قارجى سالاسىنىڭ مامانى ايبار ولجاەۆ قوسىمشا قۇن سالىعىن ٶسٸرۋدٸڭ استارىندا بيۋدجەتتٸ اقشامەن تولىقتىرۋدان گٶرٸ سالىقتىق ەدٸلەتتٸلٸك بٸرٸنشٸ ورىندا تۇرعانىن ايتادى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ونىڭ ايتۋىنشا,بۇعان دەيٸن قازاقستاندا ورتا بيزنەستٸڭ ٶسۋٸنە ەشقانداي موتيۆاتسييا بولماعان. كەرٸسٸنشە, ٸرٸلەنسە, سالىق كٶبٸرەك تٶلەيدٸ. سول سەبەپتٸ بٸزدەگٸ ورتا بيزنەس يەلەرٸ بٸرنەشە جەكە كەسٸپكەرلٸك اشىپ, تابىستارىن بٶلشەكتەپ ۇستاعان, سٶيتٸپ بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە سالىقتان جالتارىپ كەلگەن. جاڭا سالىق كودەكسٸ قولدانىسقا ەنگٸزٸلسە, وسى جاعدايعا نٷكتە قويىلماق.
"بۇل ارادا ەڭگٸمە قوسىمشا قۇن سالىعى مٶلشەرلەمەسٸندە ەمەس. كٶبٸسٸ, 12-دەن 16 پايىزعا ارتتىردى دەپ اۋىز تولتىرا تسيفردى زورايتىپ كٶرسەتۋدە. بٸراق, مەسەلەن ەسەپتەي كەلسەك, 12 پايىز كەزٸندە 5, 17 ترلن تەڭگە جينالدى ما, ال وعان 4 پايىزدى قوسساق, 5,35 ترلن بولار ارى كەتسە. بۇل تٷك تە ەمەس. ەڭگٸمە ققس-تٸ جاپپاي تٶلەنەتٸندٸگٸندە. بۇعان دەيٸن ٷلكەن بيزنەس تابىسىن جك-لارعا بٶلشەكتەپ, سالىقتان جالتارىپ كەلگەن بولاتىن. ال جاڭا ٶزگەرٸستەرگە سەيكەس, بۇل مٷمكٸن ەمەس. كٸشٸ بول, ورتا بول, بەرٸبٸر سول سالىقتى تٶلەيسٸڭ. سوندىقتان كەسٸپكەرلەر ەندٸ جيعان-تەرگەنٸن اندى-مىندا تىقپىشتاماي, اشىق ەسەپ جٷرگٸزەتٸن بولادى. سٶيتٸپ ٸرٸلەنە باستايدى", - دەيدٸ ايبار ولجاەۆ يۋتۋبتاعى "QASQA JOL" باعدارلاماسىنا بەرگەن سۇقباتىندا.
سونداي-اق, ونىڭ ايتۋىنشا, جاڭا سالىق كودەكسٸ قولدانىسقا بەرٸلگەن سوڭ 4 پايىز مٶلشەرلەمەمەن بٶلشەك سالىق تٶلەيتٸندەر كٶبەيەدٸ.
"بٸر سٶزبەن ايتقاندا, شاعىن بيزنەس قارىشتايدى. ونىڭ بەرٸ شامامەن ەسەپتەلگەن. قانشا كەسٸپكەردٸڭ بٶلشەك سالىققا ٶتەتٸنٸن ٷكٸمەت ەزٸردەن بايقاستاپ وتىر", - دەيدٸ ول.
ساراپشى ٶز سٶزٸندە قوسىمشا قۇن سالىعى مٶلشەرلەمەسٸن ٶسٸرمەسكە بولمايتىن جاعدايعا قالاي تاپ بولعانىمىزدى دا تەمپٸشتەپ تٷسٸندٸرٸپ ٶتٸپتٸ.
