[caption id="attachment_12993" align="alignright" width="494"]
بٸرٸنشٸدەن, شەتەلدەن قازاقتاردى جيناۋ – ەلدٸڭ ەگەمەندٸگٸن نىعايتۋ ٷشٸن نەگٸزگٸ ۇلتتىڭ سانى باسىم بولۋى تيٸس ەكەندٸگٸن ەرتە اڭداعان ەلباسىنىڭ باستاماسى. مٸنە, 25 جىلدىڭ ٸشٸندە 1 ميلليون قانداسىمىز كٶش ارتىپ, ەلگە جەتتٸ. ولار تەۋەلسٸزدٸك تۇسىنداعى قيىن كٷندەردٸ دە, مەرەيلٸ سەتتەردٸ دە اتامەكەنٸندەگٸ حالىقپەن بٸرگە ٶتكەردٸ. وسىندا كٶشٸپ كەلٸپ, ٶسٸپ-ٶندٸ, قوعامنىڭ ەر سالاسىندا ەڭبەك ەتتٸ.
جۋىردا «كٶشٸ-قون تۋرالى» زاڭعا ٶزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنٸپ, پرەزيدەنت قول قويدى. بۇل زاڭنىڭ قابىلدانۋى ۇزاققا سوزىلدى. سەبەبٸ, سىرتتان كەلەتٸن كٶشتٸڭ الدىندا قانداي كەدەرگٸلەر تۇرعانىن زاڭ شىعارۋشى ورگانداردىڭ, تٸكەلەي كٶشٸ-قونمەن اينالىساتىن مەكەمەلەردٸڭ ٶزدەرٸ دە جٸتٸ بٸلمەي, شاتاسىپ كەلگەنٸن قانداستار اراسىنان شىققان بەلسەندٸ توپ دەلەلدەپ, جاڭا زاڭنىڭ تولىمدى بولۋىنا ٷلەس قوستى. ەندٸ, اللا بۇيىرسا, كٶشتٸڭ ەكٸنشٸ تولقىنى باستالادى دەگەن زور ٷمٸت بار. دەمەك, شەتتە جٷرگەن 5 ميلليون قازاقتىڭ ٸشٸندە وتانىنا ٷلەس قوسۋدى ارماندايتىن, وسىندا تٷتٸن تٷتەتۋدٸ, ەڭبەك ەتۋدٸ باقىت سانايتىن ازاماتتار شوعىرى ەلٸ-اق ەلگە كەلٸپ, قاراشا حالىق سانىن ارتتىرا تٷسەدٸ. ولاردىڭ وسى ەلمەن ٷيلەسٸپ, جەرگٸلٸكتٸ جۇرتپەن بٸتەقايناسىپ, بٸرگە ٶمٸر سٷرۋٸ ٷشٸن شەتتەن كەلەر اعايىننىڭ دا, وسىنداعى ەل احۋالىن دا جاقسى بٸلەتٸن ازاماتتاردىڭ پارلامەنت قابىرعاسىندا وتىرۋى – بٷگٸنگٸ كٷن تالابى.
ٷشٸنشٸدەن, قانداستارىمىز اراسىندا ۇلتتىق مٷددە, مەملەكەتتٸك ماقسات ٷشٸن جاندارىن قييۋعا دايار پاتريوت جاستار كٶپ. ولار ەلباسى ساياساتىنا قالتقىسىز سەنەدٸ, ٶزدەرٸنٸڭ بٸلٸمٸن ەل دامۋى ٷشٸن جۇمساۋدى كٶكسەيدٸ. ەگەر قانداستارىمىزدىڭ اراسىنان بٸرەر دەپۋتات شىقسا, بۇل وتانشىل جاستاردىڭ جٸگەرٸن قايراپ, الىستاعى اعايىندارىنىڭ تەزٸرەك ەلگە كەلۋلەرٸنە سەبەپشٸ بولادى. كٶش توقتاماسا, قازاق كٶبەيسە, ەڭبەكسٷيگٸش حالىق سانى ارتسا, ودان ۇتپاساق, ۇتىلمايمىز!
بٸز وسى مەسەلە جٶنٸندە قوعامعا بەلگٸلٸ تۇلعالار مەن ساياساتتانۋشى, قوعام قايراتكەرلەرٸنٸڭ پٸكٸرٸن ۇسىنىپ وتىرمىز. ورتاق ۋەج – ورتاق مەمٸلە. قر پرەزيدەنتٸ ەكٸمشٸلٸگٸ, ٷكٸمەت, «نۇر وتان» پارتيياسىنىڭ باسشىلىعى گازەتٸمٸزگە جارييالانعان پٸكٸرلەردٸ جٸتٸ سارالاپ, وڭدى شەشٸم قابىلدار دەگەن ٷمٸتتەمٸز.
فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, قوعام قايراتكەرٸ:
پارتييا باسشىلارىنا بايلانىستى...
– مەن مەجٸلٸس دەپۋتاتتىعىنا شەتتەن كەلگەن قانداستاردىڭ ٸشٸنەن بٸلٸمدٸ دە بٸلٸكتٸ, شەتتەگٸ قازاقتىڭ دا, ەلٸمٸزدٸڭ دە جاعدايىمەن جٸتٸ تانىس ازاماتتاردىڭ ٶتۋٸن قولدايمىن. تەۋەلسٸزدٸك العالى بەرٸ ەلباسى ساياساتىنىڭ نەگٸزگٸ بٶلٸگٸنٸڭ بٸرٸ – كٶشٸ-قون ساياساتى. جاڭادان ەگەمەندٸك العان ەلگە سىرتتاعى قانداستارىن شاقىرۋعا ۇران تاستاپ, «قۇيىلسىن كٶشٸڭ» دەگەن پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەر جىلدارى شەتتەن كەلگەن قانداستارىن باۋىرعا باسىپ, ەلدٸڭ ۋىعىن بٸرگە قاداسۋلارىن سۇراپ, جەلەپ-جەبەپ كەلدٸ. سوندىقتان, بۇل مەسەلەگە بٸزدەگٸ تيٸستٸ ورگاندار, پارتييالار ەنجار قارامايدى دەپ ويلايمىن.
ەڭ ەۋەلٸ, حالىقتىڭ قولداۋىنا يە بولىپ جٷرگەن «نۇر وتان» پارتيياسى ٶزٸنٸڭ ٷمٸتكەرلەرٸنٸڭ تٸزٸمٸنە سىرتتان كەلگەن اعايىنداردىڭ ٸشٸنەن ٸرٸكتەپ, ەلدٸڭ جٶنٸن, جۇرتتىڭ جاعدايىن بٸلەتٸن ازاماتتاردى قوسادى عوي دەگەن سەنٸمٸم بار. مەنٸڭ بٸلۋٸمشە, سىرتتان كەلگەن اعايىنداردىڭ زييالىلارىنىڭ بٸرسىپىراسى وسى پارتييانىڭ قۇرامىندا. جەنە بٸزدە پارتييالىق تٸزٸم بويىنشا بٸرنەشە پارتييا دەپۋتاتتىق مانداتتان ورىن الۋ ٷشٸن تالاساتىنىن ەسكەرسەك, وندا ٶزگە پارتييالاردا قۇرامىنا قانداستاردان ٷمٸتكەرلەردٸ ەنگٸزۋگە قۇقىلى.
بۇل جەردە بٸر نەرسەنٸ ەستەن شىعارماعان دۇرىس. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعىن العان كەز كەلگەن قازاق «ورالمان» مەرتەبەسٸنەن ايىرىلادى, ونىڭ قۇقى بارشا قازاقستاندىقتارمەن تەڭ. ولار پارتييالىق تٸزٸمگە ەنٸپ, ٶزٸنٸڭ ازاماتتىق قۇقىعىن پايدالانىپ, دەپۋتات بولۋىنا مٷمكٸندٸك بار, ەشكٸم كەرٸ يتەرمەيدٸ. تەك پارتييا تٸزگٸنٸن قولعا الىپ وتىرعان ازاماتتارعا بايلانىستى.
