بۇل جاعدايدى ساياساتتانۋشى دوسىم ساتپاەۆ قازاقستان مٷشە بوپ تابىلاتىن ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ ناعىز سىنالىپ جاتقان كەزٸ دەپ باعالايدى. ول نە بولاتىن بولادى, نە بولمايتىن بولادى.
ساياساتتانۋشىنىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان ٷشٸن قازٸر ەڭ تيٸمسٸزٸ — رەسەيمەن اراداعى وداق.
«ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداق قازاقستاندى ەكونوميكالىق, سونىمەن قاتار ساياسي جاعىنان دا ەتەگٸنەن تارتىپ, تٶمەنگە سٷيرەۋدە.
- وسىلاي جٷرە بەرسەك, بۇل وداقتىڭ باسىمىزعا ەكەپ بەرەر نەۋبەتٸ ەلٸ كٶپ بولادى. ٶيتكەنٸ رەسەي قازاقستانعا قاراعاندا ەكونوميكالىقتان گٶرٸ, ساياسي مٷددەنٸ كٶبٸرەك العا قويادى.
سوندىقتان قازٸر ديپلوماتتار ٷشٸن سىندارلى سەت. جان-جاققا شاپقىلاتىپ, ەر نەرسەنٸ قايتا-قايتا ناقتىلاپ وتىرۋ كەرەك بولىپ جاتىر. رەسەيمەن اراداعى وداقتان بٶلەك, قازاقستان ەۋروپالىق وداقپەن, قىتايمەن جەنە اقش-پەن بارلىق ماڭىزدى سالادا ەرٸپتەسەدٸ.
سانكتسييا كٷشەيگەن سوڭ, بۇلاردىڭ ەرقايسىسى ٶز تەرتٸبٸن ورناتىپ, ٶكتەمدٸك جٷرگٸزگٸسٸ كەلە باستاۋدا. ەرينە, ولاردى باسقا شىعارماس ٷشٸن قازاقستانعا قارەكەت جاساۋ كەرەك.
مٷمكٸن, ورتا ازييالىق بلوك قۇرۋ تۋرالى باستامانى كٶتەرٸپ جٸبەرسەك, جاقسى بولار ما ەدٸ?..
ٶزبەكستان پرەزيدەنتٸ شاۆكات ميرزيەەۆ ونسىز دا ەكٸ الاقانىن ىسقىلاپ مۇنى قالاپ وتىر. تەمٸردٸ قىزعان كەزدە سوق دەمەكشٸ, ايماقتىق ەكونوميكالىق سول بلوكتى قۇرىپ جٸبەرۋ كەرەك سەكٸلدٸ.
نە ٷشٸن دەيسٸزدەر مە? قىتايعا, رەسەيگە, ەۋروپالىق وداق پەن اقش-قا قاتىستى ٶز مٷددەمٸزدٸ قورعاپ قالۋ ٷشٸن. ياعني, ويىمىزدى اشىق ايتاتىن كەز كەلدٸ. ول ٷشٸن وسىنداي الاڭقاي كەرەك بٸزگە.
مىسالى, الەكساندر لۋكاشەنكو ويىن اشىق ايتادى. ونىسى دۇرىس. ول ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ ٶز ەلٸنە تيٸمسٸز ەكەنٸن اراكٸدٸك ايتىپ وتىرادى. ال قازاقستان ديپلوماتييالىق دەڭگەيدە بۇل رەتتە لەم-ميم دەپ تٸس جارعان ەمەس. ەل ٸشٸندە, ٶز ارامىزدا عالىمدار, ساراپشىلار بۇل مەسەلەنٸ كٶتەرەدٸ عوي. بٸراق ول جەتكٸلٸكسٸز. مۇنى ەلدەر اراسىندا ايتاتىن ۋاقىت كەپ قالدى.
راس, جىل ٶتكەن سايىن شىعىنعا ۇشىراپ, نارازىلىق كٷشەيٸپ كەلەدٸ. بەلارۋس رەسەيدٸڭ ٶز بىلىعىنا وداقتاستارىن ەبدەن باتىرىپ جاتقانىن جاقسى تٷسٸنۋدە.
- تٸپتٸ, رف پرەزيدەنتٸ پۋتيننٸڭ كٶمەكشٸسٸ ۆلاديسلاۆ سۋركوۆتىڭ گەوساياسي جالعىزدىقتا قالىپ بارا جاتقاندارىن بولجاعان ماقالاسى دا جارىق كٶردٸ. دەمەك, رەسەي دە تىعىرىققا تٸرەلگەنٸن مويىنداۋدا.
بٸراق قازاقستان مەن بەلارۋستان ايىرىلدىم دەگەنٸ ەمەس, بۇل رەسەيدٸڭ. ول جالپى, ٶز وداعىنىڭ جالعىزدىعىن ايتۋدا. بۇل قازاقستان مەن بەلارۋس ٷشٸن ٶتە قولايسىز, ٶيتكەنٸ قوس مەملەكەتتٸڭ دە بايلانىستى ٷزگٸسٸ كەلمەيتٸن ٶزگە ەرٸپتەستەرٸ بار. قازاقستاننىڭ كٶپۆەكتورلى ساياساتى قازٸر جاقسى نەتيجە بەرۋدە. ال رەسەي, كەرٸسٸنشە قالاي ەرەكەت قىلسا دا تىعىرىققا تٸرەلۋدە.
