مۋزىكا – قازاقستان حالقى مەدەنيەتٸنٸڭ اجىراماس بٶلٸگٸ, ۇلتتىق بولمىسپەن تىعىز بايلانىسقان ٶنەر. ول ادامدى ٶمٸرٸنٸڭ العاشقى كٷنٸنەن باستاپ, سوڭعى سەتٸنە دەيٸن جەتەلەپ, قۋانىش پەن مۇڭدى, ٷمٸت پەن ساعىنىشتى بەينەلەيدٸ. بٸزدٸڭ قوعامدا مۋزىكا – جاي عانا كٶڭٸل كٶتەرۋدٸڭ قۇرالى ەمەس, كەرٸسٸنشە, مەدەني كودتاردى, حالىق دانالىعىن, تاريحي جادىنى جەنە رۋحاني قۇندىلىقتاردى جەتكٸزەتٸن كەرەمەت دەستٷر.
ەجەلدەن بەرٸ قازاق حالقىنىڭ ەن ٶنەرٸ ەستەتيكالىق قانا ەمەس, سونداي-اق ماڭىزدى ريتۋالدىق قىزمەت اتقاردى. مۋزىكا دەستٷرلٸ رەسٸمدەر مەن سالت-جورالعىلاردىڭ اجىراماس بٶلٸگٸ بولىپ, ۇرپاقتار ساباقتاستىعىندا رۋحاني بايلانىستى قامتاماسىز ەتٸپ كەلەدٸ.
وسى ماقالادا ايتىسكەر اقىن سەرٸكزات دٷيسەنعازى ۇلتتىق فولكلور ٶنەرٸنٸڭ نەگٸزگٸ جانرلارى تۋرالى جەنە قازٸرگٸ تەحنولوگييانىڭ مەدەني دەستٷرلەردٸ ساقتاۋعا قالاي ىقپال ەتكەنٸ جٶنٸندە باياندايدى.
مۋزىكا – كەشەگٸ مەن بولاشاقتىڭ كٶپٸرٸ
حالقىمىزدىڭ مۋزىكالىق دەستٷرلەرٸ ەجەلگٸ زامانداردان باستاۋ الىپ, بٷگٸنگٸ كٷنگە دەيٸن ٶز ٶزەكتٸلٸگٸن جوعالتقان ەمەس. زاماناۋي ٷدەرٸستەردٸڭ ىقپالىمەن ول جاڭا بولمىسقا بەيٸمدەلە تٷسۋدە.
قازاق مۋزىكاسى – تٸرٸ تاريح, ول ساندىق دەۋٸردە دە ٶز جالعاسىن تابۋدا. حالىق ەندەرٸ مەن سٷيٸكتٸ تۋىندىلار مۋزىكا پلاتفورمالارىندا جاڭاشا كەلبەتكە يە بولىپ جاتىر. مىسالى, ياندەكس مۋزىكا سيياقتى سەرۆيستەر ولاردى جاڭا بۋىن تىڭدارماندارىنىڭ قۇلاعىنا جەتكٸزەدٸ.
اقىلدى الگوريتمدەر تەك مەدەني مۇرانى ساقتاپ قانا قويماي, ەرەكشە سەتتەرگە لايىقتى ەۋەندەردٸ دە ۇسىنادى. ايتالىق, «مەنٸڭ تولقىنىم» فۋنكتسيياسى تىڭدارمان تالعامىن ساراپتاپ, كٶڭٸل-كٷيٸنە ساي پلەيليست جاسايدى. جٷيە تىڭداۋ تاريحىن, مۋزىكالىق ٷيلەسٸمدٸلٸكتٸ جەنە بولاشاقتا تىڭدالۋى مٷمكٸن مۋزىكالىق تالعامداردى ەسكەرە وتىرىپ, جاڭا ەندەر تٸزبەگٸن ۇسىنۋعا قابٸلەتتٸ. وسىلايشا, تەحنولوگييا مۋزىكانى ٶتكەن مەن بٷگٸندٸ بايلانىستىراتىن كٶپٸرگە اينالدىرۋدا.
بەسٸك جىرى – دەستٷردٸڭ العاشقى ٷنٸ
فولكلوردىڭ ەڭ كٶنە جانرلارىنىڭ بٸرٸ – بەسٸك جىرى (كولىبەلنايا). مۇنداي ەندەر تەك بالانى جۇباتىپ, ۇيىقتاتۋدىڭ امالى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار سەبيدٸ جىن-شايتانداردان قورعاۋ نەمەسە ونىڭ مٸنەز-قۇلقىنا وڭ ەسەر ەتۋ ماقساتىندا ايتىلعان.
كٶبٸنە بەسٸك جىرىن اناسى ورىنداپ, ەۋەنگە مەيٸرٸم مەن جىلىلىق تولتىراتىن. بٷگٸنگٸ انالار دا بالالارىنا بەسٸك جىرىن شىرقايدى, بٸراق جاڭا ٷلگٸدە. تەحنولوگييالار سٷيٸكتٸ ەۋەندەردەن جەكە پلەيليست قۇرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ياندەكس مۋزىكاداعى «مەنٸڭ تولقىنىم» قىزمەتٸ سەبي ۇيقىسى ٷشٸن ەڭ جۇمساق ەرٸ جٷرەككە جىلى تيەتٸن بەسٸك جىرلارىن تاڭداپ بەرەدٸ.
ٷيلەنۋ تويى ەندەرٸ – جاڭا ٶمٸرگە قادام
شاڭىراق كٶتەرۋ قازاق حالقىندا ەرەكشە سالتاناتتى شارا بولىپ ەسەپتەلەدٸ, ال وعان ارنالعان ەندەر مەن جىرلار ٷلكەن ماڭىزعا يە. مەسەلەن:
● "سىڭسۋ" – قالىڭدىقتىڭ اتا-اناسىمەن جەنە تۋعان-تۋىستارىمەن, ٷيٸمەن قوشتاسار سەتٸندەگٸ مۇڭدى جىرى.
