بٸرٸنشٸ كرەديتتٸك بيۋرونىڭ 20 جىلدىعىنا وراي ۇيىمداستىرىلعان «fcbk 2024: بيزنەسكە قاراي» كونفەرەنتسيياسىندا قازاقستاننىڭ قارجى سەكتورىنىڭ بولاشاعى جايلى تالقى جاسالدى. سول جيىندا قارجى نارىعىن رەتتەۋ جەنە دامىتۋ اگەنتتٸگٸنٸڭ تٶرايىمى مادينا ەبٸلقاسىموۆا بٸرقاتار ماڭىزدى مەسەلەنٸ كٶتەردٸ. Dalanews تٸلشٸسٸ سول مەسەلەلەرگە شولۋ جاسادى. ⠀
سترەسس-اكتيۆتەردٸڭ سالدارى اۋىر ⠀
ەبٸلقاسىموۆانىڭ مەلٸمدەمەسٸنە سەيكەس, كەيٸنگٸ بەس جىلدا قازاقستان بانكتەرٸنٸڭ اكتيۆتەرٸ ەكٸ ەسەگە جۋىق ٶسٸپ, 56,8 ترلن تەڭگەگە جەتكەن. بۇل ەلدەگٸ جٸٶ-نٸڭ 54%-ىنا تەڭ. دەگەنمەن وسى سانداردىڭ استارىندا قارجى جٷيەسٸندەگٸ تالاي مەسەلە تاسالانىپ جاتسا كەرەك. بانكتەر اكتيۆتەرٸنٸڭ قاتتى قارقىنمەن ٶسٸپ جاتقانى ولاردىڭ ساپاسى جەنە قارجى جٷيەسٸندەگٸ ناقتى قاۋٸپ-قاتەرلەرگە قاتىستى سۇراقتار تۋعىزادى. نەگٸزٸ اكتيۆتەر قارىز كٶبەيگەندە ٶسەدٸ. الىسقا كٶز تاستايتىن بولساق, بۇل كەيٸن بانكتەرگە يىعىنا ارتىلعان اۋىر جٷككە اينالۋى عاجاپ ەمەس. ⠀
بۇل رەتتە ەلدەبٸر شارالار جاسالۋى كەرەگٸ انىق. ٶزگە ەلدەردٸڭ تەجٸريبەسٸنە قاراساق, نەسيە بەرۋ وسىلاي «بەتٸمەن» كەتە بەرسە, بولاشاقتا سترەسس-اكتيۆ مولىنان جينالۋى مٷمكٸن. ⠀
شەتەلدٸك بانك بەسەكەلەس بولا ما ەلدە جول جابا ما? ⠀
ەبٸلقاسىموۆا كٶتەرگەن كەلەسٸ مەسەلە — شەتەلدٸك ويىنشىلاردى وتاندىق نارىققا كٸرگٸزۋ. اگەنتتٸك تٶرايىمىنىڭ ايتۋىنشا, بەسەكەلەستٸكتٸ كٷشەيتۋگە جاقسى ەدٸس بولعانىمەن, شەتەلدٸك بانكتەردٸ وڭدى-سولدى كٸرگٸزۋدٸڭ تەۋەكەلٸ بارىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. ياعني شەتەلدٸك بانكتەر نارىققا ستيمۋل بەرۋدٸڭ ورنىنا جەرگٸلٸكتٸ قارجى ينستيتۋتتارىنا قاۋٸپ تٶندٸرۋٸ مٷمكٸن. سەبەبٸ ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ بەسەكەگە ەزٸرگە دايىن ەمەس جەرگٸلٸكتٸ بانكتەر شەتتە قالىپ قالۋى عاجاپ ەمەس.
