جانسەيٸت تٷيمەباەۆ جاس عالىمدارمەن ونلاين جٷزدەستٸ
قازاقستاننىڭ تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىندا ەلٸمٸزدٸڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ – ەلباسى نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆ جەنە قازٸرگٸ مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەلۇلى توقاەۆ عىلىمدى دامىتۋعا جەنە جاس عالىمداردى قولداۋعا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلۋدە. قازٸرگٸ ەلەمدە كەز-كەلگەن ەلدٸڭ ەڭ قۇندى اكتيۆٸ زيياتكەرلٸك, ادامي كاپيتال بولىپ تابىلاتىنى داۋسىز. ەربٸر مەملەكەتتٸڭ ماقساتى – بٸرٸنشٸ كەزەكتە جاس ۇرپاقتىڭ شىعارماشىلىق, عىلىمي باستامالارىن دامىتۋعا بارلىق جاعداي جاساۋ.
بٷگٸنگٸ كٷنٸ قازۇۋ-دا 40 جاسقا دەيٸنگٸ 300-دەن استام جاس عالىمدار جۇمىس ٸستەيدٸ. ولاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ ەلەمنٸڭ جەتەكشٸ ۋنيۆەرسيتەتتەرٸ مەن ورتالىقتارىندا تاعىلىمدامادان ٶتكەن, عىلىمي جەتٸستٸكتەرٸ قازاقستاندا جەنە شەت ەلدەردە جوعارى باعالانعان عالىمدار. اعىمداعى جىلى جاس عالىمداردى گرانتتىق قارجىلاندىرۋ اياسىندا 900 ملن تەڭگەدەن استام 60-قا جۋىق جوبا ورىندالۋدا. بۇل بٸزدٸڭ جاستارىمىزدىڭ جوعارى عىلىمي-يننوۆاتسييالىق ەلەۋەتٸن كٶرسەتەدٸ. جاس عالىمداردىڭ شىعارماشىلىق, عىلىمي ەلەۋەتٸن ودان ەرٸ اشۋ ماقساتىندا ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ باسشىلىعى بارلىق قاجەتتٸ جاعدايلاردى جاساۋدا. ۋنيۆەرسيتەتتە جاس عالىمداردى قولداۋ ماقساتىندا تۇتاس جٷيە جۇمىس ٸستەيدٸ. بٸلٸم الۋشىلاردى گرانتتىق قارجىلاندىرۋ جوبالار شەڭبەرٸندە اقىلى نەگٸزدە عىلىمي زەرتتەر جۋمىستارىن (عزج) ورىنداۋعا تارتۋ مەحانيزمدەرٸ ٸسكە اسىرىلۋدا.
ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ باسقارما تٶراعاسى – رەكتورى ج.ق.تٷيمەباەۆ سٶز باسىندا جاس عالىمداردى عىلىم قىزمەتكەرلەرٸ كٷنٸمەن, كەسٸبي مەرەكەلەرٸمەن قۇتتىقتادى. جاس عالىمدار قازۇۋ مەن قازاقستاننىڭ كادرلىق رەزەرۆٸنٸڭ نەگٸزٸ بولىپ تابىلاتىنىن, كەز كەلگەنٸ ۋنيۆەرسيتەت پەن ەلٸمٸزدٸڭ ٶمٸرٸنە بەلسەندٸ قاتىسا الاتىنىن جەنە ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعى ولاردىڭ يننوۆاتسييالىق ۇسىنىستارىن قولدايتىنىن, جالپى جاس عالىمداردى قولداۋ جٷيەسٸن ودان ەرٸ جاقسارتۋدىڭ تيٸمدٸ مەحانيزمدەرٸ جاسالاتىنىن ايتتى.
