جۋىردا قاپشاعايدا قايعىلى جاعداي بولىپ, مەجٸلٸس دەپۋتاتى باقىتجان بازاربەكتٸڭ كٶز الدىندا قىز سۋعا باتىپ كەتكەن ەدٸ. دەپۋتات وسى جاعدايدان كەيٸن دەمالىس ايماقتارى مەن جاعاجايلار جەرگٸلٸكتٸ پروكۋروردىڭ, بۇرىنعى وبلىس ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارىنىڭ, اۋداندىق پوليتسييا باسقارماسى باسشىسىنىڭ, جەرگٸلٸكتٸ دەپۋتاتتىڭ مەنشٸگٸندە ەكەنٸن مەلٸمدەپ, اشىق تەكسەرٸس جٷرگٸزەتٸنٸن جەتكٸزدٸ.
كەشە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ٷكٸمەتكە قىسقا مەرزٸم ٸشٸندە ەلدەگٸ بارلىق تۋريستٸك باعىتتىڭ جاعدايىن رەتكە كەلتٸرٸپ, ولقىلىق جٸبەرگەن لاۋازىمدى تۇلعالاردى جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتۋدى تاپسىردى.
بٸر قازاقستاننان ەلەمنٸڭ تٷرلٸ ەلٸندەگٸ تابيعات جاۋھارلارىنىڭ بەرٸ تابىلادى. دەگەنمەن قازاقستاننىڭ تۋريزم سالاسى نەلٸكتەن ەلٸ دە اقساپ تۇر? Dalanews.kz "ليمون" تۋريستٸك وپەراتورىنىڭ نەگٸزٸن قالاۋشى الماس ماراتۇلىمەن تٸلدەسٸپ, سالانىڭ تٷيتكٸلدٸ مەسەلەلەرٸن تالقىلادى.
بىلتىر 13 ماۋسىمدا مەملەكەت باسشىسى اقوردادا تۋريزمدٸ دامىتۋ جٶنٸندە كەڭەس ٶتكٸزدٸ. جيىندا پرەزيدەنت ەلٸمٸز گەوگرافييالىق تۇرعىدان وڭتايلى ورنالاسقانىنا, الۋان تٷرلٸ تابيعاتىمىز, باي ەرٸ بٸرەگەي تاريحي-مەدەني مۇرامىز بار ەكەنٸنە قاراماستان, تۋريزم سالاسىنداعى ەلەۋەت تولىق پايدالانىلماي وتىرعانىن سىنعا الدى. ساراپشى الماس ماراتۇلى دەل وسى جيىندى ەسكە الىپ, بٸر جىلداي ۋاقىت ٶتسە دە ايتارلىقتاي ٶزگەرٸس بولماعانىن جەتكٸزدٸ.
"بىلتىر تۋريزم تۋرالى ٷلكەن جيىن ٶتكٸزدٸ. بۇل - تاريحتا بولماعان جاعداي, ٶيتكەنٸ تەك تۋريزمگە ارناپ, اقوردادا ٷلكەن جيىن ٶتتٸ. بۇل - سول كەزدە ايتىلعان تاپسىرمالار, قازٸر ايتىپ جاتقان دٷنيە جاڭالىق ەمەس. تاپسىرىلعان, ايتىلعان دٷنيەلەر بولاتىن, الايدا بٸر جىلدا, كٶرٸپ تۇرعانىمىزداي, سول تاپسىرمالارىن قايتا ايتىپ جاتىر. ول - ينفراقۇرىلىم, ول - قوقىس, ول - تۋريستٸك نىسانداردىڭ ماۋسىمعا دايىن بولماۋى", - دەيدٸ ساراپشى.
سونداي-اق, ساراپشى مينيسترلٸكتٸڭ بۇل باعىتتاعى جۇمىسىنا قاتىستى دا پٸكٸر بٸلدٸردٸ.
"قارجىسىز ەشقانداي مەسەلە شەشٸلمەيدٸ. وعان بٶلەك مينيسترلٸك اشساڭ دا, وعان بٶلەك اگەنتتٸك اشساڭ دا, قارجى بٶلٸنبەسە, مەسەلە شەشٸلمەيدٸ. ول بٸر. ەكٸنشٸدەن, قارجىدان بٶلەك مٷمكٸندٸكتەر. تۋريزم مينيسترلٸگٸندە تۋريزمگە بايلانىستى ەشقانداي ٶكٸلەتتٸك جوق. ونىڭ قولىندا ۇلتتىق پارك جوق, ونىڭ قولىندا اۆياكومپانييالار جوق, ونىڭ قولىندا دەمالىس بازالارى جوق. ولار تەك ەدٸستەمە دايىنداۋمەن اينالىسادى, شىنتۋايتىنا كەلگەندە. قولىڭدا نە قارجىڭ, نە ٶكٸلەتتٸلٸگٸڭ بولماعان كەزدە مينيسترلٸكتٸڭ نەمەسە ۇلتتىق كومپانييانىڭ قوعامدىق قوردان ەشقانداي ايىرماشىلىعى جوق", - دەدٸ ول.
قازاقستاندىقتاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ قاپشاعاي, الاكٶل, بالقاش سەكٸلدٸ باعىتتاردا قىزمەت كٶرسەتۋ ساپاسى, جالپى دەمالىس ورىندارىنىڭ جاي-كٷيٸ كٶڭٸلگە قونبايتىنىن جيٸ ايتادى. الماس ماراتۇلى مۇنىڭ بٸر سەبەبٸ قازاقستانداعى دەمالىس ماۋسىمى تىم قىسقا بولۋىمەن بايلانىستى ەكەنٸن جەتكٸزدٸ.
"كەسٸپكەرگە ينفراقۇرىلىم سيياقتى جاعدايلاردى جاساپ بەرسە, قوناق ٷيٸن, دەمالىس ورنىن سالىپ, مەيرامحانا, كافەسٸن دايىنداپ, جۇمىسىن جاسايدى. بٸراق توق جەتپەي تۇرسا, جارىعى جەتپەي تۇرسا, سۋى تارتىلماي تۇرسا, ول جەرگە ەشقاشان دەمالىس ورنىن, دۇرىس قوناق ٷي سالا المايدى. ٶيتكەنٸ كەسٸپكەردٸڭ وعان شاماسى جەتپەيدٸ. ال ونى كٸم ٸستەيدٸ? ونى ەكٸمدٸك ٸستەيدٸ, ال ەكٸمدٸكتٸڭ, قازاقستانداعى وبلىس ەكٸمدەرٸنٸڭ باستى مٸندەتٸ رەتٸندە تۋريزم تۇرعان جوق. بٸزدەگٸ تۋريزم تٶرت ماۋسىم بويى جۇمىس ٸستەيتٸن تۋريزم بولماعاندىقتان, ٷش ايلىق تۋريزم ٷشٸن بارلىق ينفراقۇرىلىمدى, بارلىق جاعدايدى جاساۋعا, بٸرٸنشٸدەن, شامالارى دا جەتپەيدٸ جەنە بيۋدجەتتە ونداي قارجى قاراستىرىلماعان. سوسىن سەرۆيستٸ ايتامىز, سەرۆيس نەدەن پايدا بولادى? سەرۆيس سۇرانىستان پايدا بولادى. توعىز اي دەمالىپ جاتىپ, ٷش اي جۇمىس ٸستەيتٸن قوناق ٷيدٸڭ كٷشتٸ سەرۆيس, كٷشتٸ تاماق, كٷشتٸ كادرلارعا اقشا قۇرتۋعا شامالارى جەتپەيدٸ, ٶيتكەنٸ بالقاش, الاكٶل, قاپشاعاي ٷش اي جۇمىس ٸستەيدٸ. ولاردىڭ ٷش اي ٷشٸن بٷكٸل جاعدايدى جاساپ, ەدەمٸ سەرۆيس كٶرسەتۋگە ۋاقىتتارى دا جوق, ٶيتكەنٸ سەرۆيس بولسا دا, بولماسا دا ادام كەلەدٸ. وعان قوسا ادامدار سۋعا تٷسەتٸن ۋاقىت - بٸر جارىم, ەكٸ اي عانا", - دەيدٸ ول.
الماس ماراتۇلى قازاقستاننىڭ تٷركيياداعىداي, مىسىرداعىداي, تايلاندتاعىداي التى, جەتٸ, سەگٸز, توعىز اي تۋريست كەلەتٸندەي گەووگرافييالىق مٷمكٸندٸگٸ ساي ەمەس ەكەنٸن ايتتى.
"سوندىقتان كەسٸپكەرلەردٸ "سەرۆيس ناشار" دەپ كٸنەلاۋعا بولمايدى. ولار ٶزدەرٸنە بەرٸلگەن بٸر, بٸر جارىم, ەكٸ اي ٸشٸندەگٸ قىسقا ۋاقىتتا قارجى تاۋىپ, سالعان ينۆەستيتسييالارىن قايتادان شىعارۋعا تالپىنادى", - دەيدٸ ول.
سونداي-اق, ساراپشى ەلدەگٸ ٸشكٸ تۋريزم سالىستىرمالى تٷردە جاقسى دامىپ كەلە جاتقانىن ايتتى.
"الاكٶلدەگٸ جاعداي تەك بٸر ايماققا تەن مەسەلە ەمەس. بۇل جەردە جاڭا ايتقان ٷش مەسەلە بار. بٸرٸنشٸدەن, ماۋسىمنىڭ قىسقالىعى, ەكٸنشٸدەن, مينيسترلٸكتٸڭ ٶكٸلەتتٸلٸگٸ ازدىعى, سوسىن وبلىس ەكٸمدەرٸنٸڭ, جالپى وبلىستىڭ تۋريزمگە اكتسەنت قويماۋى, ٶيتكەنٸ ولاردا ونداي بيۋدجەت تە جوق. ولاردا ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەر بار, قالانىڭ ٸشٸندەگٸ, وبلىستىڭ ٸشٸندەگٸ ينفراقۇرىلىم بار, اