جيىرما بٸرٸنشٸ عاسىردىڭ ەكٸنشٸ شيرەگٸنە اياق باستىق. وسىناۋ سىرتى كٷنبولجاتپاس سىناققا, ٸشٸ الاڭدا الاڭ سۇراققا تولى كەزەڭدە پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ “انا تٸلٸ” گازەتٸ ارقىلى ەلگە جولداعان ٷندەۋ-سۇقباتى بٸرشاما ويعا جەتەلەپ, بٸرقاتار جارىمجان ساۋالعا جاۋاپ تاپقانى راس.
ٶز باسىم ونىڭ بارلىعىن تٷرٸن تٷستەپ تٷگەندەمەي, ەڭ باستى ٷش مەسەلەنٸ اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ.
بٸرٸنشٸ – ساياسات. 2022 جىلعى “قاڭتار داعدارىسىنان” ەل دە, ەل باسشىلىعى دا دۇرىس ساباق الدى. سۇقباتتا ساياساتتانۋشىلار نازار اۋداراتىن بٸر ەرەكشە دٷنيە - وسى بٸر دٷربەلەڭنٸڭ قاراپايىم ادام تٷسٸنە بەرمەيتٸن ينتريگاسىن دا, بارشاعا ورتاق تراگەديياسىن دا, مەملەكەت ٷشٸن تاعدىرشەشتٸ فينالىن دا مەملەكەت باسشىسى شىنايى جەتكٸزە بٸلدٸ. ساياسي تۇرعىدان بۇل ٶتە ماڭىزدى قادام. ٶيتكەنٸ, 2019 جىلدان بەرٸ ويدا جٷرگەن ساياسي رەفورمالاردى قايتا قاراپ, جىلدامداتقان دا وسى وقيعا بولعانىن پرەزيدەنت اشىق ايتتى. بۇل, سٶز جوق, ساياسي ەركٸ مىقتى تۇلعالارعا تەن قاسيەت.
ەكٸنشٸ – ەكونوميكا. يە, ونداعى جاعدايدىڭ مەز ەمەستٸگٸن پرەزيدەنت مويىنداپ وتىر. دەسە دە, تٶل ەكونوميكامىزدىڭ اشىقتىعىن, نارىققا بايلانعاندىعىن, سىرتقى فاكتورلارعا تەۋەلدٸ ەكەندٸگٸن قازٸر ەڭكەيگەن كەرٸدەن ەڭبەكتەگەن بالاعا دەيٸن بٸلەدٸ. نارىقتىق ەكونوميكا - بٸزدٸڭ و باستاعى تاڭداۋىمىز جەنە بۇل بٸردەن-بٸر دۇرىس تاڭداۋ. بار مەسەلە - ونىڭ وسى 34 جىلدا تيٸستٸ ديۆەرسيفيكاتسييا ياكي ەرتاراپتانباۋىندا. اقش دوللارىنا تەۋەلدٸ ەلەمدٸك ەكونوميكادا “گوللاند اۋرۋى” نەمەسە گورنينگەن ەففەكتٸسٸ دەگەن تٷسٸنٸك بار. تابىسى شيكٸزات, ەسٸرەسە مۇناي ٶندٸرٸسٸنە تٸكەلەي تەۋەلدٸ ەلدەردٸڭ ينۆەستيتسييالىق قاقپانعا تٷسۋٸ, مٸنە, وسىدان باستالسا كەرەك. ەرينە, وسى ۋاقىتقا دەيٸنگٸ قازاق ٷكٸمەتٸنٸڭ قاي قۇرامى بولسىن ديۆەرسيفيكاتسييا مەسەلەسٸن ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنا ينۆەستيتسييا تارتۋدان باستاۋ كەرەكتٸگٸن بٸلمەدٸ ەمەس, بٸلدٸ. الايدا وسى 30 جىلدا ەلگە كەلگەن ۇزىن سانى 441 ملرد. اقش دوللارىنىڭ 90 پايىزى شيكٸزات ٶندٸرۋ سالاسىنا كەتسە, قالعان 10 پايىزى, ٶكٸنٸشكە وراي, نەتيجەسٸز ورىندالعان تٷرلٸ مەملەكەتتٸك ينۆەستيتسييالىق باعدارلامالار اياسىندا قۇمعا سٸڭگەن سۋداي بولعاندىعى جاسىرىن ەمەس. ونىڭ قاسىندا ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋدى جاڭا جاعدايدا جالعاستىرۋ, ونىڭ ٸشٸندە ٷكٸمەت قابىلداعان 2029 جىلعا دەيٸنگٸ ينۆەستيتسييا تارتۋ باعدارلاماسىنىڭ العاشقى قادامى ۇتىمدى كٶرٸنەتٸنٸ راس. بۇل تۋرالى پرەزيدەنت: “قازاقستان 2024 جىلى جاڭا جوبالارعا 15,7 ميلليارد دوللار كٶلەمٸندە تٸكەلەي شەتەل ينۆەس¬تيتسيياسىن تارتتى… بۇل ونىڭ الدىنداعى جىلمەن سالىستىرعاندا 88 پايىزعا ارتىق. بٸز سولتٷستٸك جەنە ورتالىق ازيياداعى ەڭ جوعارى كٶرسەتكٸشكە قول جەتكٸزٸپ وتىرمىز. ايماقتاعى شەتەل ينۆەستيتسييالارىنىڭ ٷشتەن ەكٸسٸنە جۋىعى, ياعني 63 پايىزى قازاقستاننىڭ ەنشٸسٸندە”, - دەپ اتاپ ٶتتٸ. ەرينە, بۇل نەتيجەنٸڭ جەمٸسٸ كەلەر جىلداردىڭ ەنشٸسٸندە ەكەنٸ تٷسٸنٸكتٸ.
