"بٸزگە ٶتە اۋىر": جەلتوقسانشىلاردى ايىپتاعان داۋلى ٷندەۋگە كٸمدەر قول قويعان?

جۋرناليست اسىلحان ماماشۇلى قالىڭ كٶپشٸلٸككە 1986 جىلعى جەلتوقسان وقيعاسىنا ارنالعان «قيلى كەزەڭ» جوباسىنىڭ ەكٸنشٸ بٶلٸمٸن ۇسىندى. ول بۇل شىعارىلىمدا جەلتوقسانشىلاردى ايىپتاعان مەدەنيەت ٶكٸلدەرٸن جٸپكە تٸزدٸ. كٶتەرٸلٸسكە شىققان قازاق جاستارىن ماسكٷنەم مەن ناشاقورعا تەڭەگەندەر قاتارىندا تانىمال اكتەر اسانەلٸ ەشٸموۆ, ەنشٸ ەرمەك سەركەباەۆ, اقىندار عافۋ قايىربەكوۆ پەن قاليجان بەكحوجين بار, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.

1986 جىلى جەلتوقسان ايىنىڭ 21-ٸ كٷنٸ ۆەچەرنيايا الما-اتا گازەتٸنە «بٸزگە ٶتە اۋىر» («نام گوركو») دەيتٸن ٷندەۋ جارييالاندى. ٷندەۋدە: 

«ۇلتشىل پيعىلداعى ەلەمەنتتەردٸڭ ايداپ سالۋىمەن ەسٸرتكٸ مەن ٸشٸمدٸككە ەلٸتكەن جاستار قوعامدىق تەرتٸپتٸ ٶرەسكەل بۇزىپ, ٶرت قويىپ, قيراتۋمەن اينالىستى. ەش كٸنەسٸز ادامداردى ۇرىپ-سوقتى» دەپ جازىلعان. 

سونىمەن قاتار, جەلتوقسانشى جاستاردىڭ ارتىنان نەشە تٷرلٸ شىم-شىتىرىق جالعان وقيعالار تاراعان. «1-الماتىدا ورىس  بالاباقشالارىنداعى بالالاردى ٶرتەپ, قىرىپ كەتٸپتٸ» دەگەن جالعان اقپاراتتار جەلدەي ەسكەن. تٸپتٸ بۇل جاعا ۇستاتار اقپاراتتار كٶشەدە ايقايلاپ ايتىلىپ, ەلدٸ شوشىتقان. 

ەندٸ گازەت بەتٸندەگٸ ٷندەۋگە قايتا ورالايىق. حاتقا قول قويعاندار: اكتەر اسانەلٸ ەشٸموۆ, ەنشٸ ەرمەك سەركەباەۆ, اقىندار — عافۋ قايىربەكوۆ پەن قاليجان بەكحوجين, اكادەميك مۇرات ايتحوجين جەنە گ.ديحانباەۆا مەن م.احمەتوۆا دەگەن ەكٸ جۇمىسشى. حات يەلەرٸ قازاق جاستارىنىڭ كٶتەرٸلٸسكە شىققان ەرەكەتٸنە ۇيالىپ وتىرعاندارىن دا جازعان.

ايتا كەتەيٸك, دوس كٶشٸمنٸڭ سٶزٸنشە, اقىن قادىر مىرزا ەلي قول قويۋدان بٸردەن باس تارتىپتى. 

جەلتوقسان وقيعاسىنا قاتىسقان ساياساتكەر دوس كٶشٸم سول كەزدەرٸ بۇل ٷندەۋدٸ جاساعاندارعا اشۋلانعانىن جاسىرمادى. بۇل ٷندەۋ 3 گازەتكە جارييالانىپتى. 

اسىلحان ماماشۇلىنىڭ ايتۋىنشا, بٸرنەشە جىلداردان كەيٸن ٷندەۋ اۆتورلارىنىڭ بٸرٸ — عافۋ قايىربەكوۆ ول حاتتى ٶزٸنٸڭ سىرتىنان جازىپ جٸبەرگەنٸن, ٶزٸ قول قويماعانىن ايتىپ اقتالعان. بەلگٸلٸ اكتەر اسانەلٸ ەشٸموۆ تە سولاي ايتىپ باسىن الا قاشىپتى. اكتەر دوس كٶشٸمگە حابارلاسىپ, ٷندەۋ جارييالانعان ۋاقىتتا باسقا قالادا بولعانىن ايتقان. سونىمەن قاتار, «وسى تاقىرىپتا گازەت-جۋرنالداردا مەنٸڭ اتىمدى جازا بەرەسٸڭ» دەپ رەنجٸگەن. 

«قاندايدا بٸر وقيعا نە باستاما پايدا بولا قالسا, زييالى قاۋىمنىڭ اتىنان ٷندەۋ جارييالاۋ كەڭەس ٷكٸمەتٸنٸڭ دەستٷرلٸ ساياساتى بولاتىن», — دەدٸ اسىلحان ماماشۇلى.