ٶز باسىم, تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸڭ ەڭسەلٸ, ٸرگەمٸزدٸڭ بەرٸك بولۋى ٷشٸن بار قازاقتىڭ بٸر-بٸرٸمەن جۇمىلا جۇمىس ٸستەپ, كەز كەلگەن سالادا ىنتىماقتا بولۋىن تٸلەيمٸن.
وسك ويلانار سەت تۋدى
– قازٸرگٸ زاڭ بويىنشا جەكەلەگەن ادامداردىڭ قر پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸ سايلاۋىنا قاتىسا المايتىنى بەلگٸلٸ. سوندىقتان ەلٸمٸزدەگٸ قانداستاردىڭ مٷددەسٸن كٶزدەپ, اقپارات قۇرالدارىندا وي-پٸكٸرٸن اشىق ايتىپ جٷرگەن ازاماتتاردىڭ بٸردەن سايلاۋعا تٷسٸپ, دەپۋتاتتىق مانداتقا يە بولۋى ٶتە قيىن. يە, دەپۋتات اتانۋعا كەز كەلگەن قازاقستان ازاماتىنىڭ تولىق قۇقى بار. وسى تۇرعىدان العاندا اعايىنداردىڭ قوعامدىق-ساياسي ٶمٸرٸمٸزدە بەلسەندٸلٸك تانىتا باستاۋىن تابيعي قۇبىلىس دەپ ەسەپتەيمٸن.
مەنٸڭشە, بۇل سايلاۋ قارساڭىندا كٶتەرٸلگەن ەت پەن تەرٸنٸڭ اراسىنداعى جەلٸك بولماۋى كەرەك. مۇنداي ماقساتقا بەل بۋىپ, بٸلەك سىبانا كٸرٸسكەن ازاماتتار ەڭ الدىمەن ەلٸمٸزدەگٸ ساياسي پارتييالارعا مٷشە بولىپ, ساياسي ۇيىمنىڭ تۇعىرناماسىنا ورالماندار مەسەلەسٸن كٶتەرەتٸندەرٸن اشىق كٶرسەتۋٸ تيٸس. بۇل ٸسپەن جٷيەلٸ تٷردە اينالىسىپ, وڭ نەتيجەگە قول جەتكٸزۋلەرٸ كەرەك.
سايلاۋدا جەڭٸسكە جەتكەن ساياسي ۇيىمداردىڭ تٸزٸمٸ بويىنشا ۇسىنعان كانديداتتارىن ورتالىق سايلاۋ كوميسسيياسى جان-جاقتى قاراستىراتىنى جاسىرىن ەمەس. ال مۇنداي سىننان كەز كەلگەن كانديداتتىڭ سٷرٸنبەي ٶتۋٸ قيىن. وسك-نٸڭ ٶزٸ دە ويلانىپ, وڭدى شەشٸم قابىلداۋى كەرەك. شەتتەن كەلگەن اعايىننىڭ مەسەلەسٸن كٶتەرٸپ جٷرگەن ازاماتتار وسى جاعىن دا ويلاسىپ, بٸلٸكتٸ كانديداتتارىن دايىنداعاندارى جٶن.
سونىمەن قاتار, بٸر-ەكٸ ازاماتتى مەجٸلٸسكە ٶتكٸزٸپ, قانداستارىمىزدىڭ مەسەلەسٸ تٷبەگەيلٸ شەشٸلەدٸ دەگەنگە ٶز باسىم سەنە المايمىن. دەگەنمەن دە, بيلٸك باسىنا قانداستاردىڭ تارتىلۋى ماڭىزدى قۇبىلىس دەپ باعالاۋىمىز كەرەك. بۇل مەسەلە بيلٸك باسىنداعى ازاماتتاردى ويلانتۋى تيٸس. ولاردىڭ مول ٸس-تەجٸريبەسٸن مەملەكەت مٷددەسٸنە تيٸمدٸ پايدالانعان ابزال.
