قازاقستاندا تسيفرلىق قارجى قىزمەتتەرٸنٸڭ كەڭەيۋٸمەن قاتار كيبەرقاۋٸپسٸزدٸكتٸ نىعايتۋ جەنە ينتەرنەت-الاياقتىقتىڭ الدىن الۋ باعىتىنداعى جۇمىستار جٷيەلٸ تٷردە جٷرگٸزٸلٸپ كەلەدٸ. مامانداردىڭ پٸكٸرٸنشە, جاڭا تەحنولوگييالاردىڭ قارقىندى دامۋى قاۋٸپسٸزدٸك تالاپتارىن دا ٷنەمٸ جەتٸلدٸرۋدٸ قاجەت ەتەدٸ. وسىعان بايلانىستى قارجى ساراپشىسى ايبار ولجاي اتالعان سالاداعى كيبەرقاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ ماڭىزى مەن جاساندى ينتەللەكت دەۋٸرٸندەگٸ جاڭا سىن-قاتەرلەرگە قاتىستى پٸكٸر بٸلدٸردٸ, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
ونىڭ ايتۋىنشا, قاۋٸپسٸزدٸك تالاپتارىنىڭ كٷشەيۋٸنە بايلانىستى قارجىلىق وپەراتسييالارعا قوسىمشا تەكسەرۋ تەتٸكتەرٸ ەنگٸزٸلگەن.
“قازٸر قوسىمشا ۆەريفيكاتسييا, كليەنتتٸ سەيكەستەندٸرۋ جەنە كومپلاەنس تالاپتارى كٷشەيدٸ. بۇل كەيبٸر وپەراتسييالاردىڭ باياۋلاۋىنا الىپ كەلدٸ. بٸر جاعىنان, قارجى سەكتورىن دامىتۋ قاجەت بولسا, ەكٸنشٸ جاعىنان, الاياقتىق ەرەكەتتەرگە قارسى قاۋٸپسٸزدٸك شارالارىن ٷنەمٸ جەتٸلدٸرٸپ وتىرۋ كەرەك”, – دەدٸ ساراپشى.
ايبار ولجايدىڭ سٶزٸنشە, بانكتەر مەن ٶزگە دە قارجى ۇيىمدارى كيبەرقاۋٸپسٸزدٸككە بۇرىنعىدان كٶبٸرەك قاراجات بٶلە باستاعان. بۇل شىعىندارعا سەرۆەرلٸك ينفراقۇرىلىمدى جاڭارتۋ, قورعانىس سٷزگٸلەرٸ مەن جەلٸلٸك قاۋٸپسٸزدٸك جٷيەلەرٸن ورناتۋ, بٸلٸكتٸ مامانداردى تارتۋ جەنە بيومەترييالىق سەيكەستەندٸرۋ تەتٸكتەرٸن جەتٸلدٸرۋ كٸرەدٸ.
“ٸرٸ قارجى ۇيىمدارىنىڭ بۇل باعىتتاعى شىعىنى جٷز ميلليونداعان دوللارعا دەيٸن جەتۋٸ مٷمكٸن. مۇنىڭ بارلىعى قىزمەت كٶرسەتۋ قۇنىنا ەسەر ەتەدٸ. دەگەنمەن ازاماتتاردىڭ قاراجاتى مەن دەرەكتەرٸن قورعاۋ ٷشٸن مۇنداي ينۆەستيتسييالار قاجەت”, – دەدٸ ول.
ساراپشى جەكە دەرەكتەردٸڭ زاڭسىز تارالۋىن قازٸرگٸ تسيفرلىق كەڭٸستٸكتەگٸ نەگٸزگٸ قاۋٸپتەردٸڭ بٸرٸ دەپ اتادى. ونىڭ ايتۋىنشا, الاياقتار جاساندى ينتەللەكتٸنٸڭ كٶمەگٸمەن ادامنىڭ داۋسىن, بەينەسٸن جەنە بيومەترييالىق مەلٸمەتتەرٸن قولدان جاساپ, ونىڭ اتىنان قارجىلىق وپەراتسييالار جٷرگٸزۋگە ەرەكەت ەتۋٸ مٷمكٸن.
“ەڭ قاۋٸپتٸسٸ – ادامنىڭ جەكە دەرەكتەرٸ مەن پارولدەرٸنٸڭ ۇرلانۋى. بۇل تەك قارجىلىق جاعدايىنا ەمەس, جەكە قاۋٸپسٸزدٸگٸنە دە قاتەر تٶندٸرەدٸ. ٶيتكەنٸ مەكەنجايى, بايلانىس نٶمٸرٸ جەنە باسقا دا مەلٸمەتتەرٸ بٶتەن ادامداردىڭ قولىنا تٷسۋٸ مٷمكٸن”, – دەدٸ ايبار ولجاي.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە, بٸر عانا بانكتٸڭ قاۋٸپسٸزدٸك جٷيەسٸن كٷشەيتۋ جەتكٸلٸكسٸز. ازاماتتاردىڭ دەرەكتەرٸ ەرتٷرلٸ قارجى جەنە قىزمەت كٶرسەتۋ ۇيىمدارىندا ساقتالاتىندىقتان, بٷكٸل تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمدا بٸرىڭعاي جوعارى قورعانىس تالاپتارى بولۋى قاجەت.
“بٸر بانكتٸڭ جاقسى قورعالعانى جەتكٸلٸكسٸز. ازاماتتاردىڭ دەرەكتەرٸ بٸرنەشە ۇيىمدا ساقتالادى. سوندىقتان بارلىق قارجى ۇيىمى قاۋٸپسٸزدٸك شارالارىن كەشەندٸ تٷردە كٷشەيتۋٸ كەرەك”, – دەدٸ ساراپشى.
ول جاساندى ينتەللەكتٸنٸڭ ەكونوميكانى دامىتۋعا مول مٷمكٸندٸك بەرگەنٸمەن, الاياقتاردىڭ دا جاڭا تەسٸلدەردٸ جىلدام ەزٸرلەۋٸنە جاعداي جاساپ وتىرعانىن اتاپ ٶتتٸ. سوندىقتان بۇل تەحنولوگييالاردى كيبەرشابۋىلداردى انىقتاۋ, كٷمەندٸ وپەراتسييالاردى سارالاۋ جەنە قاۋٸپتٸڭ الدىن الۋ ماقساتىندا كەڭٸنەن پايدالانۋ ماڭىزدى.
“بٷگٸن كٶرٸپ وتىرعان كيبەرشابۋىلدار – جاڭا قاۋٸپتەردٸڭ بٸر بٶلٸگٸ عانا. الداعى ۋاقىتتا بۇدان دا كٷردەلٸ سحەمالار پايدا بولۋى مٷمكٸن. سوندىقتان كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك جٷيەسٸ شابۋىل جاساۋشىلاردان ەردايىم بٸر قادام الدا جٷرۋٸ كەرەك. قورعانىستىڭ بٸر بٶلٸگٸ ەلسٸز بولسا, بٷكٸل جٷيەنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸ تٶمەندەيدٸ”, – دەدٸ ول.
سٶز سوڭىندا ايبار ولجاي ەلٸمٸزدە كيبەرقاۋٸپسٸزدٸكتٸ نىعايتۋ باعىتىندا مەملەكەت تاراپىنان قولعا الىنعان شارالارعا وڭ باعاسىن بەردٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەتتٸك تەحنيكالىق قىزمەت, ۇلتتىق بانكتٸڭ انتيفرود ورتالىعى جەنە باسقا دا ۋەكٸلەتتٸ ورگانداردىڭ جۇمىسى تسيفرلىق كەڭٸستٸكتەگٸ قاۋٸپسٸزدٸكتٸ ارتتىرىپ, ازاماتتاردى ينتەرنەت-الاياقتىقتان قورعاۋ تەتٸكتەرٸن جەتٸلدٸرۋگە ىقپال ەتٸپ وتىر.
“مەملەكەت تاراپىنان كيبەرقاۋٸپسٸزدٸكتٸ كٷشەيتۋ جەنە قارجىلىق الاياقتىقتىڭ الدىن الۋ باعىتىندا ماڭىزدى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. مەملەكەتتٸك تەحنيكالىق قىزمەت پەن ۇلتتىق بانكتٸڭ انتيفرود ورتالىعى سيياقتى قۇرىلىمداردىڭ جۇمىسى تسيفرلىق قاۋٸپسٸزدٸك جٷيەسٸن دامىتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ەسٸرەسە جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگييالارى قارقىندى دامىپ جاتقان قازٸرگٸ كەزەڭدە مۇنداي باستامالاردىڭ ماڭىزى ارتا تٷسەدٸ”, – دەدٸ ساراپشى.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە, الداعى ۋاقىتتا مەملەكەت, قارجى ۇيىمدارى جەنە IT سالاسى اراسىنداعى ٶزارا ىقپالداستىقتى كٷشەيتۋ قاجەت. بۇل جاڭا كيبەرقاۋٸپتەرگە جەدەل ەرەكەت ەتۋگە, جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگييالارىن قاۋٸپسٸز ەنگٸزۋگە جەنە ازاماتتاردىڭ جەكە دەرەكتەرٸن قورعاۋ دەڭگەيٸن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
“تسيفرلىق ترانسفورماتسييانى كيبەرقاۋٸپسٸزدٸكتەن بٶلەك قاراستىرۋعا بولمايدى. سوندىقتان مەملەكەت جٷزەگە اسىرىپ جاتقان جوبالاردى جٷيەلٸ تٷردە جالعاستىرىپ, ولاردى جاڭا تەحنولوگييالاردىڭ دامۋ قارقىنىنا ساي جەتٸلدٸرۋ ماڭىزدى. مۇنداي ساياسات ەلٸمٸزدٸڭ تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمىن نىعايتىپ, حالىقتىڭ جاڭا سەرۆيستەرگە دەگەن سەنٸمٸن ارتتىرادى”, – دەپ قورىتىندىلادى ايبار ولجاي.
