ٶز وتانىنىڭ وتىن ٶشٸرمەيتٸن, قونعان تۇعىرىنان تٷسپەيتٸن, قولىنداعى تۋىن قۇلاتپايتىن بۋىننىڭ بۇعاناسىن بەكٸتۋ قورشاعان ورتانىڭ, سايىپ كەلگەندە مەملەكەتتٸڭ مەرەيلٸ مٸندەتٸ. «جاستار – ەل دامۋىنىڭ نەگٸزگٸ تەتٸگٸ» دەپ بەكەر ايتىلماسا كەرەك-تٸ.
سوندىقتاندا, ەلٸمٸزدە جاستار ساياساتىنا كٶپ كٶڭٸل بٶلۋدە. وسىعان وراي, تاريح بەتتەرٸندەگٸ العاشقى پاراعىن اشقان, سۋ جاڭا جەتٸسۋ وبلىسىنىڭ «جەتٸسۋ جاستارى» كوممۋنالدىق مەملەكەتتٸك مەكەمەسٸنٸڭ ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ەركەبۇلان اقبولاتوۆتان ٶڭٸردەگٸ جاستار ساياساتىنىڭ اياق الىسى تۋرالى سۇراپ بٸلدٸك.
دەل قازٸرگٸ جەتٸسۋ وبلىسىندا 128 مىڭ جاس بار. ونىڭ ٸشٸندە 5%-ى NEET ساناتىنداعى جاستاردى قۇرايدى. رەسمي مەلٸمەتتەر وسىنداي دەرەكتٸ كٶرسەتكەنٸمەن «جەتٸسۋ جاستارى» مەكەمەسٸ بۇل مەسەلەنٸ ٶز بەتٸنشە زەرتەۋگە كٶشكەن. ماقسات – جۇمىسسىز, ەش جەردە بٸلٸم المايتىن ازاماتتاردىڭ ناقتى سانىن انىقتاۋ, ٶز كەزەگٸندە ولاردى قوعامدىق ٶمٸرگە بەيٸمدەۋ.
– بٸز رەسمي مەلٸمەتتەرگە كٶپ جاعدايدا سٷيەنبەيمٸز. ٶيتكەنٸ, ول جەردەگٸ اقپاراتتىڭ قالاي جاساقتالاتىن بٸلمەيمٸز. سوندىقتاندا جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار مەن پوليتسييا باسقارماسىنىڭ قىزمەتكەرلەرٸمەن بٸرلەسە وتىرىپ, اۋلالىق رەيد جٷرگٸزەمٸز, – دەيدٸ ەركەبۇلان اقبولاتوۆ.
بٷگٸنگٸ كٷنٸ «اۋلالىق رەيد» نەتيجەسٸندە جەتٸسۋ وبلىسىندا NEET ساناتىنداعى 771 ازامات انىقتالعان.
ەركەبۇلان اقبولاتوۆتىڭ ايتۋىنشا, ولاردىڭ ارى قاراي جەتٸلۋٸنە دەمەۋ بەرۋ ماقساتىندا تٷرلٸ شارالار قولعا الىنعان. بٷگٸنگٸ كٷنٸ جۇمىسسىز جاستار ٷشٸن «جۇمىسپەن قامتۋ جەنە ەلەۋمەتتٸك باعدارلامالار» باسقارماسى جەنە ونىڭ ٶڭٸردەگٸ فيليالدارىمەن بٸرلەسە وتىرىپ, بوس جۇمىس ورىندارى جەرمەڭكەسٸ تۇراقتى تٷردە ٶتكٸزٸلٸپ كەلەدٸ.
مەسەلەن, بيىلعى جىلى 2100 جۇمىس ورنى ۇسىنىلعان, ال جالپى جەرمەڭكەگە 2190 ادام قاتىسقان. ولاردىڭ 1300 تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلىپ ٷلگەردٸ.
