ولار ەلدەن ەرەكشە جاراتىلعان. ولار جەر باسىپ جٷرگەن سٸز بەن بٸزدەن بيٸك تۇر. ولاردان اسقان تالانت يەسٸ جوق, تٷسٸنگەنٸمٸز.
بٷگٸن كٶردٸك. تٷركٸمەن پرەزيدەنتٸ گۇربانعۇلى بەردٸمۇحامەدوۆ تاققا وتىرعالى بەرٸ ۋاقىتتا 40 كٸتاپ جازىپ تاستاپتى. ويلاپ كٶرٸڭٸز, 40 كٸتاپ. بٸلسەك, ەيگٸلٸ دجەك لوندون قىسقا عۇمىرىندا وسىنشا كٸتاپ جازعان. جازىپ ٷلگەرگەن. ال بەردٸمۇحامەدوۆ ەندٸ قىزعان سيياقتى. باۋىرىن ەندٸ جازعان تٷرٸ بار. 40 كٸتاپ باسى عانا, دەمەك...
جازۋمەن شەكتەلسە بٸر جٶن عوي. جوق. ول وعان از. وعان كٸتاپتارىنىڭ مەكتەپ باعدارلاماسىنا ەنگەنٸ, ەفيردەن كٶرسەتٸلگەنٸ, جوعارى وقۋ ورىندارىندا دەرٸس رەتٸندە وقىلعانى كەرەك.
كٸم قوي دەيدٸ? ەشكٸم. بۇل ماقساتىنا دا جەتكەن. قازٸر تٷركٸمەندەر ديكتاتوردان بٶلەك, ونىڭ قالامىنان تۋعان كٸتاپتارىنا دا تابىنادى. ادامعا تابىنادى, انىعى. تٸرٸ ادامعا...
بايقايسىز با, ديكتاتورلاردىڭ بارلىعى شەتٸنەن تالانتتى, تالاپتى. مەملەكەت باسقارۋداعى دارىنى ٶز الدىنا, ولار ٶنەردە دە, عىلىمدا دا, سپورتتا دا وزىق. توپجارعان.
ايتايىق دەگەنٸمٸز, تٷركٸمەن پرەزيدەنتٸ جالعىز ەمەس. ول سيياقتى «تالانتتى» ديكتاتورلار تولىپ جاتىر. مىسالى?
1994 جىلى سولتٷستٸك كورەيانىڭ كٶسەمٸ كيم چەن ير العاش رەت گولف وينايدى. ٶمٸرٸندە گولف تاياعىن ۇستاپ كٶرمەگەن ير گولفتىڭ 18 شۇڭقىرىن رەكوردتى 38 سوققى جاساپ جٷرٸپ ٶتەدٸ! تٸپتٸ ەڭ ٷزدٸك دەگەن گولفشىنىڭ ٶزٸنە بۇل ارالىقتى جٷرٸپ ٶتۋگە 25 سوققى ارتىق جاساۋ قاجەت...
«حالقىمىزدىق قالاۋلىسى العاشقى سوققىدان-اق تاڭعالدىردى. دوپتى بٸر ەمەس, قاتارىنان بەس مەرتە كٶزدەگەن شۇڭقىرعا دەل كٸرگٸزدٸ» دەگەن حابار تاراتتى سولتٷستٸك كورەيالىق اقپارات قۇرالدارى. ويلاپ كٶرٸڭٸز بەس مەرتە! ٶمٸرٸ گولف ويناماعان ادام...
ايتتىق قوي, ديكتاتورلار شەتٸنەن دارىندى دەپ. يردٸڭ سونىمەن بٸرگە جەرلەستەرٸنە شابىت سىيلايتىن قۇدٸرەتٸ بولعان. يە, باسقا تەڭەۋ تابۋ قيىن بۇعان.
1999 جىلى جەڭٸل اتلەتيكادان ٶتكەن ەلەم چەمپيوناتىندا سولتٷستٸك كورەيالىق چون سون وك التىن الادى. جەڭٸستەن كەيٸن جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتىندا وك: «جٷگٸرٸپ كەلە جاتىپ كٶز الدىما كٶشباسشىمىزدىڭ سۋرەتٸن ەلەستەتتٸم. بۇل ماعان شابىت بەردٸ» دەيدٸ.
