Qazir moinynda qaryzy nemese nesiesi joq adam kem de kem. Nesieni merziminen buryn jabý tiimdi ekenin bárimiz bilemiz. Biraq qalai, áreketti neden bastaǵan durys? Bul saýalǵa Dalanews.kz usynǵan osy materialdan jaýap taba alasyzdar.
Bank nemese mikroqarjylyq uiymnan nesie alǵan kezde mindetti túrde tólem kestesi birge beriledi. Bul kestede qaryzdy óteý merzimderi men somalary kórsetiledi. Sonymen qatar, Qazaqstan zańnamasy qaryz alýshyǵa nesieni merziminen buryn óteý múmkindigin usynady. Al muny Fingramota.kz bylaisha shaǵyp kórsetedi:
- Merziminen buryn nesieni japqanda, siz tek naqty qaryzdy paidalaný merzimi úshin ǵana artyq tólemdi azaitasyz. Eger nesie paiyzsyz bolmasa, mysaly, bólip tóleý bolsa, bul múmkindikti qoldaný arqyly aitarlyqtai únemdeýge bolady.
Nesieni rásimdegende, osy qarjy quralyn qalai paidalaný kerektigin túsiný mańyzdy. Ai saiynǵy tólemdi jasaǵan kezde, qarajattyń bir bóligi bankke aýdarylady – bul qarjy institýty alatyn paiyzdar, al qalǵan bóligi negizgi qaryzdy óteýge ketedi. Kelesi aida paiyzdar búkil nesiege emes, tek negizgi qaryzdyń qaldyǵyna esepteledi.
Mysaly, siz 1 million teńge kóleminde nesieni 1 jylǵa 25% mólsherlememen aldyńyz delik. Annýitettik tólemder kestesine sáikes, tólemder ai saiyn teń mólsherde júrgiziledi. Merziminen buryn tólem jasaǵan kezde, bul aqsha negizgi qaryzdy óteýge ketedi, al paiyzdar sáikesinshe tómendeidi. Osylaisha, siz nesieni merziminen buryn jaýyp, artyq tólemdi edáýir azaitasyz. Mysaly, eger 2024 jyldyń jeltoqsanynda siz 300 000 teńgeni merziminen buryn japsańyz, nátijesinde nesie merzimin 4 aiǵa qysqartyp, 140 531 teńge ornyna 89 070 teńge ǵana artyq tólem jasaityn bolasyz. Sonda 51 461 teńge únemdeisiz.
Eger siz basqa somany merziminen buryn japsańyz nemese bul áreketti birneshe ret qaitalasańyz, bank qosymshasy arqyly siz qansha ýaqyt pen aqsha únemdeitindigińizdi eseptei alasyz.
Nesieni merziminen buryn óteý kezinde jii kezdesetin qatelik:
- ai saiynǵy tólem júrgiziletin shotqa aqsha salý jetkilikti dep oilaý. Shyndyǵynda, arnaiy merziminen buryn óteý operatsiiasyn júrgizý qajet. Bank qosymshasynda bul úshin arnaiy komanda bolýy múmkin. Keibir qarjy uiymdary, tipti arnaiy ótinish jazýdy talap etedi. Bul mańyzdy jait, sebebi eger siz barlyq rásimdi oryndamasańyz, sizdiń aqshańyz shotta tek tólem kestesi boiynsha esepteledi, jáne artyq tólem men nesie merzimin qysqartý artyqshylyǵynan aiyrylýyńyz múmkin!
- keibir jaǵdailarda nesie merziminen buryn ótelýine 3 nemese 6 aiǵa deiin tyiym salynýy múmkin, bul nesieniń uzaqtyǵyna bailanysty. Bul talap nesie kelisimshartynda mindetti túrde kórsetiledi jáne bank menedjeri qaryz alýshyǵa osy jóninde habarlaýy tiis. Nesieni merziminen buryn ótegende, ai saiynǵy tólem somasyn azaitýǵa da bolady. Bul jaǵdaida nesie merzimi qysqarmaidy, biraq siz ár ai saiyn az tólem jasaisyz. Bul tásildiń artyqshylyǵy az, óitkeni nesieniń uzaqtyǵy ózgermeidi, sondyqtan qaryz alýshy uzaq ýaqyt paiyz tóleidi jáne jalpy artyq tólem azaiǵanymen, merzimin qysqartqandai únem bolmaidy. Degenmen, keibir jaǵdailarda bul tiimdi bolýy múmkin, sebebi ondaida jalpy tólem azaiyp, ai saiynǵy aýyrtpalyq jeńildetiledi.
Al ai saiynǵy tólemdi azaitý úshin bankke baryp, tiisti ótinish tapsyrý qajet.
Nesie almas buryn, onyń merziminen buryn óteý sharttaryn bank menedjerinen naqtylap alý qajet.
Mysaly, zań boiynsha bankterge merziminen buryn nesieni óteý úshin aiyppul nemese basqa da sanktsiialar salýǵa tyiym salynady, eger:
- bir jylǵa deiin berilgen nesie boiynsha 6 aiǵa deiin;
- bir jyldan astam ýaqytqa berilgen nesie boiynsha 12 aiǵa deiin merziminen buryn ótelse.
Sonymen qatar, klient tek naqty qaryzdy paidalaný kúnderi úshin ǵana paiyz tóleidi. Sondyqtan nesielik mindettemelerdi merziminen buryn jabýǵa kirispes buryn, sharttardy muqiiat zerttegen jón.