جاستار ساياساتىنىڭ كەزەكتٸ تارماعى مەملەكەتتٸك باعدارلامالاردى جاستار اراسىندا ناسيحاتتاۋ. سەيكەسٸنشە, «ديپلوممەن اۋىلعا!», «سەرپٸن – 2050» «العاشقى جۇمىس ورىندارى», «جاستار تەجٸريبەسٸ», «ۇرپاقتار كەلٸسٸمشارتى» جەنەدە كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋ شەڭبەرٸندە تٷرلٸ گارنتتىق جوبالاردى جاس بۋىن اراسىندا كەڭٸنەن تانىتۋ بويىنشا بٸرقاتار جۇمىستار اتقارىلۋدا. بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردان جەتٸسۋلىق جاستار قالىس قالىپ جاتقان جوق.
سونىمەن قاتار, وبلىس كٶلەمٸندە جاستاردىڭ بوس ۋاقىتىن تيٸمدٸ پايدالانۋ جەنە بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ تۇرعىسىندا بٸرشاما ٸستەر جٷزەگە اسۋدا. رۋحاني قۇندىلىقتار دا نازاردان تىس قالماعان.
سالت-دەستٷردٸ جاڭعىرتۋ, جاستاردىڭ تاريحقا دەگەن كٶزقاراسىن قالىپتاستىرۋ مەن دٸني ەسكترەميزمنٸڭ الدىن الۋ ٷشٸن جٷيەلٸ تٷردە تەولوگتارمەن كەزدەسۋلەر ٶتكٸزٸلٸپ تۇردى.
– جاستار رەسۋرستىق ورتالىعىنىڭ باستاماسىمەن جٷزەگە اسقان, بيىلعى جىلدىڭ جارقىن جوباسى – «جاندى اربات». بۇل شارا ٶنەر سٷيەر قاۋىم مەن قولٶنەرشٸلەردٸ قولداۋ ماقساتىندا ٸسكە استى, – دەپ اتاپ ٶتتٸ ەركەبۇلان اقبولاتوۆ.
سونداي-اق, «جەتٸسۋ جاستارى» مەكەمەس نەگٸزٸندە اشىق اسپان استىنداعى كينو كٶرسەتٸلٸمدەر مەن كاراوكە كەشتەرٸ ۇيىمداستىرىپ تۇرادى. بۇلاردىڭ بارلىعى دا ٶنەرٸن شىڭدايمىن دەگەن ازاماتتار ٷشٸن جاسالعان ٷزدٸك جوبالاردىڭ قاتارىندا دەسەك ارتىق ايتقاندىق ەمەس.
– جىلدىڭ باسى ەلدٸ ەسەڭگٸرەتتٸ. تاريحتا «قاڭتار وقيعاسى» دەگەن اتپەن قالعان ٷلكەن نارازىلىق ٶتتٸ. بۇل كٶتەرٸلٸسكە قاتىسقانداردىڭ باسىم بٶلٸگٸ «جاستار» دەگەن سىننىڭ استىندا قالدىق. تالاي ادامدار جاۋاپقا تارتىلعانى جاسىرىن ەمەس. قازٸرگٸ كەزدە بٸزدەر ٶز تاراپىمىزدان الاڭعا شىعىپ, جەڭٸل جازاعا تارتىلعان جاستارمەن جۇمىس ٸستەپ جاتىرمىز, – دەپ سٶزٸن ساباقتاعان ەركەبۇلان اقبولاتوۆ, اتالعان ازاماتتارمەن ەلەۋمەتتەندٸرۋ باعىتىندا بٸرلەسە جۇمىس جاساپ جٷرگەندەرٸن العا تارتتى.
قارالى قاڭتاردا باسىنا قارا بۇلت ٷيٸرٸلگەن ادامدارمەن جۇمىس ٸستەۋ جالعاسىن تابۋدا. بٷگٸنگٸ كٷنٸ جاستار ورتالىعى دەل وسىنداي 32 ازاماتپەن جۇمىس ٸستەۋدە. مەملەكەتتٸك باعدارلامالاردان باستاپ, ارنايى گرانتتارعا قالاي قول جەتكٸزۋ كەرەكتٸگٸن ايتىپ, جول كٶرسەتۋدە.
