دٷنيەجٷزٸلٸك بانك ستراتەگييالىق جوسپارلاۋ جەنە رەفورما اگەنتتٸگٸمەن بٸرلەسٸپ ەزٸرلەگەن "قازاقستانداعى كەدەيلٸك پەن تەڭدٸكتٸ باعالاۋ" بايانداماسىن جارييالادى. بۇل ارادا دٷنيەجٷزٸلٸك بانك (دب) پايدالاناتىن ەسەپتەۋ تەسٸلٸ قازاقستاننان بٶلەك ەكەنٸن باسا ايتا كەتەلٸك. مەسەلەن, دب ەسەبٸندە 2021 جىلى قازاقستانداعى كەدەيلٸك دەڭگەيٸ 8,5% دەلٸنسە, بٸزدٸڭ ۇلتتىق بيۋرو ول كەزدە ونى 5,3% دەپ كٶرسەتكەن. سونداي-اق ەلٸمٸزدەگٸ سوڭعى 15 جىلداعى كەدەيلٸك ديناميكاسىن زەرتتەگەن باياندامادا حالىقارالىق قارجى ۇيىمى حالىقتىڭ وسال توبىنىڭ دەمەۋشٸ قۇرالى بولىپ تابىلاتىن اتاۋلى كٶمەكتەن سىبايلاس جەمقورلىق قۇرام تاپقان, دەپ جازادى Dalanews.kz.
"تەڭسٸزدٸك, ەسٸرەسە ايماقتار كونتەكستٸندە, سونداي-اق "قالا-اۋىل" بٶلٸمٸندە ٶسۋدە. سونىمەن بٸرگە, دٷنيەجٷزٸلٸك بانك ٷكٸمەتتٸڭ ەلەۋمەتتٸك كٶمەك كٶرسەتۋگە جۇمساعان كٷش-جٸگەرٸ مەن شىعىستارىن وڭ باعالاپ, ولاردىڭ دەڭگەيٸ سالىستىرمالى تٷردە جوعارى ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. كەدەيلٸك پەن تەڭسٸزدٸكپەن كٷرەسۋدٸڭ تيٸمدٸ قۇرالدارى زەينەتاقى, بالالار جەردەماقىسى جەنە مەملەكەتتٸك جەردەماقى ەكەنٸ اتاپ كٶرسەتٸلەدٸ. اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەك نەگٸزگٸ اتاۋلى قۇرال بولا وتىرىپ, ەلدەگٸ كەدەيلٸكتٸ تٶمەندەتۋگە ٶتە از ەسەر ەتۋدە. بۇل جاعدايدىڭ سەبەبٸ, دب مەلٸمەتٸنشە, ونىڭ باسقا تٶلەمدەرمەن سالىستىرعاندا تٶمەن دەڭگەيٸ. سونىمەن قاتار, ەلەۋمەتتٸك كٶمەكتٸڭ مەسەلەسٸ ونىڭ ەمبەباپتىعى مەن جەتكٸلٸكسٸز اتاۋلىلىعىندا ەكەنٸ ايتىلادى. جالپى, ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەر مەن جەردەماقىلار حالىقتىڭ ەڭ وسال توپتارىنا جەتە بەرمەيتٸنٸ اتاپ كٶرسەتٸلگەن. ەسەپكە سەيكەس, ەلەۋمەتتٸك اۋدارىمداردىڭ تەك 31%-ى ەڭ كەدەي ٷي شارۋاشىلىقتارىنا جٸبەرٸلسە, قالعان بٶلٸگٸ تابىسى جوعارى ٷي شارۋاشىلىقتارىنا بٶلٸنگەن", دەپ جازادى Halyk Finance تالداۋ ورتالىعى ساراپشىسى مەدينا قابجالالوۆا
قولدانىستاعى جٷيەنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋدىڭ نەگٸزگٸ ەلەۋەتٸ - ەلەۋمەتتٸك كٶمەك قۇرالدارىن حالىقتىڭ شىنايى ەلەۋمەتتٸك وسال توپتارى الاتىنداي ەتٸپ قايتا بٶلۋ مەحانيزمٸن جەتٸلدٸرۋ.