– قۇرمەتتٸ جاس عالىمدار, ۋنيۆەرسيتەتٸمٸزدٸڭ ۇستازدارى, سٸزدەر قازۇۋ عىلىمي مەكتەپتەرٸنٸڭ داڭقتى دەستٷرلەرٸن جالعاستىرۋشىسىزدار, بولاشاقتا سٸزدەردٸڭ ارالارىڭىزدا جاڭا عىلىمي باعىتتاردىڭ, عىلىمي مەكتەپتەردٸڭ نەگٸزٸن قالاۋشىلار رەتٸندە تانىلاتىندار بار ەكەنٸنە سەنٸمدٸمٸن. سٸزدەر عىلىمي جەتەكشٸ رەتٸندە عىلىمي-زەرتتەۋ باعدارلامالارى مەن جوبالارىن جٷزەگە اسىرۋعا بەلسەندٸ ات سالىسىپ وتىرسىزدار. ٶز زەرتتەۋلەرٸڭٸزدٸڭ نەتيجەلەرٸن ەلەمنٸڭ جەتەكشٸ باسىلىمدارىندا جارييالاپ, وزىق عىلىمي ورتالىقتارمەن جەنە ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق ورناتا الدىڭىزدار.جاستاردى عىلىمي ٸزدەنٸسكە تيٸمدٸ ىنتالاندىرۋ جولدارىنىڭ بٸرٸ – سكوپۋس دەرەكتەر بازاسىنا كٸرەتٸن جوعارى رەيتينگتٸ جۋرنالدارداعى ماقالالارى ٷشٸن عالىمدارعا سىياقى بەرۋ. مىسالى, ٶتكەن جىلعى سىياقى كٶلەمٸ شامامەن 175 ملن تەڭگەنٸ قۇرادى. زەرتتەۋدٸڭ ٶزەكتٸ باعىتتارىن دامىتۋ, جاڭا عىلىمي مەكتەپتەردٸ قالىپتاستىرۋ ٷشٸن قازۇۋ-دا پوستدوكتورانتۋرا ينستيتۋتى ەنگٸزٸلدٸ, وعان بٸز قازاقستان مەن ەلەمنٸڭ جەتەكشٸ ۋنيۆەرسيتەتتەرٸنٸڭ ٷزدٸك كادرلارىن تارتامىز. دارىندى بٸلٸم الۋشىلار مەن جاس عالىمداردى قولداۋ جٶنٸندەگٸ وسى جۇمىستاردىڭ بارلىعىن ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعى مەن جەكە ٶزٸم جالعاستىرىپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار سٸزدەردٸڭ بٷگٸنگٸ ۇسىنىستارىڭىز نەگٸزٸندە ودان ەرٸ كەڭەيتەتٸن بولامىز. بۇل سٸزدەرمەن ەكٸنشٸ كەزدەسۋٸمٸز. الداعى ۋاقىتتا ۋنيۆەرسيتەتتە عىلىمي-يننوۆاتسييالىق سالانى دامىتۋ جەنە جوعارى نەتيجەلەرگە قول جەتكٸزۋ ماقساتىندا وسىنداي ٸس-شارالار دەستٷرلٸ تٷردە ٶتكٸزٸلەتٸن بولادى. بارشاڭىزعا شىعارماشىلىق تابىس, عىلىمي جاڭالىقتار, جاڭا بەلەستەر مەن جاڭا بٸلٸمگە تاباندى ۇمتىلىس تٸلەيمٸن! – دەدٸ ٶز سٶزٸندە رەكتور جانسەيٸت تٷيمەباەۆ.
جاس عالىمدار ٶز كەزەگٸندە الداعى جوسپارلارىمەن بٶلٸسٸپ, عىلىمي-يننوۆاتسييالىق سالانى دامىتۋ بويىنشا ۇسىنىستارىن, پٸكٸرلەرٸن ورتاعا سالدى. مەحانيكا-ماتەماتيكا فاكۋلتەتٸنٸڭ دەكانى PhD, پروفەسسور, دەۋرەن جەكەباەۆ سۋپەركومپيۋتەردٸ قولدانۋ ارقىلى عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارىن دامىتۋ تۋرالى بايانداما جاسادى. سۋپەركومپيۋتەردٸڭ ارتىقشىلىقتارىن جەنە باكالاۆر, ماگيستراتۋرا ستۋدەنتتەرٸن شەت ەلدەرگە تاعلىمداماعا جٸبەرۋ تۋرالى ۇسىنىسىن ايتا كەلە, دەكان قازٸرگٸ كەزدە فاكۋلتەتتٸڭ اتقارىپ جاتقان عىلىمي جۇمىستارىنا توقتالدى.