بٷگٸندە شەتتەن كەلگەن قانداستارىمىزدىڭ اراسىندا ەل مٷددەسٸنە قاتىستى جايتتاردى اشىق ايتىپ جٷرگەن ازاماتتار بار. ولاردىڭ ساياسي كٶزقاراسى, وي-پايىمى تولىقتاي جەتٸلگەن. مۇنداي ازاماتتاردى مەملەكەتتٸك قىزمەتكە تارتىپ, ورالمانداردىڭ ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەرٸن وڭ باعىتتا شەشۋگە كٷش سالۋ – بٷگٸنگٸ كٷننٸڭ تالابى.
ٶز باسىم سوڭعى ۋاقىتتارى اعايىندارىمىزدىڭ ساياسي بەلسەندٸ ەرەكەتكە كٶشكەنٸن كٶرٸپ, قۇپتاپ جٷرمٸن. سىرتتان كەلگەن قانداستارىمىز سىن ساعاتتا ورالمانداردىڭ مەسەلەسٸنەن بٶلەك, ۇلت مٷددەسٸنە قاتىستى كەز كەلگەن تالقىلاۋعا تٷسكەندە تاباندىلىق تانىتارىنا سەنٸمدٸمٸن. بۇل تۇرعىدان العاندا, بەلسەندٸ ازاماتتار وسىعان دەيٸن مەجٸلٸستەگٸ جايلى كرەسلودا وتىرىپ, بيلٸككە ايبات شەككەن كەيبٸر دەپۋتاتتاردان ارتىق ەڭبەك ەتەدٸ دەپ كەسٸپ ايتا الامىن. سول سەبەپتٸ, سىرتتان كەلگەن قانداستارىمىزدىڭ دەپۋتاتتىق مانداتقا قول جەتكٸزۋگە تالپىنۋىن ورىندى ٸس دەپ ەسەپتەيمٸن.
بٸر اۋىلدان بٸر اۋىلعا كٶشۋدٸڭ دە ماشاقاتى كٶپ...
بايقاپ جٷرمٸن, قازٸر قازاق باسپاسٶزٸندە, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە «قازاقستان پارلامەنتٸنە ورالمانداردىڭ ٶكٸلدەرٸن كٸرگٸزۋ قاجەت» دەگەن باستاما قىزۋ تالقىلانىپ جاتىر.
ەرينە, بۇل باستامانى قۇپ كٶرگەنٸمەن, ونىڭ مەنٸن, ماقساتىن تٷسٸنبەي جاتقاندار بار. «ونسىزدا جٷز-جٷزگە, رۋ-رۋعا بٶلٸنٸپ بولعان قازاقتى ەندٸ ٸشتەگٸ قازاق, سىرتتان كەلگەن قازاق دەپ بٶلۋدٸڭ قاجەتٸ قانشا?» دەيدٸ وندايلار. يە, بٸر قاراعاندا, بۇل دا جٶن شىعار. بٸراق, شىن مەنٸسٸندە ولاي ەمەس.
تەۋەلسٸزدٸك العالى اۋمالى-تٶكپەلٸ زاماندا تۋعان جەرٸن تاستاپ, بٶتەن ەل, بٶگدە جەرگە كٶشۋگە مەجبٷر بولعان قانداستاردى قازاقستانعا قايتارۋ قارقىندى جٷردٸ, نەگٸزٸ. كٶش باستالعالى بەرٸ قازاقستانعا 1 ملن-عا جۋىق قازاق كەلگەن ەكەن. بۇل 1 ملن بٸزدٸڭ جەردەگٸ حالىقتىڭ كەمٸندەگٸ 7-8 پايىزى. دەمەك, ورالمانداردىڭ مٷددەسٸن قورعاپ, ولاردىڭ مەسەلەسٸن مەجٸلٸس مٸنبەرٸنەن كٶتەرەتٸن ادام, بىلايشا ايتقاندا, ٶكٸل كەرەك. سەبەبٸ, قانداستارىمىزعا قاتىستى قوردالانعان, ەلٸ كٷنگە شەشٸمٸن تاپپاعان پروبلەمالار شاشەتەكتەن.
قازٸرگٸ كٷنٸ بٸر اۋىلدان بٸر اۋىلعا كٶشسەڭ دە بەلگٸلٸ بٸر مەسەلەلەرمەن بەتپە-بەت كەلەسٸڭ. ال بٸر ەلدەن بٸر ەلگە كٶشكەن ادامنىڭ جايى بۇدان دا اۋىر. وتانىڭ بولسا دا الدىمەن ورنىعۋ, ورتاعا سٸڭٸسۋ, جۇمىس تابۋ قاجەت. ازاماتتىق الۋ, باسپانا الۋدىڭ ماشاقاتى ٶز الدىنا. بۇلار باسقا ۋاقىتتا ەمەس, دەل وسى ۋاقىتتا شەشٸلۋٸ كەرەك. بٸراق, وسى مەسەلەلەر جوعارىعا جەتپەسە, مۇنى جوعارىدان ايتاتىن ادام بولماسا, «باياعى جارتاس – سول جارتاس» كٷيٸندە قالادى. بۇلاردىڭ شەشٸلمەي جاتقانىن حالىق كٶرٸپ-بٸلٸپ وتىر...
مەنٸڭشە, قانداستارىمىزعا مەجٸلٸستەن بٸر ەمەس, بٸرنەشە ورىن بەرٸلۋٸ كەرەك. جالعىزدىڭ ٷنٸ شىقپايدى, سەبەبٸ. سىرتتان كەلگەن اعايىنداردىڭ اراسىندا بٸلٸكتٸ ماماندار, عالىمدار, اقىن-جازۋشىلار, ٶنەر ادامدارى بار. كەسٸپكەرلەر دە كەلٸپ جاتىر. بۇلار – ەلگە سٶزٸن ٶتكٸزە الاتىن بەدەلدٸ ازاماتتار. ٶز باسىم وسى ۇسىنىستى قولدايمىن.
قاۋىمداستىق ارالاسۋى كەرەك
– قوعامدىق ٶمٸرٸمٸزدە ورالماندارعا دەگەن كٶزقاراس ٶزگەرۋٸ كەرەك. ونى ٶزگەرتۋدٸڭ جولدارى كٶپ. بۇل رەتتە سىرتتان كەلگەن اعايىنداردىڭ پارلامەنتتە جەنە بيلٸكتٸڭ تٷرلٸ سالالارىندا قىزمەت ەتۋٸنٸڭ ماڭىزى زور. سانالى عۇمىرىنىڭ جارتىسىن اتامەكەننەن جىراقتا ٶتكٸزگەن ادام ەلگە كەلگەننەن كەيٸن تٷرلٸ جايتتارعا تاپ بولىپ, مۇنداعى جاعدايعا توسىرقاي قاراۋى زاڭدى. سوندىقتان قوعامدىق ٶمٸرٸمٸزدە ورالماندارعا قاتىستى ورىن العان مەسەلەلەردٸ ولاردىڭ ٶزدەرٸن ارالاستىرىپ شەشۋدٸ ورىندى دەپ ەسەپتەيمٸن. دەل قازٸر قازاق قوعامىندا ورالماندارعا قاتىستى وڭ شەشٸمٸن تاپپاعان كٶپتەگەن مەسەلەلەر بار. سوندىقتان بۇل مەسەلەلەردٸ سىرتتان كەلگەن اعايىننىڭ كٷشٸمەن شەشەتٸن كەز كەلدٸ.
بٸز كٷندەلٸكتٸ ارالاسىپ جٷرگەن اعايىنداردىڭ مەسەلەسٸن تولىق بٸلمەيمٸز. ٶز باسىم سىرتتان كەلگەن قازاقتاردىڭ مەسەلەسٸن تولىق بٸلەمٸن دەپ ايتپاس ەدٸم. ال قوعامدىق ٶمٸرٸمٸزدە قانداستاردىڭ ەلەۋمەتتٸك مەسەلەسٸ, كۆوتا الۋىنا قاتىستى تٷيتكٸلدٸ دٷنيەلەر بار ەكەنٸ جاسىرىن ەمەس. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاياۋدا ورالمانداردىڭ ەلەۋمەتتٸك مەسەلەسٸن رەتتەۋدٸ اتقارۋشى بيلٸككە قاداپ تۇرىپ تاپسىردى. الداعى ۋاقىتتا ٶزەكتٸ دٷنيەلەر وڭ شەشٸمٸن تاباتىنىنا سەنٸمدٸمٸن.