"ال بۇل جەردە, بٸزدٸڭ ويىمىزشا, باياندامادا بيۋدجەتتٸك ينتەرۆەنتسييالار ارقىلى كەدەيلٸكپەن كٷرەسۋدٸڭ نەگٸزگٸ قۇرالى رەتٸندە ەلەۋمەتتٸك پروبلەمالار مەن فيسكالدىق ساياسات جاقسى تالدانىپ, ينتەگراتسييالانعان. وسى تالداۋدىڭ نەتيجەلەرٸ جەكە تابىس سالىعىنىڭ پروگرەسسيۆتٸ شكالاسىن ەنگٸزۋ جەنە كٶمەك الۋشىلاردىڭ پۋلىن نەعۇرلىم مۇقييات تالداۋ ارقىلى ماقساتتى جەنە فيسكالدىق كەڭٸستٸكتٸ ايتارلىقتاي جاقسارتۋعا بولاتىنىن كٶرسەتتٸ. سونىمەن قاتار, باياندامادا بيۋدجەت قاراجاتىن پايدالانا وتىرىپ, ەلٸمٸزدە جانار-جاعارماي مەن كوممۋنالدىق قىزمەتتەردٸ سۋبسيدييالاۋدى ازايتۋ ۇسىنىلادى. وسى جەڭٸلدٸكتەردٸ حالىقتىڭ مۇقتاج بٶلٸگٸ ٷشٸن قولجەتٸمدٸ ەتۋ ٷشٸن قوماقتى مەملەكەتتٸك قاراجات جۇمسالىپ, 2021 جىلى مۇنداي سۋبسيدييالار كٶلەمٸ جٸٶ-نٸڭ 2,8 پايىزىن قۇراسا, نەگٸزگٸ بەنەفيتسيارلار اۋقاتتى ٷي شارۋاشىلىقتارى بولىپ شىعۋى, پارادوكس. بۇل مۇنداي وراسان زور بيۋدجەتتەر كەدەيلەردٸ ٸس جٷزٸندە قولداماي, تيٸمسٸز جۇمسالىپ جاتقانىن جەنە ولاردى جويۋ اقشانى ٷنەمدەۋگە جەنە ونى ەلەۋمەتتٸك تەڭدٸك پەن ٷي شارۋاشىلىقتارىن ەلەۋمەتتٸك قورعاۋدى جاقسارتۋ ٷشٸن شىنىمەن قاجەت شارالارعا باعىتتاۋعا كٶمەكتەسەتٸنٸن بٸلدٸرەدٸ", - دەيدٸ Halyk Finance ساراپشىسى.
ەرينە, كەدەيشٸلٸكپەن كٷرەستە قازاقستاننىڭ نەتيجەلٸ جۇمىستارى دا اتالعان باياندامادا كەڭٸنەن قامتىلىپتى. مەسەلەن, دٷنيەجٷزٸلٸك بانكتٸڭ ەسەبٸندە قازاقستاننىڭ 2006 جىلدان بەرٸ كەدەيشٸلٸك دەڭگەيٸنٸڭ ايتارلىقتاي تٶمەندەۋٸنە قول جەتكٸزٸلگەنٸ كٶرسەتٸلگەن: 49,5%-دان (!) 2021 جىلى 8,5%-عا دەيٸن. بۇل رەتتە كەدەيشٸلٸكتٸ تٶمەندەتۋ ديناميكاسى ەكونوميكالىق ٶسۋ ديناميكاسىمەن ٶتە تىعىز بايلانىستى. وسىلايشا, كەدەيلٸكتٸ ازايتۋ ٷش كەزەڭدە جٷزەگە استى:
- بٸرٸنشٸ كەزەڭ - ەكونوميكا جىلىنا ورتا ەسەپپەن 7% ٶسكەن 2006-2013 جىلدارى – 49,5%-دان 11,1%-عا دەيٸن جىلدام قىسقارۋ;
- ەكٸنشٸ كەزەڭ - دٷنيەجٷزٸلٸك تاۋار نارىقتارىنداعى كٷيزەلٸس پەن ەكونوميكالىق قۇلدىراۋ ونىڭ دەڭگەيٸن 20,2%-عا دەيٸن ۇلعايتقان 2013 جىلدان 2016 جىلعا دەيٸن كەدەيشٸلٸكتٸڭ ارتۋى;
- ٷشٸنشٸ كەزەڭ - كەدەيشٸلٸكتٸ تٶمەندەتۋدٸڭ بەسەڭدەۋٸ: COVID جەنە تٶمەن ەكونوميكالىق ٶسٸمنٸڭ باسقا دا سەبەپتەرٸ 2021 جىلى 8,5%-عا جەتكەن كەدەيلٸكتٸڭ جىلدام تٶمەندەۋٸنە جول بەرمەدٸ.
