستاتيستيكاعا ەنبەي قالادى. ال بٸزدە كەرسٸنشە, بۇل باعاتتاعى ستاتيستيكالىق كٶرسەتكٸشتەر انىق دەل جٷرگٸزٸلەدٸ.
ەرينە, الكوگوليزممەن كٷرەس جٷرگٸزۋ كەزٸندە ستاتيستيكالىق مەلٸمەتتەردٸڭ دەل, انىق بولۋى ماڭىزدى. ەيتپەسە وعان قارسى كٷرەس نەتيجەلٸ بولمايدى. سول سەبەپتٸ بٸزدەر الكوگوليزم بويىنشا ورتالىق ازييا ەلدەرٸمەن سالىستىرعان كٶرسەتكٸشتەردٸڭ سالىستىرىپ, قازاقتار ٸشٸمدٸكتٸ سۋشا سٸمٸرەدٸ ەكەن دەگەن وي تۋىنداماۋ كەرەك. سوندىقتان بۇل مەسەلەگە كەشەندٸ كٶزقاراسپەن قاراعان لەزٸم, – دەيدٸ رەسپۋبليكالىق عىلىمي-تەجٸريبەلٸك پسيحولوگييالىق دەنساۋلىق ورتالعىنىڭ دەرٸگەر-ناركولوگى گٷلميرا سادۋاقاسوۆا.
سونىمەن قاتار مامان قازاقستاننىڭ الكوگولدٸك ٶنٸمدەردٸ تۇتىنۋدا كٸندٸك ازييانىڭ ٶزگە ەلدەرٸمەن سالىستىرعاندا جوعارى بولۋىنا ەكونوميكالىق كٶرسەتكٸشتەردٸڭ جوعارى بولۋى دا ەسەر ەتٸپ وتىرعانىن العا تارتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, بٸزدٸڭ ەلدٸڭ ازاماتتارىن قىرعىزستاننىڭ حالقىمەن سالىستىرعاندا ٸشٸمدٸك ساتىپ الۋ قابٸلەتٸ ايتارلىقتاي جوعارى ەكەن.
جاستاردىڭ ۆيرتۋلدى ٶمٸردەن قۇتقارۋ كەرەك
جالپى ەلٸمٸزدە الكوگولدٸ ٸشٸمدٸكتەردٸ شەكتەۋ بويىنشا مەملەكەتتٸك دەڭگەيدە بٸراز ٸس-شارالار قابىلدانعانى بەلگٸلٸ. بۇعان كەشكٸ ساعات 21:00-دەن كەيٸن ەلٸمٸز بويىنشا دٷكەندەردە الكوگولدٸ ٸشٸمدٸكتەردٸ ساتۋدى شەكتەۋ, الكوگولدٸ ٸشٸمدٸكتەردٸ جارنامالاۋ جەنە كٶلٸكتٸ ٸشٸمدٸك ٸشٸپ جٷرگٸزۋگە قاتىستى جازانىڭ كٷشەيتٸلۋٸ بۇل باعىتتاعى ماڭىزدى قادامدار دەپ ايتۋعا بولادى. قابىلدانعان وسى شارالاردىڭ بەرٸ حالىقارالىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى ماقۇلداعان ماڭىزدى باستاما ەكەنٸن ايتا كەتۋٸمٸز كەرەك.
– ٶز باسىم دەل قازٸر ەلٸمٸزدە الكوگولدٸ ٸشٸمدٸكتٸ تۇتىنۋ كٶلەمٸ ارتىپ بارا جاتىر دەپ كەسٸپ ايتا المايمىن.
بٸراق الاڭدايتىن مەسەلەلەر بار. ايتالىق, قازٸر ەل ٸشٸندە الكوگولدٸ ٶنٸمددٸ تۇتىنۋشىلاردىڭ قاتارى جاسارىپ بارا جاتقانى مەنٸ قاتتى الاڭداتادى. جاستاردىڭ ٸشٸمدٸككە ٷيٸر بولۋىنىڭ ٶزٸندٸڭ سەبەپتەرٸ بار.
بۇل رەتتە تۇتاستاي الكوگولدٸ ٸشٸمدٸككە تىيىم سالىپ, مەسەلەنٸ شەشٸپ تاستاۋ مٷمكٸن ەمەس. بۇل ٸستٸڭ تٷيٸنٸن جەكەلەپ تارقاتۋ كەرەك.
قازٸرگٸ تاڭدا جاستار عالامتورعا قاتتى بايلانىپ قالعان. ياعني, ولاردىڭ ٶزٸندٸك ۆيرتۋالدى ٶمٸر بار. بٸزدەر جاستاردى سول جەردەن الىپ شىعىپ, سالاۋاتتى ٶمٸر سالتىن ۇستانۋىنا ٷندەۋمٸز كەرەك.
ولار ۆيرتۋالدى ٶمٸردەن شارشاعاندا جەڭٸل الكوگولدٸ ٸشٸمدٸكتەردٸ ٸشٸپ, بويىنداعى شارشاۋىن باسادى. مۇنداي جاستار ٶسە كەلە ماسكٷنەمگە اينالۋى مٷمكٸن. سوندىقتان بٸزدەر جاستاردىڭ ۆيرتۋلدى ٶمٸرٸ مەن شىناي ٶمٸردٸڭ اراجٸگٸن اشۋىنا اتا-انالار ىقپال ەتۋٸ كەرەك, – دەيدٸ بٸلٸكتٸ مامان.
يە, جاستاردىڭ جەڭٸل الكوگولدٸ ٸشٸمدٸكتەردٸ شامادان تىس پايدالانۋى بەرٸمٸزدٸ الاڭداتۋى تيٸس. سوندىقتان جاستاردىڭ شىناي ٶمٸرگە قادام باسۋىنا بار كٷش جٸگەرٸمٸزدٸ جۇمساۋىمىز كەرەك. ەلٸمٸزدٸڭ ەرتەڭٸ سانالاتىن جاستاردى مۇنداي جامان ەدەتتەن قۇتقارۋىمىز كەرەك.
