كەسٸپتٸك-تەحنيكالىق ماماندار قازٸرگٸ تاڭدا ەكونوميكانىڭ باستى قوزعاۋشى كٷشٸنە اينالعان. سول سەبەپتٸ كەزٸندە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وبلىستاردا كەسٸپتٸك-تەحنيكالىق مامانداردى دايارلايتىن كوللەدجدەردٸڭ ماتەريالدىق بازاسىن نىعايتىپ, وقۋ باعدارلامالارىن زامان تالابىنا ساي جەتٸلدٸرۋدٸ ٷكٸمەتكە تاپسىرعان بولاتىن. بۇدان باسقا, ەلباسىنىڭ كەسٸپتٸك-تەحنيكالىق ماماندىقتى يگەرۋگە ۇمتىلعان جاستارعا تەگٸن گرانتتار تاعايىنداپ, جاستاردى ىنتالاندىرۋدى دا ەسكەرگەن ەدٸ.
قازٸر جاستارعا كەسٸپتٸك-تەحنيكالىق بٸلٸم بەرۋدە وزىق تەجٸريبە رەتٸندە تانىلعان دۋالدٸ وقىتۋ جٷيەسٸ قاراعاندى, تٷركٸستان, جەنە شىعىس قازاقستان وبلىسىندا قارقىندى دامىپ جاتىر. قر بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸ تاراتقان ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە كٶز جٷگٸرتەر بولساق, ەلٸمٸز بويىنشا كەسٸپتٸك بٸلٸم بەرەتٸن 96 ورتا بۋىندى وقۋ ورىندارىندا دۋالدٸ وقۋ جٷيەسٸ كەڭٸنەن قولدانىلاتىنىن بايقايمىز.
بۇل جٷيە بويىنشا تەلٸم الىپ جٷرگەن جاستار ٶز ۋاقىتىنىڭ 70-80 پايىزىن ٶندٸرٸستە, قالعان 20-30 پايىزىن كوللەدجدەردە بٸلٸم الۋعا باعىتتايدى. كەسٸپتٸك-تەحنيكالىق مامان دايىنداۋدا تاپتىرمايتىن تەسٸل رەتٸندە مويىندالعان دۋالدٸ وقىتۋ جٷيەسٸ دامىعان باتىس ەلدەرٸندە كەڭٸنەن تانىمال.
ايتالىق, گەرمانييا, اۆسترييا, دانييا, نيدەرلاند, شۆەتسييادا وسى جٷيە كەڭٸنەن پايدالانىلۋدا. سوڭعى جىلدارى قىتاي مەن جەدەل دامىپ كەلە جاتقان شىعىس ازييا ەلدەرٸ دە دۋالدٸ وقىتۋ جٷيەسٸنٸڭ ارقاسىندا ەكونوميكاسىن ٶركەندەتۋگە كٷش سالۋدا.
ٶندٸرٸستٸ ٶڭٸر سانالاتىن شىعىس قازاقستان وبلىسىندا دۋالدٸ بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸن جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك ورىندارى گەرمانييانىڭ ٸس-تەجٸريبەسٸنە سٷيەنٸپ دامىتىپ جاتقانىنا بٸراز جىلدىڭ جٷزٸ بولدى. ٶڭٸردە كەسٸپتٸك-تەحنيكالىق بٸلٸم بەرۋ ٸسٸن دامىتۋ قولعا الىنعان سەتتە گەرمانييانىڭ ترير قالاسىنداعى قولٶنەرشٸلەر پالاتاسىنىڭ جەتەكشٸسٸ كارەل كيز ارنايى كەلٸپ, ٶڭٸردەگٸ كوللەدجدەرمەن بايلانىس ورناتىپ, ٸس-تەجٸريبەلەرٸمەن بٶلٸسكەن بولاتىن. سول كەزدە بٸلٸكتٸ مامان دۋالدٸ وقىتۋ جٷيەسٸنٸڭ ماڭىزىن بىلايشا ەڭگٸمەلەپ بەرگەن ەدٸ.
– دۋالدٸ جٷيە بويىنشا مامان دايىنداۋعا دەن قويعان گەرمانييانىڭ رەينلاند-پفالتس ايماعىندا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيٸ بار بولعانى 3 پايىزدى قۇرايدى. ال تۇتاس ەلدە بۇل كٶرسەتكٸش 7,8 پايىزدىڭ دەڭگەيٸندە. بٷگٸندە گەرمانييادا 25 جاسقا دەيٸنگٸ جاستار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق 7 پايىز بولسا, بۇل كٶرسەتكٸش گەرەكييادا – 45, يسپانييادا – 43, فرانتسييادا – 30, يتالييادا 28 پايىزدى قۇرايدى. وسىدان-اق بۇل جٷيەنٸڭ ەلدەگٸ جۇمىسسىزدىق مەسەلەسٸن شەشۋدە قانداي ماڭىزعا يە ەكەنٸن بايقاۋعا بولادى. كەسٸپتٸك-تەحنيكالىق ماماندار دايارلايتىن بۇل جٷيەنٸ دامىتۋ ٷشٸن مەملەكەت تە مٷددەلٸ بولۋى كەرەك. قازاقستاننىڭ دۋالدٸ وقىتۋ جٷيەسٸنە ايرىقشا مەن بەرٸپ وتىرعانى قۋانتادى. بٷگٸندە گەرمانييادا وسى جٷيە بويىنشا تەلٸم العان جاستاردىڭ 80 پايىزى بٸردەن جۇمىسقا ورنالاسىپ كەتەدٸ. ولاردىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ شاعىن جەنە ورتا بيزنەسكە جۇمىسقا تۇرسا, قالعان 20 پايىزى ٸرٸ كەسٸپورىندارعا جۇمىسقا ورنالاسادى. سوندىقتان بۇل جٷيەنٸڭ ەل ەكونوميكاسىنا بەرەرٸ مول, – دەگەن بولاتىن بٸلٸكتٸ مامان.
بٷگٸندە ەلٸمٸزدەگٸ كەسٸپورىندارعا جاڭا تەحنولوگييالار ەنٸپ جاتقانى بەلگٸلٸ. بۇل جاعدايدا سول كەسٸپورىنداردا جۇمىس ٸستەيتٸن مامانداردى قايتا دايارلىقتان ٶتكٸزۋ مەسەلەسٸ تۋىندايدى. بۇل سۇرانىستى قاناعاتتاندىرۋ ٷشٸن ەلٸمٸزدەگٸ كەسٸپتٸك-تەحنيكالىق ماماندار دايارلايتىن وقۋ ورىندارى وعان دايىن بولۋى شارت. وسى رەتتە ٶندٸرٸس ورىندارى دا مامان جەتٸسپەۋشٸلٸگٸن دۋالدٸ وقىتۋ جٷيەسٸن ەنگٸزگەن وقۋ ورىندارىمەن بٸرلەسٸپ شەشۋگە مٷددەلٸ بولىپ وتىر.
نۇرلان جۇماقانوۆ