ەندٸ ورالمانداردىڭ ٶكٸلٸ دەپۋتات بولۋى تيٸس پە دەگەن مەسەلەگە كەلسەك, ٶز باسىم بۇنى قولدايمىن.
بٷگٸندە ارامىزدا ورالماندار مەسەلەسٸن كٶتەرٸپ, كٶپشٸلٸككە تانىلعان ازاماتتار بار. سولاردىڭ بٸرٸ – اۋىت مۇقيبەك. ەلٸمٸزدەگٸ ساياسي جاعدايعا قانىق باسقا دا ازاماتتار بارشىلىق. الداعى پارلامەنت سايلاۋىندا وسىنداي بەلسەندٸ ازاماتتار ەلٸمٸزدەگٸ ساياسي پارتييالار اتىنان دەپۋتاتتىق مانداتقا يە بولۋى تيٸس.
جالپى, بۇل ماقساتقا قول جەتكٸزۋ ٷشٸن ەلٸمٸزدە ورالمانداردىڭ سويىلىن سوعاتىن پارتييا قۇرۋدىڭ قاجەتٸ جوق. قازٸرگٸ تاڭدا «نۇر وتان» پارتيياسى ەلٸمٸزدەگٸ حالىق مٷددەسٸن كٶزدەيتٸن ٷلكەن ساياسي ۇيىمعا اينالعانى بارشاعا مەلٸم. پارتييانىڭ كٶتەرٸپ, قوزعاپ جٷرگەن مەسەلەلەرٸ اۋقىمدى. سوندىقتان ەلٸمٸزدەگٸ بەلسەندٸ ورالماندار «نۇر وتاننىڭ» ماڭايىنا توپتاسىپ, ٶزدەرٸنٸڭ ماقساتتارىنا قول جەتكٸزۋٸ كەرەك.
مەنٸڭشە, بۇل ٸسكە ورالمانداردىڭ مۇڭىن مۇڭداپ, جوعىن جوقتايدى دەگەن دٷنيەجٷزٸ قازاقتارىنىڭ قاۋىمداستىعى باستاماشى بولۋى تيٸس. تەۋەلسٸزدٸك جىلدارى قاۋىمداستىقتى مارقۇم قالداربەك نايمانباەۆ باسقارىپ تۇرعاندا بەلسەندٸ تٷردە جۇمىس ٸستەدٸ. ال كەيٸننەن تالعات ماماشەۆ كەلگەننەن كەيٸن ۇيىم جۇمىسىن سايابىرسىتىپ العانى جاسىرىن ەمەس. سوندىقتان تالعات مىرزا قاۋىمداستىقتىڭ جۇمىسىن جاستارعا تاپسىرۋى قاجەت. كەرەك دەسەڭٸز, قاۋىمداستىقتىڭ باسشىلىق جۇمىسىنا ورالماندار اراسىنان بەلسەندٸ بٸر ازاماتتى تارتۋعا بولادى. وسىلايشا, قانداستارىمىز قاۋىمداستىقتىڭ جۇمىسىن جانداندىرىپ, «نۇر وتان» پارتيياسىمەن اراداعى ىنتىماقتاستىق اياسىن كەڭەيتٸپ, زاڭ شىعارۋشى ورگانعا ٶتۋدٸڭ جولدارىن قاراستىرۋى كەرەك. تٸپتٸ, ەلٸمٸزدەگٸ ٶزگە دە ساياسي پارتييالاردىڭ اراسىندا بەلسەندٸ جۇمىس ٸستەپ جٷرگەن قانداستارىمىز دا بولۋى مٷمكٸن عوي. پارتييا باسشىلارى الداعى ۋاقىتتا سولاردىڭ حالىقتىڭ الدىنا شىعۋىنا مەن بەرسە يگٸ.