مىسالى, «Zhas Project» جوباسىنان قاڭتار وقيعاسىنا قاتىسقان ازاماتقا 1 ملن تەڭگە گرانت ۇتىپ الۋىنا كٶمەكتەسٸپ, باعىت-باعدار بەرگەن. ودان بٶلەك زارداپ شەككەن ادامدارعا تەگٸن مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن ٶتۋٸنە مٷمكٸندٸك جاساعان جايى بار.
جوعارىدا اتالعان ٸستەر ٶتكەن جىلدىڭ ەسەبٸنە جازىلىپ, قانجىعاسىندا كەتكەن ەدٸ. وسىنداي كەلەلٸ شارالار كەلەر جىلى دا ٶز جالعاسىن تابادى دەپ كٷتٸلۋدە.
سٶزٸمٸزدٸڭ بٸر دەلەلٸ, الداعى جىلى سپورت سٷيەر قاۋىمنىڭ باسىن بٸر ارناعا توعىستىرۋ ماقساتىندا «جەتٸسۋ ليگاسى» جالاۋىن جەلبٸرەتۋٸ ىقتيمال. بۇل ليگاگا فۋتبول, ۆولەيبول, باسكەتبول, شاحمات جەنە كٶكپار سىندى 5 سپورت تٷرٸ كٸرەدٸ. ليگا وليمپيادالىق جٷيە بويىنشا ٶتپەك. اتالعان جارىسقا وبلىستىڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸندەگٸ بارلىق جاستار قاتىسا الادى.
كەلەسٸ بٸر قولعا الىناتىن ٸس – «بازار جاستارى». وسىنىڭ اياسىندا جۇمىسسىز, يا بولماسا, بازاردا جٷرگەن, زاۋىتتا ەڭبەك ەتەتٸن جاستاردى ەلەۋمەتتەندٸرۋگە كٶپتەپ كٶڭٸل بٶلٸنبەك. ولار تٷرلٸ شارالارعا جۇمىلدىرىپ, اقپاراتتىق-تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىمەن قامتىلماق.
– قازٸرگٸ كەزدە وبلىس ورتالىعى تالدىقورعان قالاسىنىڭ بازارىندا جۇمىس جاساپ جٷرگەن جاستارمەن «WhatsApp» جەلٸسٸندە قۇرىلعان ورتاق توبىمىز بار, مٸنە سول جەردە جاستارىمىزدىڭ ۇسىنىس تٸلەكتەرٸن تىڭدايمىز. بٷگٸندٸككە ولاردىڭ تاراپىنان سپورت تٷرلەرٸنەن سايىستار ۇيىمداسىترۋعا قاتىستى ٶتٸنٸشتەر كەلٸپ جاتىر, – دەدٸ ەركەبۇلان اقبولاتوۆ.
كەلەشەكتە قولعا الىناتىن جوبا «اۋىل جاستار» دەپ اتالادى. مۇندا دا سپورتتىق جەنە مەدەني شارالار ٶتەدٸ. بۇدان بٶلەك, اۋىلدى جەردەگٸ جاستاردىڭ كەسٸپكە كەلۋٸنە مٷمكٸندٸك بەرٸپ, جول اشۋ ٷشٸن ارنايى سەمينار-ترەنينگتار ٶتكٸزۋ جوسپاردا بار.
«جەتٸسۋ جاستارى» كمم كٶزدەگەن باستى نىسانا – اتا-انانىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان جاستارعا, ياعني بالالار ٷيٸنٸڭ تەربيەلەنۋشٸسٸنە كەسٸپتٸك باعدار بەرۋ.