بۇل رەتتە بانك قالا (6,6%) مەن اۋىلدىق (11,4%), سونداي-اق وسى كٶرسەتكٸش بويىنشا تٷركٸستان كٶش باستاپ تۇرعان وبلىستار (24%) اراسىنداعى ورتاشا دەڭگەيدە تەرەڭ ايىرماشىلىقتىڭ ساقتالۋىن اتاپ كٶرسەتكەن.
دٷنيەجٷزٸلٸك بانكتٸڭ ەسەبٸندە كەدەيلٸك پروفيلٸنٸڭ ەگجەي-تەگجەيلٸ تالداۋى بەرٸلگەن, ول حالىقتىڭ كەدەي ساناتىنا جاتقىزىلۋى مٷمكٸن بٶلٸگٸنٸڭ ناقتى سيپاتتاماسىن بەرەدٸ. كەدەيلەردٸڭ ابسوليۋتتٸ سانى حالىقتىڭ بارلىق توپتارى بويىنشا تٶمەندەگەنٸمەن, سوڭعى 15 جىلدا كەدەيلٸك قۇرىلىمى ايتارلىقتاي ٶزگەرٸستەرگە ۇشىرادى.
"بالالار كەدەيلٸگٸنٸڭ ٷلەسٸ ايتارلىقتاي ٶستٸ: 2006 جىلعى 27%-دان 2021 جىلى 40%-عا دەيٸن, سونداي-اق ٷش جەنە ودان دا كٶپ بالاسى بار وتباسىلار (25%-دان 44%-عا دەيٸن). بۇل, ەڭ الدىمەن, ەلدەگٸ دەموگرافييالىق پروتسەستەرگە بايلانىستى, ٶيتكەنٸ وسى كەزەڭدە تۋۋ كٶرسەتكٸشٸ ايتارلىقتاي ارتقان", - دەيدٸ ساراپشى.
دٷنيەجٷزٸلٸك بانك پەن ستراتەگييالىق جوسپارلاۋ جەنە رەفورما اگەنتتٸگٸ جانىنداعى ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ كەدەيلٸكتٸ باعالاۋداعى سەيكەسسٸزدٸكتەرگە بٶلەك توقتالۋىمىز كەرەك. ۇسب مەلٸمەتتەرٸ بويىنشا, 2021 جىلى كەدەيشٸلٸك دەڭگەيٸ 5,3% بولسا, دٷنيەجٷزٸلٸك بانك بۇل كٶرسەتكٸشتٸ 8,5% قۇرايدى...
"بۇل جەردە دٷنيەجٷزٸلٸك بانكتٸڭ وسى باياندامادا انىقتاعان 8,5 پايىزى دا ەلدەگٸ كەدەيلٸك جاعدايىن تولىق كٶرسەتپەۋٸ مٷمكٸن ەكەنٸن اتاپ ٶتكٸمٸز كەلەدٸ. ەسەپتەۋ اقش-تا بٸردەي تاۋارلار جيناعىن ساتىپ الاتىن سومانى قايتا ەسەپتەيتٸن ساتىپ الۋ قابٸلەتٸ پاريتەتٸن پايدالانادى. مىسالى, دٷنيەجٷزٸلٸك بانكتٸڭ تاعى بٸر جازباسى 2018 جىلى كەدەيلٸك دەڭگەيٸ 14,3%-دى قۇراعانىن اتاپ ٶتەدٸ, ال بٸز تالداعان دٷنيەجٷزٸلٸك بانكتٸڭ كەدەيلٸك ەسەبٸندە بۇل باعالاۋ 2018 جىلى شامامەن 11%-دى قۇرايدى. بۇل, تٸپتٸ بٸر مەكەمەنٸڭ ٶزٸندە باعالاۋدا بٸرشاما الشاقتىق بار ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ. بٸراق بٸز بٸرجاقتى قورىتىندى جاساي الامىز: ۇسب انىقتاعان كەدەيشٸلٸكتٸ باعالاۋ كەدەيلٸك دەڭگەيٸن تٶمەندەتەدٸ جەنە ونى قايتا قاراۋ كەرەك. سججرا حابارلاعانداي, بۇل كەلەسٸ جىلدىڭ باسىندا ورىن الۋى مٷمكٸن — كەدەيلٸك شەگٸ ٶمٸر سٷرۋ قۇنىنا ەمەس, ورتاشا تابىسقا نەگٸزدەلٸپ ەسەپتەلەتٸن بولادى, بۇل كٶرسەتكٸش سەنٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋى مٷمكٸن", - دەيدٸ قابجالالوۆا.
دٷنيەجٷزٸلٸك بانكتٸڭ ەسەبٸنە سەيكەس, قازاقستانداعى كەدەيلٸكپەن كٷرەستەگٸ باستى مەسەلە ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەر مەن جەردەماقىلاردىڭ حالىقتىڭ ەڭ وسال توپتارىنا جەتە بەرمەيدٸ. ەسەپكە سەيكەس, ەلەۋمەتتٸك اۋدارىمداردىڭ 31%-ى ەڭ كەدەي وتباسىلارعا (10%), ال قالعانى تابىسى جوعارى ٷي شارۋاشىلىقتارىنا بٶلٸنەدٸ. وسىلايشا, ەلەۋمەتتٸك كٶمەكتٸ اتاۋلى ەتۋ مەسەلەسٸ تۋىنداپ وتىر.
"باياندامادا ەلەۋمەتتٸك كٶمەككە جۇمسالاتىن شىعىندار سالىستىرمالى تٷردە جوعارى بولعانىمەن, ونىڭ تيٸمدٸلٸگٸ مەن كەدەيلٸككە ەسەرٸ ايتارلىقتاي شەكتەۋلٸ ەكەنٸ انىقتالدى. بۇل جەردە بٸز ەلەۋمەتتٸك كٶمەك كٶرسەتۋ شىعىندارى سالىستىرمالى تٷردە جوعارى بولعانىمەن, ولاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ زەينەتاقىعا بٶلٸنگەنٸن, ال سالىستىرمالى ەلدەردە زەينەتاقى جٷيەلەرٸنٸڭ ىنتىماقتاستىعى ەلدەقايدا تٶمەن ەكەنٸن, ال مەملەكەت زەينەتاقى تٶلەمدەرٸنٸڭ 90 پايىزىن جابۋعا مٸندەتتٸ ەمەستٸگٸن قوسا ايتا كەتەلٸك", - دەيدٸ ساراپشى.
اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەك كەدەيشٸلٸكپەن كٷرەسۋدٸڭ ەڭ اتاۋلى قۇرالى بولىپ تابىلادى.
"بٸز اەك مەسەلەلەرٸن, سونداي-اق قازاقستانداعى كەدەيشٸلٸككە قاتىستى باسقا دا پروبلەمالاردى بٸرنەشە رەت ايتتىق. ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتiك قورعاۋ مينيسترلiگiنiڭ بيۋدجەتi بويىنشا 2023 جىلى اەك بويىنشا شامامەن 65 ملرد تەڭگە تٶلەنگەن. 600 مىڭعا جۋىق ادام اەك الادى, ال 2023 جىلى ورتاشا ايلىق تٶلەم 7 968 تەڭگە بولدى. بۇل ەلەۋمەتتٸك قورعاۋعا جۇمسالاتىن جالپى شىعىستاردىڭ 1%-دان سەل استامىن قۇرايدى, بۇل ٶتە از ٷلەس. كٶپتەگەن ەۋروپالىق ەلدەردە كەز كەلگەن بالالار سانى بار بارلىق وتباسىلار جەردەماقى الادى, مىسالى, گەرمانييادا ايىنا بٸر بالاعا شامامەن 250 ەۆرونى قۇرايدى. سونىمەن قاتار, ەو-دا بالالاردىڭ سانىنا نەمەسە وتباسىنىڭ تابىسىنا بايلانىستى ەمەس كەشەندٸ قولداۋ جٷيەسٸنە كٶشۋ بار, مىسالى, پولشادا ولار ەكٸنشٸ جەنە ودان كەيٸنگٸ بالالار ٷشٸن تٶلەمدەر جٷيەسٸنەن اۋىسقان. سونىمەن قاتار, ەڭ گٷلدەنگەن ەلدەردە نيدەرلاندىداعىداي بالا ەسەيگەن سايىن تٶلەمدەر كٶبەيەدٸ. سونىمەن قاتار, دٷنيەجٷزٸلٸك بانك ەسەبٸن تالداۋ كەدەيلٸك قۇرىلىمى بالالار ٷلەسٸن ارتتىرۋ پايداسىنا ٶزگەرگەنٸن كٶرسەتتٸ, سوندىقتان بٸز جوعارىدا ۇسىنعان شارالار بٸر جاعىنان ەمبەباپ, ال ەكٸنشٸ جاعىنان ماقساتتى جەنە ەلدەگٸ بالالار كەدەيلٸگٸن ايتارلىقتاي تٶمەندەتۋٸ مٷمكٸن".