● "بەتاشار" – جاڭا تٷسكەن كەلٸننٸڭ بەتٸن اشۋ رەسٸمٸ كەزٸندە ورىندالاتىن, ٶزٸنشە ناقىشپەن ورىندالاتىن جىر.
● "جار-جار" – قالىڭدىق پەن كٷيەۋ جٸگٸت جاعى ايتىس تٷرٸندە ورىندايتىن ەن-جىر. بۇل ديالوگ ارقىلى كٷيەۋ جاق قالىڭدىقتى جاڭا ٶمٸرٸمەن قاۋىشتىرسا, قىز جاعى قوشتاسۋ نازىن بٸلدٸرەدٸ.
بٷگٸندە قازاق تويلارىنىڭ باستى ەندەرٸنٸڭ بٸرٸ – "توي جىرى" (دوس-مۇقاسان توبى). بۇل ەننٸڭ العاشقى نوتالارى شىرقالا باستاعاننان-اق, جۇرتشىلىقتىڭ كٶڭٸل-كٷيٸ كٶتەرٸلٸپ, بي الاڭىنا بەت الادى.
وسىلايشا, ياندەكس مۋزىكاداعى «مەنٸڭ تولقىنىم» فۋنكتسيياسىنىڭ كٶمەگٸمەن ەرەكشە سەتتەرگە الدىن الا پلەيليست جاساپ, ەڭ ەسەرلٸ ەۋەندەردٸ تاڭداۋعا بولادى.
قوشتاسۋ جەنە جۇباتۋ ەندەرٸ
"قوشتاسۋ" – تۋعان جەردەن الىستاپ بارا جاتقاندا ايتىلاتىن مۇڭلى ەندەر. بۇل جانر تٷرلٸ تاريحي كەزەڭدەردە حالىق اراسىندا كەڭ تارالعان. مىسالى, قازاقتىڭ ەيگٸلٸ ليرو-ەپوستىق جىرى "قوزى كٶرپەش – بايان سۇلۋ" دا قوشتاسۋ ەندەرٸمەن ٶرنەكتەلگەن.
"جوقتاۋ" – قايعى مەن مۇڭدى جەتكٸزەتٸن ازالى ەندەر. كٶبٸنە ەيەلدەر جاقىن ادامىنان ايىرىلعاندا ورىندايتىن بۇل ەندەر تەك قايعىنى ەمەس, سونىمەن بٸرگە مارقۇمنىڭ ٶمٸرٸنە دەگەن قۇرمەتتٸ دە بٸلدٸرەدٸ.
ايتىس – سۋىرىپسالما سٶز ٶنەرٸ
ايتىس – ەكٸ اقىننىڭ سٶز سايىسى ارقىلى ٶتەتٸن ۇلتتىق ٶنەردٸڭ ەرەكشە تٷرٸ. ول بٷگٸنگٸ كٷنٸ دە ٶز ماڭىزىن جوعالتپاي, حالىقتىڭ مەدەني ٶمٸرٸنٸڭ بٸر بٶلشەگٸنە اينالعان.
ايتىستىڭ ەرەكشەلٸگٸ – ونىڭ كٶپقاباتتىلىعىندا. بۇل تەك ٶنەر عانا ەمەس, قوعامدىق پٸكٸرتالاس الاڭى دا. اقىندار ٶنەرٸن كٶرسەتۋمەن قاتار, حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن, ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەردٸ, ساياسي جاعدايدى, مورالدىق قۇندىلىقتاردى دا قوزعايدى. ولاردىڭ ماقساتى – قارسىلاسىن سٶزبەن جەڭۋ عانا ەمەس, تىڭدارماندارعا وي سالۋ, كەيدە ەدٸلەتسٸزدٸككە قارسى ٷندەۋ تاستاۋ.
وسىلايشا, قازاق مۋزىكاسى – ۇلتتىڭ رۋحاني ايناسى. ول ادامنىڭ ەڭ ماڭىزدى سەتتەرٸندە قاسىنان تابىلىپ, ۇرپاقتى بايلانىستىراتىن التىن كٶپٸرگە اينالادى.
● بەسٸك جىرى سەبيدٸڭ جٷرەگٸنە مەيٸرٸم ۇيالاتادى.
● سىڭسۋ مەن جار-جار قالىڭدىقتىڭ جاڭا ٶمٸرگە قادامىن بەينەلەيدٸ.
● جوقتاۋ مەن قوشتاسۋ ەندەرٸ ٶتكەندٸ ەسكە سالىپ, تاعدىردىڭ اۋىر كەزەڭدەرٸن ايشىقتايدى.
● ايتىس – حالىقتىڭ ٷنٸ, شىندىق پەن ٶنەردٸڭ ٷيلەسٸمٸ.
بٷگٸندە تەحنولوگييالار بۇل مۇرانى ساقتاۋعا عانا ەمەس, ونى جاڭا زامانعا بەيٸمدەۋگە دە كٶمەكتەسەدٸ. ساندىق ارحيۆتەر, الگوريتمدٸك ۇسىنىستار جەنە ونلاين پلاتفورمالار قازاق مۋزىكاسىن قازٸرگٸ زاماننىڭ اجىراماس بٶلٸگٸنە اينالدىرۋدا. ۋاقىت جىلجىپ, دەۋٸر ٶزگەرسە دە, حالقىمىزدىڭ جٷرەگٸندە مۋزىكا مەڭگٸ ساقتالىپ, بولاشاق ۇرپاققا جەتٸپ وتىرادى.