ەرتە بولسىن, كەش بولسىن, بۇل تٷرٸمەن ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداق كٷيرەپ تىنادى. تاريحتا ول تيٸمسٸزدٸك تانىتقان, ٶزٸنە مٷشە ەلدەرگە ٶتە كٶپ مەسەلە تۋدىرعان قۇرىلىم رەتٸندە قالادى.
قالاي دەگەنمەن دە رەسەي ىشقىنىس جاسايدى. ال اقش سانكتسييا شىلبىرىن تارتا بەرەدٸ. مۇندايدا ولاردىڭ بٸرەۋدٸڭ كٶڭٸلٸنە قاراۋعا ۋاقىتى بار دەپ ويلايسىزدار ما? جوق, ەرينە. «كٷل بولماساڭ بٷل بول» دەيدٸ. ولار قازاقستاننىڭ مٷددەسٸمەن ساناسادى دەپ ويلاۋدىڭ ٶزٸ ارتىق».
- ەكونوميكالىق تۇرعىدا اقش قازاقستان ٷشٸن ماڭىزدى ەرٸپتەس ەل ەمەس. بٸز ەۋروپالىق وداقپەن, قىتايمەن, رەسەيمەن ساناسۋىمىز كەرەك قازٸر.
«ەگەر اقش-تىڭ قىلىپ جاتقانىن ەسەپكە الساق, ونىڭ زييانىن بۇل ٷش ەرٸپتەس ەلگە قاراعاندا قازاقستان ەلدەقايدا ازىراق شەگۋدە. اقش-پەن مۇنايگاز سالاسىندا بەلسەندٸ تٷردە ەرٸپتەسەمٸز. اقش پرەزيدەنتٸ دونالد ترامپ كەسٸپكەر عوي. سوندىقتان ول ٶزٸنٸڭ ەنەرگەتيكالىق ترانسۇلتتىق كومپانييالارىن لوببيلەپ, ولاردىڭ مٷددەسٸن ٷنەمٸ قورعاپ وتىرادى. سوندىقتان سانكتسييا بۇل سالانى شارپي قويمايدى.
ال قىتايمەن ارادا مەسەلە ٶتە كٶپ. اقش قىتايمەن دە ەكونوميكالىق سوعىستى كٷشەيتٸپ جاتىر. مۇندايدا ولار داعدارىستىق فازاعا ەنٸپ كەتۋٸ بەك مٷمكٸن. ال بۇل قازاقستان ٷشٸن اسا تيٸمسٸز.
قازاقستان, نەگٸزٸ داعدارىسقا دايىندالا بەرۋٸ كەرەك قوي. بٸز ەردايىم فورس-ماجور جاعدايعا دايىن بولۋىمىز كەرەك. بەرٸنەن ٶكٸنٸشتٸسٸ, بٸزدٸڭ ەكونوميكالىق جاعدايدى ٷكٸمەت ەمەس, قىتاي, رەسەي جەنە ەۋروپالىق وداقتىڭ جايى رەتتەپ, باقىلايدى. وعان قوسا بۇل ارادا فەدەرالدىق رەزەرۆ جٷيەسٸنٸڭ شەشٸمٸ مەن مۇناي باعاسى دا ٷلكەن رٶل اتقارادى.
سوندىقتان وسى ەرٸپتەس ەلدٸڭ قايسىسى تٷشكٸرٸپ, تاماعىن قىرناسا, سوعان دايىن بولۋىمىز تيٸس قوي.
سەبەبٸ بٸر ەلدە ەسكەن سامال بٸزدە بورانعا اينالىپ كەتۋٸ مٷمكٸن. سونى جاقسى تٷسٸنۋٸمٸز كەرەك» — دەيدٸ ساتپاەۆ, دەپ جازادى LSM باسىلىمى.
ەسكە سالا كەتەلٸك, سوڭعى بٸر اپتادا رەسەيگە قارسى اقش سانكتسيياسىنىڭ كٷشٸنە ەنۋٸنە بايلانىستى رۋبل قاتتى قۇنسىزدانىپ كەتتٸ. وسىعان بايلانىستى تەڭگە دە ەلسٸرەپ, بٸر اپتا ٸشٸندە بٸر اقش دوللارى 330 تەڭگەدەن 380 تەڭگەگە قىمباتتادى.
اقش دوللارىنىڭ جىل سوڭىنا دەيٸن 410 تەڭگەگە دەيٸن قىمباتتاۋى بولجانۋدا. ال حالىقارالىق نارىقتا مۇناي باعاسى قازٸر ٶسٸپ تۇر. مۇندايدا ۇلتتىق ۆاليۋتا باعامى تۇراقتى بولۋى تيٸس بولعان. بٸراق كٶرشٸنٸڭ كٶڭٸلٸنە قاراپ تەڭگە دە قۇبىلىپ تۇر. ۇلتتىق بانك سانكتسيياعا بايلانىستى ەلٸمٸزدە ينفلياتسييانىڭ كٷشەيۋ ىقتيمالدىلىعىن مويىنداپ تا قويدى, ياعني قىمباتشىلىق قىسىپ بارادى بەرٸن قازٸر.
كەمشات سەتيەۆا
