يادرولىق سىناقتارعا جاپپاي تىيىم سالۋ شارتى ۇيىمىنىڭ (ياسجتشۇ) اتقارۋشى حاتشىسى لاسسينا زەربو قازاقستاننىڭ يادرولىق قارۋسىز ەلەم قۇرۋداعى جاھاندىق كٷش-جٸگەرگە جەتەكشٸلٸك كەزٸندەگٸ ەرەكشە تاريحي ٷلەسٸن ەسكەرە وتىرىپ, نۇرسۇلتان نازارباەۆقا جاڭا مەرتەبە بەرۋ تۋرالى باستاما كٶتەردٸ. ەلباسىنىڭ 1991 جىلى 29 تامىزدا ەلەمنٸڭ ەڭ ٸرٸ يادرولىق پوليگوندارىنىڭ بٸرٸ – سەمەي يادرولىق پوليگونىن جابۋ تۋرالى شەشٸمٸ ادامزات تاريحىنداعى بۇرىن-سوڭدى بولماعان يادرولىق سىناقتارعا العاشقى زاڭدى تىيىم رەتٸندە عانا ەمەس, سونىمەن بٸرگە حالىقارالىق كٷندٸ بەلگٸلەۋ ٷشٸن ماڭىزدى نەگٸز بولدى.
باستاماشىلاردىڭ بولجاۋىنشا, «چەمپيوندار» ياسجتش-عا قول قويماعان مەملەكەتتەرمەن ماقساتتى اقپاراتتىق-تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزەدٸ, ولار ياسجتش-پەن ىنتىماقتاستىقتىڭ ارتىقشىلىقتارى تۋرالى تٷسٸنٸكتەرٸن جاقسارتۋ, سونداي-اق قازاقستاننىڭ يادرولىق ينفراقۇرىلىمىن ٶز ەركٸمەن بٶلشەكتەۋ سەكٸلدٸ وزىق تەجٸريبەلەرٸمەن بٶلٸسەدٸ.
فينلياندييانىڭ ەكس-پرەزيدەنتٸ تاريا حالونەنگە دە وسىنداي مەرتەبە بەرٸلدٸ. "چەمپيوندار" سونداي-اق ياسجتشۇ-نىڭ اتاقتى تۇلعالار توبىنىڭ مٷشەلٸگٸنە كٸرەدٸ.
بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ ارنايى سەسسيياسىنىڭ بارىسىندا ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ ٸس-شارا قاتىسۋشىلارعا ٷندەۋٸن قازاقستاننىڭ سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ مۇحتار تٸلەۋبەردٸ وقىدى.
"1991 جىلى تەۋەلسٸزدٸك العاننان كەيٸن قازاقستان پلانەتاداعى ەڭ قۋاتتى يادرولىق قارۋدىڭ تٶرتٸنشٸ ارسەنالىنان باس تارتۋ شەشٸمٸن ٶز ەركٸمەن تاڭدادى. تاريح بۇل قادامنىڭ دۇرىستىعىن راستادى – بٸز جارقىن مىسالمەن بەيبٸت جولمەن پروگرەسس پەن ٶركەندەۋگە بەت الۋعا بولاتىنىن كٶرسەتتٸك", - دەپ اتاپ ٶتتٸ ەلباسى ٶز ٷندەۋٸندە.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ حالىقارالىق قوعامداستىققا قازاقستاننىڭ ٷلگٸسٸمەن جٷرۋگە جەنە يادرولىق ەسسٸزدٸكتٸ توقتاتۋ ٷشٸن كٷش بٸرٸكتٸرۋگە شاقىردى.
"مەن امەريكا قۇراما شتاتتارى, رەسەي, قىتاي جەنە ەۋروپالىق وداقتىڭ باسشىلارى پلانەتانىڭ بولاشاعى ٷشٸن ەرەكشە جاۋاپكەرشٸلٸكتە دەپ سانايمىن. ەگەر وسى تٶرتجاقتى فورماتتا سامميت ٶتەتٸن بولسا, وندا ونىڭ باستى تاقىرىپتارىنىڭ بٸرٸ يادرولىق قارۋدى كەزەڭ-كەزەڭٸمەن جەنە پروپورتسيونالدى تٷردە قىسقارتۋ تۋرالى كٶپجاقتى كەلٸسٸمدٸ ەزٸرلەۋ بولۋى كەرەك دەپ سەنەمٸن. قازاقستان وسى سامميتكە ٶز الاڭىن ۇسىنۋعا دايىن", - دەدٸ ەلباسى ٶز ٷندەۋٸندە.