ميكروقارجى ۇيىمدارىنا قاتىستى نە ايتتى? ⠀
اگەنتتٸك تٶرايىمى ميكروقارجى ۇيىمدارىنىڭ بانكتەرگە اينالۋ مٷمكٸندٸگٸ نارىقتا جاڭا بانك قۇرىلىمدارىنىڭ پايدا بولۋىنا ەكەلۋٸ مٷمكٸن دەپ وتىر. بٸراق بۇل ەكونوميكانىڭ دامۋىنا ناقتى ٷلەس قوساتىن قۇرالعا اينالا ما, ەلدە جاڭا شاعىن بانكتەردٸڭ كٶپتەپ پايدا بولعانى مەن ولاردىڭ جەتكٸلٸكسٸز پرۋدەنتسييالىق نورمالارمەن جۇمىس ٸستەگەنٸ قوسىمشا مەسەلەلەر تۋدىرا ما? ونى دا ۋاقىت كٶرسەتەدٸ. ⠀
سينديكاتتالعان نەسيە: جاڭا مٷمكٸندٸك پە, ەلدە تەجٸريبە مە? ⠀
قارجى سەكتورىنىڭ جاڭا ترەندٸ — سينديكاتتالعان نەسيەنٸڭ ەنگٸزٸلۋٸ. ەبٸلقاسىموۆا تٶرت ٸرٸ جوبا بويىنشا 444 ملرد تەڭگە كٶلەمٸندە قارجىلاندىرۋ باستالعانىن حابارلادى. بۇل باستاما بولاشاعى زور بولىپ كٶرٸنگەنٸمەن, نارىقتىڭ سينديكاتتالعان نەسيەلەندٸرۋگە قانشالىقتى دايىن ەكەنٸ بەلگٸسٸز.
شەتەلدٸك بانكتەر مەن جەكە ينستيتۋتتاردىڭ قاتىسۋى جاڭا مٷمكٸندٸك سىيلاعانىمەن, اشىقتىق شەكتەۋلٸ بولىپ, رەتتەۋ جاعى دا ەلسٸز كەزدە سينديكاتتار مٷددەلەر قاقتىعىسىنا جەنە سىبايلاس جەمقورلىققا ەكەپ سوعۋى مٷمكٸن. ⠀
بانك سەكتورىنداعى رەفورما: جاڭا زاڭ ٷمٸت وتىن جاعا الا ما? ⠀
ەبٸلقاسىموۆا بانكتەر تۋرالى جاڭا زاڭنىڭ قابىلداناتىنىن جارييالادى. وندا فينتەح سەكتورىن دامىتۋ جەنە بانك سالاسىنا يننوۆاتسييالار ەنگٸزۋ قاراستىرىلعان. الايدا, بۇل زاڭ قارجى سەكتورىن مودەرنيزاتسييالاۋعا قانشالىقتى ىقپال ەتەتٸنٸنە قاتىستى ناقتى جاۋاپ جوق. فينتەح ٷلكەن ٶزگەرٸستەردٸڭ قوزعاۋشى كٷشٸنە اينالۋى مٷمكٸن ەكەنٸ سٶزسٸز. دەسە دە, قاداعالانباسا جاڭا تەحنولوگييالاردى كەرٸ ماقساتتا پايدالاناتىن الاياق سانى ارتۋى ەبدەن مٷمكٸن ەكەنٸ تاعى بار. ⠀
سونىمەن قاتار, پروبلەمالىق اكتيۆتەردٸ ساتۋ ٷشٸن ديجيتال پلاتفورمالاردى قولدانۋ يدەياسىنىڭ ارتىندا اشىقتىق از ەكەنٸ جەنە مانيپۋلياتسييا قاۋپٸ بارى دا ايتىلدى. سەبەبٸ ديجيتال پلاتفورمالار دۇرىس باقىلانباسا, قارجى جٷيەسٸندە بۇل جاڭا قاۋٸپ كٶزٸنە اينالۋى مٷمكٸن. ⠀
جالپى, fcbk 2024 كونفەرەنتسيياسى مەن مادينا ەبٸلقاسىموۆانىڭ مەلٸمدەمەلەرٸ قازاقستاننىڭ قارجى سەكتورىن دامىتۋعا قاتىستى كٶپتەگەن امبيتسييالىق جوسپار ۇسىندى. دەگەنمەن بۇل رەتتە تاياقتىڭ ەكٸنشٸ ۇشى بارىن ەسكەرۋ قاجەت. «جەتٸ رەت ٶلشەپ, بٸر رەت كەس» دەمەكشٸ, جان-جاقتى تالداپ, باعالايىنشا, ەلدەبٸر «تٶڭكەرٸس» جاساۋعا دەگەن ۇمتىلىستىڭ ارتى كٷرمەلگەن پروبلەماعا ەكەپ سوعۋى عاجاپ ەمەس.