– ولاردىڭ جٶن سٸلتەر اعايىن-تۋىسى, ەتجاقىندارى جوق. ەرتەڭ بالالار ٷيٸنەن تٷلەپ كەتكەن سوڭ, ٷلكەن ٶمٸردە جول تابۋدا قيىنعا سوقپاسىن دەگەن نيەتپەن جەتٸم بالالارعا قولداۋ كٶرسەتۋدٸ ٶزٸمٸزگە مٸندەت ەتٸپ الىپ وتىرمىز. قازٸر 9-10 سىنىپ وقيتىن بالالار ٷيٸنٸڭ تەربيەلەنۋشٸلەرٸنٸڭ ٸشٸنەن 32 بالانى تاڭداپ الدىق. ەندٸ ولارعا بولاشاق ماماندىعىن تاڭداۋعا كٶمەكتەسەمٸز. قازاق «جەتٸم كٶرسەڭ, جەبەي جٷر» دەيدٸ, ولارعا قولداۋ كٶرسەتۋ ازاماتتىق پارىزىمىز, – دەگەن ويىندا جەتكٸزدٸ ەركەبۇلان اقبولاتوۆ.
سونداي-اق, كەلەر جىلى جەتٸم بالالارعا ارنايى بيزنەس-يدەيالار ٷشٸن 500 مىڭ تەڭگە كٶلەمٸندە گرانت تاعايىنداۋ دا جۇمىس جوسپارىنا بەكٸتٸلگەن ەكەن.
جاستاردىڭ ەلەۋمەتتٸك جاعدايىن تۇراقتاندىرۋ, ونىڭ ٸشٸندە تۇرعىن ٷيمەن قامتاماسىز ەتۋگە دەن قويىلعان.
بۇل باعىتتاعى ٸستەر قوس ايماق ەكٸ وبلىسقا بٶدٸنبەي تۇرعاندا ٶز باستاۋىن الىپ, قاڭقاسى قۇرىلعان بولاتىن, وبلىستىڭ بٶلٸنۋٸنە بايلانىستى بۇل جوسپار كەيٸنگە قالدىرىلدى.
كٶپتٸڭ كٶڭٸلٸنەن شىققان تىڭ جوبا «0-5-25» جاستارعا ارنالعان تۇرعىن ٷي باعدارلاماسى ەدٸ. بٷگٸنگٸ كٷنٸ ەكٸ وبلىستان اتالمىش باعدارلاما شەڭبەرٸندە 50 پەتەردەن بٶلٸنەدٸ دەپ كٷتٸلۋدە. ەركەبۇلان اقبولاتوۆتىڭ سٶزٸنە سەنسەك, بيۋدجەت قاراجاتى ناقتى بەكٸتٸلگەن جاعدايدا جوبانى ٸسكە اسىرۋعا بٸردەن كٸرٸسەتٸن بولادى.
ەگەر, اتالعان باعدارلاما باستاۋ السا, 29 جاسقا دەيٸنگٸ ەر بٸر وبلىس تۇرعىنى, كونكۋرسقا قاتىسىپ, بٸرٸنشٸ جەنە ەكٸنشٸ دەڭگەيلٸ تۇرعىن ٷيدەن پەتەرالۋعا مٷمكٸندٸك الادى. بۇل تەك قانا وبلىس ورتالىعىندا ەمەس اۋداندىق جەرلەردە دە ٸسكە اساتىن بولادى.
– تۇرعىن ٷي باعدارلاماسىن ٸسكە قوسۋداعى باستى سەبەپ, جاستاردىڭ باسپانادان تارلىق كٶرۋٸمەن بايلانىستى, – دەيدٸ ەركەبۇلان اقبولاتوۆ.
جاستاردىڭ قاتىسۋىمەن ٶتەتٸن اۋقىمدى شارالاردىڭ جٷزەگە اسۋىنا ٶڭٸردەگٸ جاستار رەسۋرستىق ورتالىقتارىنىڭ بارلىعى بٸردەي جۇمىلدىرىلادى. ايتا كەتەيٸك, جەتٸسۋ وبلىسىندا 1 وبلىستىق, 2 قالالىق, 8 اۋداندىق جاستار رەنسۋرستىق ورتالىعى قىزمەت كٶرسەتۋدە.