«بٷگٸندە ماتەماتيكا جەنە كومپيۋتەرلٸك مودەلدەۋ كافەدراسى مەن ستاتيستيكا جەنە عىلىمي ەسەپتەۋ كافەدراسى بازاسىندا – «ەسەپتەۋ ماتەماتيكاسى جەنە ماتەماتيكالىق مودەلدەۋ» مەن «عىلىمي ەسەپتەۋ» دەگەن ەكٸ زەرتحانا بار. سۋپەركومپيۋتەردٸ پايدالانۋدىڭ نەتيجەسٸ – باعدارلامالىق ٶنٸم, تەسٸل, مودەل, الگوريتم, ەدٸستەمەلەر. قازٸرگٸ كەزدە مەحانيكا-ماتەماتيكا فاكۋلتەتٸنٸڭ Data-ورتالىعىندا ورناتىلعان ەسەپتەۋ كلاستەرٸ – فيزيكالىق ەسەپتەۋ (مۇناي كەندەرٸن بارلاۋ, مۇنايدى سٷزۋ, اەرو-گيدروديناميكا), بيوينفورماتيكا, ەكولوگييا, ەكونوميكانى جوسپارلاۋ, جانسىز ينتەللەكتٸ زەرتتەۋ, قاشىقتىقتان زوندتاۋ مەلٸمەتتەرٸن تالداۋ مٸندەتتەرٸن ورىنداۋعا پايدالانىلادى», دەدٸ پروفەسسور دەۋرەن جەكەباەۆ.
فيلولوگييا فاكۋلتەتٸ, قازاق ەدەبيەتٸ جەنە ەدەبيەت تەوريياسى كافەدراسى مەڭگەرۋشٸسٸنٸڭ عىلىمي-يننوۆاتسييالىق جۇمىستار جەنە حالىقارالىق بايلانىستار جٶنٸندەگٸ ورىنباسارى, PhD گٷلناز دەۋٸتوۆا, جاس عالىمدار ٷشٸن مٸندەتتٸ بولىپ تابىلاتىن عىلىمي جارييالانىمدار تۋرالى ٶزٸنٸڭ ۇسىنىسىن ايتتى.
«ۋنيۆەرسيتەتٸمٸزدە قازٸرگٸ ەلەمدٸك بەسەكەگە قابٸلەتتٸ جاس عالىمدار دايارلانۋدا. جاس عالىمداردىڭ يدەيالارىن, جاڭالىقتارىن ناسيحاتتاۋدى تولىق جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن بار مٷمكٸندٸك جاسالىپ جاتىر. فاكۋلتەتٸمٸزدٸڭ جاس عالىمدارى اقش, تٷركييا, ەۋروپا ەلدەرٸندە 6 ايدان 1 جىلعا دەيٸنگٸ عىلىمي تاعىلىمدامالاردان ٶتۋدە. العان نەتيجەلەرٸن عىلىمي سەمينارلاردا بٶلٸسٸپ, عىلىمي جۋرنالدارعا ماقالالار جارييالاۋدا. وسى ماقالا جارييالاۋ مەسەلەسٸ بويىنشا مىنانداي ۇسىنىسىم بار. ماگيسترانتتار مەن دوكتورانتتاردىڭ ديسسەرتاتسييالىق جۇمىستارىن قورعاۋ تۋرالى ەرەجەنٸڭ تالاپتارى بويىنشا بٸلٸم جەنە عىلىم سالاسىندا ساپانى قامتاماسىز ەتۋ كوميتەتٸ ۇسىنعان جۋرنالدارعا ماقالا جارييالاۋ مٸندەتتٸ بولىپ تابىلادى. ال, قازۇۋ «حابارشىسىنىڭ» سوڭعى ەرەجەسٸ بويىنشا ماگيسترانتتاردىڭ ماقالالارى قابىلدانبايدى. باسقا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ «حابارشىلارىنا» جٸبەرگەندە دە قيىندىق تۋىنداپ وتىر. وسى مەسەلەنٸڭ شەشٸمٸ رەتٸندە رەسەي, ەۋروپا ەلدەرٸندەگٸدەي «جاس عالىمدار حابارشىسى» نەمەسە «قازۇۋ جاس عالىمدارىنىڭ حابارشىسى» سەريياسىن قالىپتاستىرۋ كەرەك دەپ ويلامىز. مۇنداعى تالاپتار نەگٸزگٸ «حابارشىلارعا» قاراعاندا بٸلٸم الۋشىلاردىڭ دەڭگەيٸنە ساي جەڭٸلدەتٸلگەن فورمادا قويىلاتىن بولسا, ۋنيۆەرسيتەتٸمٸزدٸڭ ستۋدەنتتەرٸ, ماگيسترانتتارىمەن قاتار, باسقا وقۋ ورىندارىنىڭ جاس عالىمدارى دا ماقالالارىن بەلسەندٸ تٷردە ۇسىنار ەدٸ. ەزٸرگە ەلٸمٸزدەگٸ ەشبٸر جوعارى ورنىندا مۇنداي «حابارشىلار» جوق.