ٷشٸنشٸ – زاڭ مەن تەرتٸپ. شىن مەنٸندە, ساياسي ساناسى مەملەكەتشٸل بوپ قالىپتاسقان ەربٸر تۇلعا ٷشٸن “دەموكراتييا - ەل بيلەۋ فورمالارىنىڭ ٸشٸندەگٸ ەڭ ٷزدٸگٸ” بولسا, زاڭدىلىق پەن تەرتٸپ - سول دەموكراتييانىڭ ەڭ باستى كەپٸلٸ. وعان تاريح تا, دامىعان دەموكراتييالىق ەلدەردٸڭ تاعدىرى دا كۋە. تٷپتەپ كەلگەندە بۇل حاق پەن مٸندەتتٸڭ سۇراعى ەمەس. ەڭ الدىمەن رۋحانييات پەن يدەولوگييانىڭ تالابى. ٶيتكەنٸ, قازٸر بٷكٸل ەل تۋ ەتكەن “ەدٸلەتتٸلٸك” پرينتسيپٸ تەك بارشاعا مٸندەتتٸ زاڭ مەن تەرتٸپ بار جەردە عانا ورنايدى. زاڭىن قۇرمەتتەپ, تەرتٸپكە باس يگەن ازاماتتىڭ ساي-ساناسى مەن ٸشكٸ رۋحى, ادامي ۇستىنى مەن ساياسي مەدەنيەتٸ دە جوعارى بولماق. سول سەبەپتٸ دە پرەزيدەنتتٸڭ: “زاڭ مەن تەرتٸپ” – مەملەكەتتٸك قۇرىلىستىڭ باستى قاعيداتى”, - دەگەن تۇجىرىمىمەن كەلٸسپەۋ قيىن.
ەلبەتتە, بۇل ٷش مەگا-باعىتتاعى ٷردٸستەردٸ بولاشاقتا بٸر ارنادا قابىلداپ الاتىن بٸر عانا مۇراگەر بار - ول سانالى ۇرپاق. وسى ورايدا, مەملەكەت باسشىسى بٷگٸنگٸ جاستاردىڭ ەڭ باستى “باس اۋرۋى” كٷندەلٸكتٸ كٷيبەڭ تٸرشٸلٸك ەمەس, زامانۋي ٸلٸم-بٸلٸم مەن زييالى تەربيە بولسا دەيدٸ. سٶز اراسىندا كٷنٸ كەشە قوعامنىڭ ٷلكەن تالقىسىنا تٷسكەن اەس سالۋ مەسەلەسٸن قوزعاي كەلە, ونىڭ جەي ەنەرگييا كٶزٸ ەمەس, كٷردەلٸ عىلىم مەن تەحنولوگييانىڭ ٶزٸ ەكەنٸن مەڭزەپ ٶتتٸ. راسىندا دا, يلون ماسكتٸڭ ەيگٸلٸ SpaceX كورپوراتسيياسىنىڭ عارىشتى يگەرۋدەگٸ بٷگٸنگٸ قارقىنىن كٶرٸپ, پلانەتارالىق قاشىقتىقتى ەڭسەرۋگە قابٸلەتتٸ بٸردەن-بٸر ەنەرگييا كٶزٸ - ۋراننىڭ مول قورىن يەلەنە وتىرىپ, وسى باعىتتاعى عىلىم مەن تەحنولوگييادان كەنجە قالۋىمىز كەشٸرٸلمەس تاريحي قاتەلٸك بولار ەدٸ. كەزٸندە وت-قارۋدان كەندە بولعان ابىلاي قوعامىنان قالعان: “بٸلەككە سەنگەن زاماندا ەشكٸمگە ەسە بەرمەدٸك, بٸلٸمگە سەنەر زاماندا قاپى قالىپ جٷرمەلٸك” دەگەن قاعيداسىن 300 جىلدان كەيٸن قايتالاپ وتىرماساق ەكەن.
ەرينە, قۇرعاق سٶز تەك سٶز قۋادى, ال ويدان وي تۋادى. جاڭا جىلدىڭ العاشقى كٷندەرٸندە قوعامعا سەرپٸن بەرگەن بۇل سۇقبات تۋرالى ەركٸمنٸڭ پٸكٸرٸ ەرتٷرلٸ بولۋى زاڭدىلىق. دەسە دە, ەل پرەزيدەنتٸنٸڭ حالىق الدىنداعى: “مەملەكەت باسشىسى بولعان سەتتەن باستاپ قازٸرگە دەيٸن قابىلداعان شەشٸمدەرٸم مەن ونىڭ تٷرلٸ سالدارى ٷشٸن بار جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ ٶز موينىما الامىن. مەن باسقاشا جۇمىس ٸستەي المايمىن, ٸستەگٸم دە كەلمەيدٸ”, - دەگەن بٸر عانا سٶزٸ كٶزٸ قاراقتى, كٶكٸرەگٸ وياۋ بارشا جانعا ٷلكەن سەنٸم ۇيالاتاتىنىن مويىنداۋ قاجەت.
بولات تٸلەپوۆ
