قازٸر موينىندا قارىزى نەمەسە نەسيەسٸ جوق ادام كەم دە كەم. نەسيەنٸ مەرزٸمٸنەن بۇرىن جابۋ تيٸمدٸ ەكەنٸن بەرٸمٸز بٸلەمٸز. بٸراق قالاي, ەرەكەتتٸ نەدەن باستاعان دۇرىس? بۇل ساۋالعا Dalanews.kz ۇسىنعان وسى ماتەريالدان جاۋاپ تابا الاسىزدار.
بانك نەمەسە ميكروقارجىلىق ۇيىمنان نەسيە العان كەزدە مٸندەتتٸ تٷردە تٶلەم كەستەسٸ بٸرگە بەرٸلەدٸ. بۇل كەستەدە قارىزدى ٶتەۋ مەرزٸمدەرٸ مەن سومالارى كٶرسەتٸلەدٸ. سونىمەن قاتار, قازاقستان زاڭناماسى قارىز الۋشىعا نەسيەنٸ مەرزٸمٸنەن بۇرىن ٶتەۋ مٷمكٸندٸگٸن ۇسىنادى. ال مۇنى Fingramota.kz بىلايشا شاعىپ كٶرسەتەدٸ:
- مەرزٸمٸنەن بۇرىن نەسيەنٸ جاپقاندا, سٸز تەك ناقتى قارىزدى پايدالانۋ مەرزٸمٸ ٷشٸن عانا ارتىق تٶلەمدٸ ازايتاسىز. ەگەر نەسيە پايىزسىز بولماسا, مىسالى, بٶلٸپ تٶلەۋ بولسا, بۇل مٷمكٸندٸكتٸ قولدانۋ ارقىلى ايتارلىقتاي ٷنەمدەۋگە بولادى.
نەسيەنٸ رەسٸمدەگەندە, وسى قارجى قۇرالىن قالاي پايدالانۋ كەرەكتٸگٸن تٷسٸنۋ ماڭىزدى. اي سايىنعى تٶلەمدٸ جاساعان كەزدە, قاراجاتتىڭ بٸر بٶلٸگٸ بانككە اۋدارىلادى – بۇل قارجى ينستيتۋتى الاتىن پايىزدار, ال قالعان بٶلٸگٸ نەگٸزگٸ قارىزدى ٶتەۋگە كەتەدٸ. كەلەسٸ ايدا پايىزدار بٷكٸل نەسيەگە ەمەس, تەك نەگٸزگٸ قارىزدىڭ قالدىعىنا ەسەپتەلەدٸ.
مىسالى, سٸز 1 ميلليون تەڭگە كٶلەمٸندە نەسيەنٸ 1 جىلعا 25% مٶلشەرلەمەمەن الدىڭىز دەلٸك. اننۋيتەتتٸك تٶلەمدەر كەستەسٸنە سەيكەس, تٶلەمدەر اي سايىن تەڭ مٶلشەردە جٷرگٸزٸلەدٸ. مەرزٸمٸنەن بۇرىن تٶلەم جاساعان كەزدە, بۇل اقشا نەگٸزگٸ قارىزدى ٶتەۋگە كەتەدٸ, ال پايىزدار سەيكەسٸنشە تٶمەندەيدٸ. وسىلايشا, سٸز نەسيەنٸ مەرزٸمٸنەن بۇرىن جاۋىپ, ارتىق تٶلەمدٸ ەدەۋٸر ازايتاسىز. مىسالى, ەگەر 2024 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا سٸز 300 000 تەڭگەنٸ مەرزٸمٸنەن بۇرىن جاپساڭىز, نەتيجەسٸندە نەسيە مەرزٸمٸن 4 ايعا قىسقارتىپ, 140 531 تەڭگە ورنىنا 89 070 تەڭگە عانا ارتىق تٶلەم جاسايتىن بولاسىز. سوندا 51 461 تەڭگە ٷنەمدەيسٸز.
ەگەر سٸز باسقا سومانى مەرزٸمٸنەن بۇرىن جاپساڭىز نەمەسە بۇل ەرەكەتتٸ بٸرنەشە رەت قايتالاساڭىز, بانك قوسىمشاسى ارقىلى سٸز قانشا ۋاقىت پەن اقشا ٷنەمدەيتٸندٸگٸڭٸزدٸ ەسەپتەي الاسىز.