ۋگاندا ديكتاتورى يدي امين تٸپتٸ ەرٸگە كەتەدٸ. بوكستان ٶز ەلٸندە ٶتكەن افريكا چەمپيوناتىندا امين: «جارىستىڭ شىمىلدىعىن ٶزٸم اشسام, قالاي-بىلاي? ۇلتتىق قۇراما باپكەرٸ پيتەر سەرۋۆاگي ەكەۋمٸز جۇدىرىقتاسايىق. العاشقى كەزدەسۋ وسى بولسىن» دەيدٸ. ەركە ديكتاتوردىڭ ٶتٸنٸشٸ ورىندالماي قالسىن با? قالاي ويلايسىز, بۇل كەزدەسۋدە كٸم جەڭدٸ? كٸم جەڭٸمپاز اتاندى? ەرينە, امين. ۇلتتىق قۇرامانىڭ بٸلدەي باپكەرٸن نوكداۋنعا جٸبەرەدٸ.
كەلەسٸ كٷنٸ ەلدەگٸ بارلىق گازەت-جورنالدا: «جىل بوكسەرٸ» دەگەن ماقالا جارييالانادى. «تٶرەشٸ ەكٸنشٸ راۋندتا كەزدەسۋدٸ توقتاتۋعا مەجبٷر بولدى. قارسىلاسىنىڭ جويقىن سوققىلارىنا شىداس بەرە الماعان سەرۋۆاگيدٸ قۇتقارۋ قاجەتٸ ەدٸ...» دەلٸنگەن مۇندا.
ەندٸ ٸلگەرٸدە ايتقان تٷركٸمەن ديكتاتورى گۇربانعۇلى بەردٸمۇحامەدوۆكە قايتىپ ورالايىق. بٸلسەڭٸز, بۇل كٸسٸ كاراتە مەن تحەكۆاندودان قارا بەلبەۋدٸڭ يەسٸ.
2012 جىلى تٷركٸمەن جەرٸندە ەل تاريحىندا العاش رەت اۆتوبەيگە ۇيىمداستىرىلماي ما. تٶسەگٸندە تىنىش جاتا الماعان بەردٸمۇحامەدوۆ جارىسقا قاتىسۋدى جٶن دەپ تابادى. ديكتاتور جارىس ٶتەتٸن جەرگە ەلەمدەگٸ ەڭ قىمبات ەرٸ ديكتاتورلاردىڭ سٷيٸكتٸ كٶلٸگٸ سانالاتىن بۋگاتتي ۆەيرونمەن كەلگەن. «مەن دە قاتىسسام بولا ما?» دەيدٸ گۇربانعۇلى. كٸم جوق دەسٸن, كٸم قوي دەسٸن?
كٸمنٸڭ قاشان, قالاي دايىنداپ قويعانى بەلگٸسٸز, ەيتەۋٸر جارىسقا قاتىسۋعا قاجەتتٸ سپورتتىق كيٸم دە بەردٸمۇحامەدوۆ ٷستٸنە قۇيىپ قويعانداي قونا كەتەدٸ. جارىس كٶلٸگٸنە قونجيعان ديكتاتور بەيگەدە...يە, قاتەلەسكەن جوقسىز, بٸرٸنشٸ كەلەدٸ. تٸپتٸ, جالپى جارىس قورىتىندىسىندا ەڭ ٷزدٸك نەتيجە كٶرسەتەدٸ. 57 شاقىرىمدى 26 مينۋت 10 سەكۋند جٷرٸپ ٶتەدٸ. گۇربانعۇلى تٸزگٸندەگەن كٶلٸكتٸ كەلەر كٷنٸ پرەزيدەنت مۇراجايىنا اپارىپ قويعان...
ولار وسىنداي. ولار ەركە. ەلٸنە ەركەلەيدٸ. ەلٸنٸڭ تٶزٸمٸ تاۋسىلمايتىنىنا, سابىرى سارقىلمايتىنىنا كٶزدەرٸ جەتكەن ەبدەن. ولار ديكتاتورلار. ولار تاعىندا ٶلەدٸ...
ەزٸرلەگەن, دۋمان بىقاي
(جالعاسى بار)
