تٷركييا پرەزيدەنتٸ رەجەپ تايىپ ەردوعان مەن ونىڭ ماڭايىنداعى تۇلعالار شٸلدەنٸڭ 15-ٸ كٷنٸ تٶڭكەرٸس ۇيىمداستىرۋعا تالپىنعانداردى "كٶلەڭكەلٸ مەملەكەت" قولدادى دەپ مەلٸمدەدٸ.
تٷركييادا تۇرمايتىن ادامدارعا بۇل سٶز تٷسٸنٸكتٸ بولماسا دا, ونى 75 جاستاعى اقش-تىڭ پەنسيلۆانييا شتاتىندا تۇراتىن دٸندار ادام انىق تٷسٸنٸپ وتىر. فەتحۋللاح گٷلەن "كٶلەڭكەلٸ مەملەكەت" سٶزٸ ايتىلعان بەتتە ٶزٸنٸڭ تٶڭكەرٸسكە تالپىنۋعا ەشقانداي قاتىسى جوق ەكەنٸن مەلٸمدەدٸ.
گٷلەن "كەيٸنگٸ بەس ونجىلدىقتا بٸرنەشە مەرتە ەسكەري تٶڭكەرٸستەردەن زارداپ شەككەن مەن سيياقتى ادامعا مۇنداي وقيعاعا بايلانىستى ايىپتالۋ ۇيات ەرٸ نامىسىما تيەدٸ, مەن ونداي ايىپتاۋلاردى قاتاڭ تٷردە تەرٸستەيمٸن" دەدٸ.
بٸراق فەتحۋللا گٷلەن دەگەن كٸم جەنە ەردوعان ونى جەنە ول باسقاراتىن قوزعالىستى نەگە ايىپتايدى?
1999 جىلدان بەرٸ اقش-تا تۇرىپ جاتقان گٷلەن كەزٸندە ەردوعاننىڭ وداقتاسى بولعان. ەردوعان مەن ونىڭ دٸني كونسەرۆاتيۆتٸك ەدٸلەت جەنە دامۋ پارتيياسىنىڭ 2002 جىلى بيلٸككە كەلۋٸنە كٶمەكتەسكەن.
الايدا وداقتاستار كٶپ ۇزاماي بيلٸكتٸ بٶلٸسۋ داۋى جەنە ەردوعاننىڭ اۆتوريتارلىق بيلەۋ تەسٸلٸ كەسٸرٸنەن ارازداسىپ قالدى. سول جىلى مامىر ايىندا گٷلەن قوزعالىسى تٷركييادا تەرروريستٸك ۇيىم بولىپ جارييالاندى.
[caption id="attachment_17664" align="alignright" width="610"]
گٷلەن العاش, 1960-جىلداردىڭ سوڭىندا, يزمير مەشٸتٸندە شەشەن ۋاعىزشى رەتٸندە تانىلدى. ول 1999 جىلى قىسىمعا ۇشىراپ, مەملەكەتتٸڭ زايىرلى سيپاتىن ٶزگەرتۋ ٷشٸن تٶڭكەرٸس جاساماق بولدى دەگەن ايىپپەن قۋعىندالدى. بۇل ايىپ دەلەلدەنبەدٸ, بٸراق ول اقش-تا قالىپ قويدى. ول مۇندا توماعا-تۇيىق عۇمىر كەشٸپ, شىعارماشىلىقپەن اينالىسادى. سٶيتە تۇرا, گٷلەن ەلەمدەگٸ ەڭ ٸرٸ دٸني قوعامدىق ۇيىمنىڭ بٸرٸن باسقارادى. ول باسقاراتىن "حيزمەت" قوزعالىسىنا ميلليونداعان ادامدار مٷشە جەنە قوزعالىس 150 ەلدە مىڭعا جۋىق بٸلٸم ورنىن قارجىلاندىرىپ وتىر. ول بٸلٸم ورتالىقتارى مەكتەپ تٷلەكتەرٸن ۋنيۆەرسيتەتتەرگە تٷسۋگە ەزٸرلەيدٸ.
كونسەرۆاتيۆتٸك دٸني قۇندىلىقتارعا سٷيەنەتٸن "حيزمەت" قوزعالىسى نەگٸزٸنەن قوعامدىق جۇمىستار اتارادى, ۇيىم يسلامنىڭ قالىپتى تٷرٸنە جاتقىزىلعان. الايدا بۇل قوزعالىستى كەيبٸر ەلدەردٸڭ باسشىلارى ستۋدەنتتەر مەن اۋقاتتى كەسٸپكەرلەر اراسىندا ىقپالى بولعاندىقتان, قاۋٸپتٸ دەپ سانايدى.
بٸلٸم ورتالىقتارىن كەسٸپكەرلەر قارجىلاندىرادى, ال مۇنداعى ستۋدەنتتەر كٶبٸنەسە كەدەي وتباسىنان شىققان جاستار بولىپ كەلەدٸ. بۇل جٷيەنٸ سىناۋشىلار كەدەي ستۋدەنتتەردٸ ولار قاتارلارىنا قوسىپ الادى, قوزعالىس رەسمي تٷردە حالىقارالىق ۇيىم ەمەس, مٷشەلەرٸنٸڭ تٸزٸمٸ جوق دەيدٸ. ال قوزعالىس مٷشەلەرٸ ٶزدەرٸنٸڭ انت بەرٸپ, مٸندەت ارقالاۋدى جٷكتەمەيتٸن بٸرلەستٸكتە جۇمىس ٸستەيتٸندەرٸن, گٷلەننٸڭ قوعامعا قىزمەت ەتۋ تۋرالى ٷندەۋلەرٸ ۇنايتىنىن ايتادى.
گٷلەن مەكتەپتەرٸ كسرو تاراعان 1991 جىلدان سوڭ ورتالىق ازييا ەلدەرٸندە كٶبەيدٸ. بٸراق بۇل مەكتەپتەردٸ كٶپ ۇزاماي گٷلەن قوزعالىسىنان تارتىپ الا باستادى. ٶيتكەنٸ جەرگٸلٸكتٸ ٷكٸمەتتەر قوزعالىس يسلام بەلسەندٸلٸگٸنە شاقىرادى دەپ قاۋٸپتەندٸ. الايدا ەشقانداي ەلدە گٷلەن جاقتاستارىن دەل تٷركيياداعىداي كٸنەلامايدى. ەردوعان ٷكٸمەتٸ گٷلەنشٸلەردٸ ٷنەمٸ بيلٸك ورگاندارىنداعى قىزمەتتەرٸن قوعامنىڭ ٷكٸمەتكە سەنٸمٸن ازايتۋ ٷشٸن پايدالانۋعا تىرىسادى, بيلٸكتٸ باسىپ العىلارى كەلەدٸ دەپ ايىپتايدى.
ەردوعان بۇعان دەيٸن گٷلەن قوزعالىسىن ٶزٸن قارالاۋعا ۇمتىلعانىن, 2013 جىلعى كوررۋپتسييالىق تەرگەۋ كەزٸندە ٶزٸنە جاقىن بٸرنەشە سەرٸگٸن ايىپتاۋعا تىرىسقانىن ايتقان. بۇل تەكسەرٸستەن شۋ شىعىپ, ٷكٸمەت كٶپتەگەن پروكۋرورلار مەن جوعارى لاۋازىمدى شەنەۋنٸكتەردٸ قىزمەتٸنەن بوساتقان ەدٸ. ەردوعان مۇنداي "تازالاۋدى" تٷركييانى "قارا نيەتتٸ كٷشتەردەن" قورعاۋ ٷشٸن جٷرگٸزگەنٸن مەلٸمدەگەن. بىلتىر ەردوعان گٷلەننٸڭ مەكتەپتەرٸن دە تارتىپ الىپ, مەملەكەت ٶكٸلدەرٸنٸڭ باقىلاۋىنا ٶتكٸزگەن. تٷركييادا ەسكەري تٶڭكەرٸس جاساۋ تالپىنىس ٸسكە اسپاي قالعاننان كەيٸن ەردوعان گٷلەننٸڭ قوزعالىسىن مٷلدە تۇقىرتۋعا كٸرٸسۋٸ مٷمكٸن.
تٷركييا قارۋلى كٷشتەرٸنٸڭ شتابى باستىعى مٸندەتٸن اتقارىپ وتىرعان ٷمٸت دۋندار شٸلدەنٸڭ 16-سى كٷنٸ "ارمييا ٶز قاتارىنداعى ونداي "پاراللەل قۇرىلىم" ٶكٸلدەرٸنەن قۇتىلاتىنىن" مەلٸمدەدٸ. تٷركييا پرەمەر-مينيسترٸ بينالي يىلدىرىم شٸلدەنٸڭ 16-سى كٷنٸ تٸلشٸلەرگە "فەتحۋللاحا گٷلەنگە پانا بولعىسى كەلەتٸن كەز كەلگەن ەلدٸڭ تٷركييامەن ىنتىماقتاسا المايتىنىن" ايتتى. بٸراق ول اقش-تى اتامادى. يىلدىرىم ۆاشينگتوندى انكارانىڭ گٷلەننەن قاۋٸپتەنەتٸنٸن ەلەمەيدٸ دەپ جاناما تٷردە سىناپ ٶتتٸ. ول "بٸز سونىڭ كەسٸرٸنەن وسىنشا شىعىنعا ۇشىرادىق" دەدٸ.
اقش مەملەكەتتٸك حاتشىسى دجون كەرري ۆاشينگتون تاراپىنا ايتىلعان كەز كەلگەن ايىپتى تەرٸستەيتٸنٸن مەلٸمدەدٸ. كەرري "اقش تٷركيياداعى تٶڭكەرٸس تالپىنىسىندا قانداي دا بٸر رٶل اتقاردى دەگەن الىپقاشپا سٶزدەر جالعان ەرٸ ەكٸ جاقتى قاتىناستارعا زيياندى" دەگەن.
دەرەككٶزٸ: azattyq.org