ەكٸنشٸ ايتا كەتەتٸن مەسەلە, فاكۋلتەت دەڭگەيٸندە فيلولوگييا سالاسىنداعى جاس عالىمداردىڭ ۆيرتۋالدى الاڭىن ەزٸرگە رەسەي, تٷركييا جەنە قحر فيلولوگييا سالاسىنداعى جاس عالىمدارىمەن جاساۋعا كەلٸسٸپ جاتىرمىز. ۆيرتۋالدى پلاتفورمانىڭ ماقساتى – فيلولوگييا عىلىمىنداعى جاڭا باعىتتار بويىنشا جاس عالىمدارداردىڭ وي-پٸكٸرلەرٸمەن, تەجٸريبەلەرٸمەن الماسۋ. بٸرلەسٸپ ۇجىمدىق مونوگرافييا, جيناقتار شىعارۋ, شىعارماشىلىق جوبالار ۇيىمداستىرۋ, كونفەرەنتسييا, سەمينارلار ٶتكٸزٸپ اشىق تٷردە پلاتفورماعا جٷكتەۋ. بۇل جۇمىسقا كەسٸبي باعدار رەتٸندە مەكتەپ وقۋشىلارى مەن ستۋدەنتتەردٸ دە تارتامىز. بولاشاقتا ۆيرتۋالدى پلاتفورمامىزدىڭ جۇمىسى جوعارى دەڭگەيدە دامىسا, ۋنيۆەرسيتەت دەڭگەيٸندە كەڭەيتسەك دەگەن ۇسىنىسىمىز بار», دەيدٸ فيلولوگ عالىم گٷلناز دەۋٸتوۆا.
كەلەسٸ بايانداما جاساعان ەكونوميكا جەنە بيزنەس جوعارى مەكتەبٸندەگٸ ەكونوميكا كافەدراسىنىڭ پوستدوكتورانتى, PhD ەزيزا جۇپاروۆا عىلىمي جوبالاردىڭ نەتيجەلەرٸن كوممەرتسييالاۋ تۋرالى جەنە ونى قالاي جٷزەگە اسىرۋ جولدارىن ايتتى. ول ٷشٸن جاس عالىم كونسالتينگتٸك ورتالىق اشۋدى ۇسىنادى. وندا كومپانييالاردىڭ, ۇيىمداردىڭ شەڭبەرٸندە يننوۆاتسييالىق جوبالاردى كەسٸبي ساراپتاۋ, سونداي-اق قىزمەتٸن, جۇمىسىن فورماتتاۋعا كٶشٸرۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلەتٸن بولادى.
رەكتورمەن كەزدەسۋ بارىسىنىدا جاس عالىمداردان كٶپتەگەن ۇسىنىستار تٷستٸ, قىزۋ پٸكٸرتالاس بولدى. ولاردىڭ بارلىعى ەلەكتروندىق پوشتا ارقىلى جولداناتىن بولىپ كەلٸسٸلدٸ جەنە بۇل ۇسىنىستاردىڭ بارلىعى مٸندەتتٸ تٷردە قارالىپ, جاۋاپ بەرٸلەتٸن بولادى.
جىل سايىن ۋنيۆەرسيتەتتە عىلىم قىزمەتكەرلەرٸ كٷنٸ قارساڭىندا «ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ ٷزدٸك جاس عالىمى» بايقاۋى دەستٷرلٸ تٷردە ٶتكٸزٸلەدٸ. ونلاين-كەزدەسۋ سوڭىندا بايقاۋدىڭ جەڭٸمپازدارىن, سونداي-اق «فارابي ەلەمٸ» اتتى ستۋدەنتتەر مەن جاس عالىمداردىڭ كونفەرەنتسيياسى مەن يننوۆاتسييالىق جوبالار بايقاۋىنىڭ جەڭٸمپازدارى ارنايى ديپلومدارمەن جەنە اقشالاي سىيلىقتارمەن ماراپاتتالدى.