"پاندەمييادا بٸز قولدا بار ەكونوميكانى ساقتاپ قالۋ ٷشٸن جانتالاستىق. ەشقانداي جوسپار, تاعىسىن تاعى دەپ باس قاتىرۋعا ول كەزدە مۇرشامىز بولعان جوق. راسىندا, ەكونوميكامىز 2,6 پايىزعا كەرٸ كەتتٸ. بٸراق, تٷبەگەيلٸ قۇرتىپ العانىمىز جوق. ول كەزدەگٸ ٷكٸمەتتٸڭ باستى ماقساتى دا سول ەدٸ. ٶتە كٶپ شىعىن شىقتى. 2021-2022 جىلدارى سونىڭ سالدارىمەن كٷرەسۋگە بار كٷش جۇمسالدى. الدىنداعى, ياعني ەليحان سمايىلوۆتىڭ باسشىلىعىنداعى ٷكٸمەت وسىنداي قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە ٷلكەن جۇمىستار اتقاردى. ال قوسىمشا قۇن سالىعىن كٶتەرۋ مەسەلەسٸ, ونىڭ بٷتكٸل ستسەنارييٸ ۇلتتىق ەكونوميكا ينستيتۋتى ەلدەقاشان ەزٸرلەپ, دايارلاپ قويعان. ول قۇجات كٷيٸندە جاتتى. ٶيتكەنٸ الدا بٸزدٸ بيۋدجەتتٸك داعدارىس كٷتٸپ تۇردى. تەك بۇل تۋرالى اشىق ايتىلمادى, ەيتپەسە بيلٸك تىعىرىققا جاقىنداپ كەلە جاتقانىمىزدى بٸلدٸ. تەك 2023-2024 جىلدارى ەكونوميست مامانداردىڭ ايتۋى ارقىلى ول حالىققا جول تارتا باستادى. سول كەزدە عانا بيۋدجەتتٸك داعدارىس بارىن جۇرت بٸلدٸ. مۇنى 2024 جىلى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ٶز جولداۋىندا دا ايتتى. سودان باستاپ بۇل تاقىرىپتا قوعامدىق تالقى باستالدى. ەيتپەسە, بۇل - بٸلٸكتٸ ورتا ٷشٸن 2018-2019 جىلداردان باستاپ ايان ەدٸ. ياعني, مەملەكەت كەسٸپكەرلەرگە اياماي كٶپ اقشا بٶلە باستادى, يپوتەكالىق جەڭٸلدٸكتەر جاسادى. ال بۇل اقشالاردىڭ ۇلتتىق قوردان الىنىپ جاتقانى, تٷپتٸڭ تٷبٸندە ول بەلگٸلٸ بٸر پروبلەمالار تۋدىراتىنى انىق ەدٸ", - دەيدٸ ولجاەۆ.
مامان بۇل ارادا مىنانداي ەكٸ جاعداي بارىن ايتادى. بٸرٸنشٸ - ٷكٸمەتتٸڭ ماقساتى ەكونوميكالىق ٶسٸمدٸ ارتتىرۋ. ەكٸنشٸدەن, ۇلتتىق بانكتٸڭ مٸندەتٸ – قاتتى ينفلياتسييانى بولدىرماۋ.
"ٷكٸمەت ٶز ماقساتىنا جەتۋ ٷشٸن ەكونوميكاعا اياماي اقشا قۇيۋى كەرەك. ال اقشا قۇيىلا باستاسا, باعالار ٶسەدٸ, ينفلياتسيياعا قىسىم كٷشەيەدٸ. ەلبەتتە, ۇلتتىق بانك ينفلياتسييانى تەجەۋ ٷشٸن بازالىق مٶلشەرلەمەنٸ كٶتەرەدٸ. ال بازالىق مٶلشەرلەمە ٶسسە, كرەديت قىمباتتايدى. ال ٷكٸمەت ەكونوميكاعا اقشا قۇيا تٷسۋ ٷشٸن قارىزعا وبليگاتسييالار شىعارادى. بازالىق مٶلشەرلەمە ٶسكەندە 18-20 پايىزبەن ول ينۆەستورعا ساتىلادى. ٷكٸمەت قارىز جابۋعا كەلگەندە وسى پايىزدى دا ٶتەۋٸ تيٸس بولادى. بۇل اقىرى رەزەرۆتەردٸڭ تاۋسىلىپ, قارىزعا باتۋ جاعدايىن تۋدىرادى. قازٸر بٸزدەگٸ جاعداي, ٶتە دٷرسٸڭ كٷيدە سيپاتتاعاندا وسىنداي", - دەيدٸ ول.
ەلبەتتە, بيۋدجەت داعدارىسىنا تٷرتكٸ تاعى بٸر جايت - بيۋدجەتتٸك تەرتٸپتٸڭ ٶرەسكەل بۇزىلۋى. بۇعان اقشانى وڭدى-سولدى شاشۋ, دۇرىس يگەرمەۋ, قارپىپ قالۋ جەنە ت.ت. جاتادى. مۇندايدا قايتپەك كەرەك?
"بيۋدجەتتٸ ەسەپتەۋ, ونداعى بىلىق-شىلىقتى رەتتەۋ ٷشٸن قازٸر جاساندى ينتەللەكتٸنٸ تارتۋ كٶزدەلٸپ وتىر. ياعني, اقشا دۇرىس ەسەپتەلٸپ, دۇرىس جۇمسالىپ جاتىر ما, سونى انىقتايتىن بەلگٸلٸ بٸر مٶلشەرلەمەلەردٸ بەكٸتٸپ, سىناپ كٶرمەك. سٶيتٸپ بولاشاقتاعى ۆيرتۋالدى ٷكٸمەتكە قاراي قادام جاسالماق", - دەيدٸ ول.
ول جاڭا سالىق كودەكسٸ, لوگيكالىق تۇرعىدان, كەلەسٸ جىلى 1 قاڭتاردا ٸسكە قوسىلىپ قالادى دەپ باجايلايدى.