نەسيەنٸ مەرزٸمٸنەن بۇرىن ٶتەۋ كەزٸندە جيٸ كەزدەسەتٸن قاتەلٸك:
- اي سايىنعى تٶلەم جٷرگٸزٸلەتٸن شوتقا اقشا سالۋ جەتكٸلٸكتٸ دەپ ويلاۋ. شىندىعىندا, ارنايى مەرزٸمٸنەن بۇرىن ٶتەۋ وپەراتسيياسىن جٷرگٸزۋ قاجەت. بانك قوسىمشاسىندا بۇل ٷشٸن ارنايى كوماندا بولۋى مٷمكٸن. كەيبٸر قارجى ۇيىمدارى, تٸپتٸ ارنايى ٶتٸنٸش جازۋدى تالاپ ەتەدٸ. بۇل ماڭىزدى جايت, سەبەبٸ ەگەر سٸز بارلىق رەسٸمدٸ ورىنداماساڭىز, سٸزدٸڭ اقشاڭىز شوتتا تەك تٶلەم كەستەسٸ بويىنشا ەسەپتەلەدٸ, جەنە ارتىق تٶلەم مەن نەسيە مەرزٸمٸن قىسقارتۋ ارتىقشىلىعىنان ايىرىلۋىڭىز مٷمكٸن!
- كەيبٸر جاعدايلاردا نەسيە مەرزٸمٸنەن بۇرىن ٶتەلۋٸنە 3 نەمەسە 6 ايعا دەيٸن تىيىم سالىنۋى مٷمكٸن, بۇل نەسيەنٸڭ ۇزاقتىعىنا بايلانىستى. بۇل تالاپ نەسيە كەلٸسٸمشارتىندا مٸندەتتٸ تٷردە كٶرسەتٸلەدٸ جەنە بانك مەنەدجەرٸ قارىز الۋشىعا وسى جٶنٸندە حابارلاۋى تيٸس. نەسيەنٸ مەرزٸمٸنەن بۇرىن ٶتەگەندە, اي سايىنعى تٶلەم سوماسىن ازايتۋعا دا بولادى. بۇل جاعدايدا نەسيە مەرزٸمٸ قىسقارمايدى, بٸراق سٸز ەر اي سايىن از تٶلەم جاسايسىز. بۇل تەسٸلدٸڭ ارتىقشىلىعى از, ٶيتكەنٸ نەسيەنٸڭ ۇزاقتىعى ٶزگەرمەيدٸ, سوندىقتان قارىز الۋشى ۇزاق ۋاقىت پايىز تٶلەيدٸ جەنە جالپى ارتىق تٶلەم ازايعانىمەن, مەرزٸمٸن قىسقارتقانداي ٷنەم بولمايدى. دەگەنمەن, كەيبٸر جاعدايلاردا بۇل تيٸمدٸ بولۋى مٷمكٸن, سەبەبٸ وندايدا جالپى تٶلەم ازايىپ, اي سايىنعى اۋىرتپالىق جەڭٸلدەتٸلەدٸ.
ال اي سايىنعى تٶلەمدٸ ازايتۋ ٷشٸن بانككە بارىپ, تيٸستٸ ٶتٸنٸش تاپسىرۋ قاجەت.
نەسيە الماس بۇرىن, ونىڭ مەرزٸمٸنەن بۇرىن ٶتەۋ شارتتارىن بانك مەنەدجەرٸنەن ناقتىلاپ الۋ قاجەت.
مىسالى, زاڭ بويىنشا بانكتەرگە مەرزٸمٸنەن بۇرىن نەسيەنٸ ٶتەۋ ٷشٸن ايىپپۇل نەمەسە باسقا دا سانكتسييالار سالۋعا تىيىم سالىنادى, ەگەر:
- بٸر جىلعا دەيٸن بەرٸلگەن نەسيە بويىنشا 6 ايعا دەيٸن;
- بٸر جىلدان استام ۋاقىتقا بەرٸلگەن نەسيە بويىنشا 12 ايعا دەيٸن مەرزٸمٸنەن بۇرىن ٶتەلسە.
سونىمەن قاتار, كليەنت تەك ناقتى قارىزدى پايدالانۋ كٷندەرٸ ٷشٸن عانا پايىز تٶلەيدٸ. سوندىقتان نەسيەلٸك مٸندەتتەمەلەردٸ مەرزٸمٸنەن بۇرىن جابۋعا كٸرٸسپەس بۇرىن, شارتتاردى مۇقييات زەرتتەگەن جٶن.