بٸز ورالمانداردىڭ دەپۋتاتتىق مانداتقا يە بولۋىن بٸرلٸگٸمٸزدٸ نىعايتۋدىڭ بٸر كٶرٸنٸسٸ دەپ قابىلداۋىمىز كەرەك. تەۋەلسٸزدٸك جىلدارى ونداعان مىڭ قانداسىمىزدى ەلگە شاقىردىق. ولاردىڭ اراسىندا ٶز ٸسٸن جەتٸك بٸلەتٸن تٷرلٸ سالانىڭ بٸلٸكتٸ ماماندارى جەتٸپ ارتىلادى. بيلٸك ولاردى ستاتيستيكالىق كٶرسەتكٸشتٸ جاقسارتۋ ٷشٸن ەلگە شاقىرعانى انىق. بٷگٸندە ولاردىڭ بٸلٸمٸ مەن بٸلٸگٸن تەۋەلسٸز ەلٸمٸزدٸڭ ساياسي-ەكونوميكالىق حال-احۋالىن نىعايتۋعا بارىنشا پايدالاناتىن كەز جەتتٸ دەپ ەسەپتەيمٸن. سوندىقتان ەل مٷددەسٸ ٷشٸن جان اياماي كٷرەسٸپ جٷرگەن ازاماتتاردىڭ مەجٸلٸسكە ٶتكەنٸن قالايمىن.
قانداستارىمىزدىڭ داۋسى پارلامەنت مٸنبەسٸنەن ەستٸلۋٸ تيٸس
ەرينە, شەتەلدەگٸ جەنە ٶز وتانىنا ورالعان قانداستارىمىزدىڭ داۋسى پارلامەنت مٸنبەسٸنەن دە ەستٸلۋٸ تيٸس! بٸراق بٸز بۇل مەسەلەنٸڭ ەكٸ اسپەكتٸن ەسكەرۋٸمٸز كەرەك.
بٸرٸنشٸدەن, بٸزدە پارلامەنت تەك قانا پارتييالىق نەگٸزدە قۇرالادى, ياعني باياعىداي, بٸر مانداتتىق وكرۋگتەردەن دەربەس دەپۋتاتتاردى سايلاۋ دەگەن اتىمەن جوق. سوندىقتان دا ەلگە ورالعان وتانداستاردىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن پارلامەنتتە جٷرٸپ ايتقىسى كەلەتٸن كەز كەلگەن ٷمٸتكەر بەلگٸلٸ بٸر ساياسي پارتييانىڭ تٸزٸمٸندە بولۋى شارت.
ەكٸنشٸ مەسەلە, قازٸرگٸ قازاقستاندا قالىپتاسقان ناقتى ساياسي احۋالعا كەلٸپ تٸرەلەدٸ. بٸزدە وتانداستاردىڭ ناقتى پروبلەمالارىن كٶتەرۋ, ولارعا تيٸستٸ قۇقىقتىق مەرتەبە بەرۋ, جاعداي جاساۋ, ولاردىڭ الۋان تٷرلٸ مەسەلەلەرٸن مەيلٸنشە جارييا ەتۋ ٸسٸ اتقارۋشى بيلٸك تاراپىنان قولداۋعا يە بولىپ وتىرعان جوق! سوندىقتان دا دەل وسى جايت بولاشاق پارلامەنت قۇرامىندا وتانداستار تۋرالى اشىق ايتا الاتىن دەپۋتاتتار بولا ما, بولماي ما دەگەن ساۋالدى انىقتاپ وتىرادى...
قۇلشىنىسقا قاراي ٸس-ەرەكەت كەرەك
جالپى, «ورالماندار» دەپ ايتپاۋ كەرەك. ايقىنداماسى دۇرىس ەمەس. «قانداستار» دەيٸك. بٸرٸنشٸ, وسى تٷسٸنٸكتٸ ٶزگەرتسەك. قانداستاردىڭ قانشاما مەسەلەسٸ شەشٸلمەي جاتقانىن كٶرٸپ-بٸلٸپ جٷرمٸز. قايتالاماي-اق قويايىن.
قىتايدان, موڭعولييادان, تٷركييادان قونىس اۋدارىپ كەلگەن قانداستارىمىزدىڭ سانى 1 ملن-عا جەتٸپتٸ. بٸراق, ەلٸ كٷنگە دەيٸن بيلٸك ولاردى «ەكٸنشٸ سورتتى» سانايتىن سيياقتى ما, قالاي? يە, كٶپشٸلٸگٸ ورىس تٸلٸن بٸلمەيدٸ. بٸلمەۋٸ دە كەرەك ەدٸ. بٸراق, قازاقستان – ايىرتٸلدٸ ەل. امال جوق... وسىنىڭ كەسٸرٸنەن جۇمىسقا تۇرا المايدى. رەسمي قىزمەتكە المايدى, ولاردى. ۇيات پا? ۇيات. وسىنىڭ ٶزٸ بيلٸكتٸڭ قانداستاردىڭ مەسەلەسٸنە اتٷستٸ قارايتىندىعىن كٶرسەتەدٸ.
قانداستاردىڭ اراسىنان شىققان بٸردە-بٸر وبلىس ەكٸمٸ, بٸردە-بٸر مينيستر بولماسا بٸردە-بٸر پارلامەنت دەپۋتاتى جوق. شىندىعىندا, مۇنىڭ ٶزٸ جەتكٸلٸكسٸز. بٸراق, بٸر نەرسەدەن باستاۋ كەرەك. ٶيتپەسە, بولمايدى. بۇل باستامانى قولدايمىن.
باستاما جٷزەگە اسسا, بولاشاقتا تٸكەلەي قانداستاردىڭ مەسەلەسٸن شەشەتٸن, ٷيلەستٸرەتٸن مينيسترلٸك قۇرۋ كەرەك. مۇنى بۇرىن دا ايتقانمىن. بۇل دا – قاجەتتٸلٸك. مۇنداي مينيسترلٸك حالقى رەپرەسسييادان جەبٸر كٶرگەن كٶپتەگەن ەلدەردە بار.
جارايدى, قانداستاردىڭ بٸرنەشە ٶكٸلٸ پارلامەنتكە ٶتتٸ ەكەن. بٸراق, بۇدان ولارعا دەگەن رەسمي كٶزقاراس ٶزگەرە مە?
سوسىن سايلاۋ ساياسي پارتييالاردىڭ اراسىندا ٶتەدٸ. جەكە دارا ەشكٸم سايلاۋعا تٷسە المايدى. بۇل ٷشٸن نە ٸستەمەك كەرەك? دەمەك, پارلامەنتكە ٶتكٸسٸ كەلگەن قانداستارىمىزدىڭ ٶكٸلٸ الدىمەن سول سايلاۋعا قاتىساتىن پارتييانىڭ مٷشەلٸگٸنە ەنۋٸ قاجەت.
بۇل جاعىنان قانداستارىمىزدىڭ بەلسەندٸلٸگٸ قانداي? قۇلشىنىسقا قاراي ٸس-ەرەكەت كەرەك سيياقتى.
ٶز باسىم پارلامەنتكە شىن مەنٸسٸندە حالىقتىڭ قامىن ويلايتىن ازاماتتار ٶتسە دەيمٸن. سەبەبٸ, قانداستاردىڭ اراسىندا, جالپى قازاق ۇلتىنىڭ مەسەلەسٸنە بەي-جاي قارامايتىن ۇلتجاندى ازاماتتار ٶتە كٶپ. ولار قازاقتى بٶلمەيدٸ. ٸشتەگٸ قازاق تا, سىرتتان كەلگەن قازاق تا بٸردەي ولار ٷشٸن. مۇنداي ازاماتتار مەجٸلٸسكە ٶتسە, ۇتىلمايمىز.
"قالا مەن دالا" گازەتٸنٸڭ تٸلشٸلەر توبى