بيىل COVID-19 پاندەميياسىمەن بايلانىستى وبەكتيۆتٸ سەبەپتەرمەن بۇۇ-نىڭ جوعارى دەڭگەيدەگٸ دەستٷرلٸ ٸس-شاراسى ونلاين رەجيمٸندە ٶتتٸ. وتىرىستى اشقان بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 74-شٸ سەسسيياسىنىڭ تٶراعاسى مۇحامماد تيجاني-باندە قازاقستاننىڭ يادرولىق سىناقتارعا تىيىم سالۋ باعىتىن ٸلگەرٸلەتۋدەگٸ جەتەكشٸ رٶلٸنە توقتالدى. ول 1945 جىلدان باستاپ ەلەمدە 2000-نان استام يادرولىق سىناقتار جٷرگٸزٸلٸپ, پلانەتا مەن ادامزاتتىڭ بٸرنەشە بۋىنى ٷشٸن جويقىن سالدارى بولدى. «بۇۇ قۇرىلعاننان كەيٸن 75 جىل ٶتسە دە, يادرولىق قاۋٸپ ەلٸ دە ساقتالادى, مىڭداعان يادرولىق قارۋ قويمالاردا ساقتالىپ, پايدالانۋعا دايىن», - دەدٸ بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ تٶراعاسى.
بۇۇ-نىڭ قارۋسىزدانۋ جٶنٸندەگٸ جوعارعى ٶكٸلٸ يزۋمي ناكاميتسۋ ٸس-شارادا بۇۇ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتەرريشتٸڭ ٷندەۋٸن جەتكٸزدٸ. ول جاھاندىق يادرولىق سىناقتارعا تىيىم سالۋدىڭ اسىل ماقساتىنا جەتۋدەگٸ كەشەۋٸلدەۋ ٷشٸن ەشقانداي سەبەپ جوق ەكەنٸن جەنە ەلەم مەملەكەتتەرٸن يادرولىق سىناقتارعا جاپپاي تىيىم سالۋ تۋرالى شارتقا قول قويىپ, راتيفيكاتسييالاۋعا شاقىرعان بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ سٶزدەرٸن ايتتى. يزۋمي ناكاميتسۋ سونىمەن بٸرگە قازٸرگٸ قيىن گەوستراتەگييالىق ورتادا حالىقارالىق قاۋىمداستىق يادرولىق سىناقتارعا قارسى نورمانى قۋاتتاۋ ٷشٸن كٷش-جٸگەرٸن ارتتىرۋى كەرەك دەپ قوستى.
سونىمەن قاتار, وتىرىستا ياسجتشۇ اتقارۋشى حاتشىسى لاسسينا زەربو, فينلياندييانىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتٸ تاريا حالونەن, يادرولىق سىناقتاردان زارداپ شەككەن مەملەكەتتەردٸڭ ازاماتتىق بەلسەندٸلەرٸ - كارينا لەستەر (اۋسترالييا) جەنە سەلينا ليم (مارشالل ارالدارى), سونداي-اق بۇۇ-عا مٷشە مەملەكەتتەردٸڭ ٶكٸلدەرٸ سٶز سٶيلەدٸ.
بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ ارنايى سەسسيياسى بارىسىندا بۇۇ-عا مٷشە مەملەكەتتەردەن, بەدەلدٸ حالىقارالىق ۇيىمداردان جەنە ٷەۇ-دان, سونداي-اق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنان جەنە ازاماتتىق قوعامنان 300-گە جۋىق قاتىسۋشىلارى ياسجتش-تٸڭ ەرتە كٷشٸنە ەنۋدٸ قامتاماسىز ەتۋ ارقىلى يادرولىق سىناقتارعا تٷپكٸلٸكتٸ تىيىم سالۋ جٶنٸندەگٸ قازٸرگٸ كٷش-جٸگەردٸ باعالاپ, مازمۇندى پٸكٸر الماستى.
باس اسسامبلەيانىڭ وتىرىسىنا قاتىسۋشىلار قازاقستانعا يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋداعى جەتەكشٸ رٶلٸ ٷشٸن العىس بٸلدٸرە وتىرىپ, بۇل مەسەلەنٸ حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ نازارىندا ۇستاۋدىڭ, سونداي-اق كٶپشٸلٸك جىل سايىنعى قازاقستان باستاماشىلىق ەتەتٸن حالىقارالىق يادرولىق سىناقتارعا قارسى ٸس-قيمىل كٷنٸن تويلاۋدىڭ تٷبەگەيلٸ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتتٸ.
2009 جىلعى 18 ماۋسىمدا سەمەي يادرولىق پوليگونىنداعى سىناقتاردىڭ توقتاتىلۋىنىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان سالتاناتتى ٸس-شارادا قر پرەزيدەنتٸ ن.نازارباەۆ 29 تامىزدى دٷنيەجٷزٸلٸك يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ كٷنٸ دەپ جارييالاۋ تۋرالى باستاما كٶتەردٸ. كەلٸسٸمنٸڭ نەتيجەسٸندە بۇۇ باس اسسامبلەياسى 29 تامىزدى حالىقارالىق يادرولىق سىناقتارعا قارسى ٸس-قيمىل كٷنٸ دەپ جارييالاۋ تۋرالى قارار قابىلدادى, وعان سەيكەس جىل سايىن ەلەمگە يادرولىق سىناقتاردىڭ اۋىر سالدارىن ەسكە تٷسٸرۋ جەنە بولاشاقتا ولاردىڭ قايتا باستالماۋى ٷشٸن ٸس-شارالار ٶتكٸزٸلەدٸ.
