Túrkiia prezidenti Rejep Taiyp Erdoǵan men onyń mańaiyndaǵy tulǵalar shildeniń 15-i kúni tóńkeris uiymdastyrýǵa talpynǵandardy "kóleńkeli memleket" qoldady dep málimdedi.
Túrkiiada turmaityn adamdarǵa bul sóz túsinikti bolmasa da, ony 75 jastaǵy AQSh-tyń Pensilvaniia shtatynda turatyn dindar adam anyq túsinip otyr. Fethýllah Gúlen "kóleńkeli memleket" sózi aitylǵan bette óziniń tóńkeriske talpynýǵa eshqandai qatysy joq ekenin málimdedi.
Gúlen "Keiingi bes onjyldyqta birneshe márte áskeri tóńkeristerden zardap shekken men siiaqty adamǵa mundai oqiǵaǵa bailanysty aiyptalý uiat ári namysyma tiedi, men ondai aiyptaýlardy qatań túrde teristeimin" dedi.
Biraq Fethýlla Gúlen degen kim jáne Erdoǵan ony jáne ol basqaratyn qozǵalysty nege aiyptaidy?
1999 jyldan beri AQSh-ta turyp jatqan Gúlen kezinde Erdoǵannyń odaqtasy bolǵan. Erdoǵan men onyń dini konservativtik Ádilet jáne damý partiiasynyń 2002 jyly bilikke kelýine kómektesken.
Alaida odaqtastar kóp uzamai bilikti bólisý daýy jáne Erdoǵannyń avtoritarlyq bileý tásili kesirinen arazdasyp qaldy. Sol jyly mamyr aiynda Gúlen qozǵalysy Túrkiiada terroristik uiym bolyp jariialandy.
[caption id="attachment_17664" align="alignright" width="610"]
Gúlen alǵash, 1960-jyldardyń sońynda, Izmir meshitinde sheshen ýaǵyzshy retinde tanyldy. Ol 1999 jyly qysymǵa ushyrap, memlekettiń zaiyrly sipatyn ózgertý úshin tóńkeris jasamaq boldy degen aiyppen qýǵyndaldy. Bul aiyp dáleldenbedi, biraq ol AQSh-ta qalyp qoidy. Ol munda tomaǵa-tuiyq ǵumyr keship, shyǵarmashylyqpen ainalysady. Sóite tura, Gúlen álemdegi eń iri dini qoǵamdyq uiymnyń birin basqarady. Ol basqaratyn "Hizmet" qozǵalysyna milliondaǵan adamdar múshe jáne qozǵalys 150 elde myńǵa jýyq bilim ornyn qarjylandyryp otyr. Ol bilim ortalyqtary mektep túlekterin ýniversitetterge túsýge ázirleidi.
Konservativtik dini qundylyqtarǵa súienetin "Hizmet" qozǵalysy negizinen qoǵamdyq jumystar atarady, uiym islamnyń qalypty túrine jatqyzylǵan. Alaida bul qozǵalysty keibir elderdiń basshylary stýdentter men aýqatty kásipkerler arasynda yqpaly bolǵandyqtan, qaýipti dep sanaidy.
Bilim ortalyqtaryn kásipkerler qarjylandyrady, al mundaǵy stýdentter kóbinese kedei otbasynan shyqqan jastar bolyp keledi. Bul júieni synaýshylar kedei stýdentterdi olar qatarlaryna qosyp alady, qozǵalys resmi túrde halyqaralyq uiym emes, músheleriniń tizimi joq deidi. Al qozǵalys músheleri ózderiniń ant berip, mindet arqalaýdy júktemeitin birlestikte jumys isteitinderin, Gúlenniń qoǵamǵa qyzmet etý týraly úndeýleri unaitynyn aitady.
Gúlen mektepteri KSRO taraǵan 1991 jyldan soń Ortalyq Aziia elderinde kóbeidi. Biraq bul mektepterdi kóp uzamai Gúlen qozǵalysynan tartyp ala bastady. Óitkeni jergilikti úkimetter qozǵalys islam belsendiligine shaqyrady dep qaýiptendi. Alaida eshqandai elde Gúlen jaqtastaryn dál Túrkiiadaǵydai kinálamaidy. Erdoǵan úkimeti gúlenshilerdi únemi bilik organdaryndaǵy qyzmetterin qoǵamnyń úkimetke senimin azaitý úshin paidalanýǵa tyrysady, bilikti basyp alǵylary keledi dep aiyptaidy.
Erdoǵan buǵan deiin Gúlen qozǵalysyn ózin qaralaýǵa umtylǵanyn, 2013 jylǵy korrýptsiialyq tergeý kezinde ózine jaqyn birneshe serigin aiyptaýǵa tyrysqanyn aitqan. Bul tekseristen shý shyǵyp, úkimet kóptegen prokýrorlar men joǵary laýazymdy sheneýnikterdi qyzmetinen bosatqan edi. Erdoǵan mundai "tazalaýdy" Túrkiiany "qara nietti kúshterden" qorǵaý úshin júrgizgenin málimdegen. Byltyr Erdoǵan Gúlenniń mektepterin de tartyp alyp, memleket ókilderiniń baqylaýyna ótkizgen. Túrkiiada áskeri tóńkeris jasaý talpynys iske aspai qalǵannan keiin Erdoǵan Gúlenniń qozǵalysyn múlde tuqyrtýǵa kirisýi múmkin.
Túrkiia qarýly kúshteriniń shtaby bastyǵy mindetin atqaryp otyrǵan Úmit Dýndar shildeniń 16-sy kúni "armiia óz qataryndaǵy ondai "parallel qurylym" ókilderinen qutylatynyn" málimdedi. Túrkiia premer-ministri Binali Iyldyrym shildeniń 16-sy kúni tilshilerge "Fethýllaha Gúlenge pana bolǵysy keletin kez kelgen eldiń Túrkiiamen yntymaqtasa almaitynyn" aitty. Biraq ol AQSh-ty atamady. Iyldyrym Vashingtondy Ankaranyń Gúlennen qaýiptenetinin elemeidi dep janama túrde synap ótti. Ol "Biz sonyń kesirinen osynsha shyǵynǵa ushyradyq" dedi.
AQSh memlekettik hatshysy Djon Kerri Vashington tarapyna aitylǵan kez kelgen aiypty teristeitinin málimdedi. Kerri "AQSh Túrkiiadaǵy tóńkeris talpynysynda qandai da bir ról atqardy degen alypqashpa sózder jalǵan ári eki jaqty qatynastarǵa ziiandy" degen.
Derekkózi: azattyq.org
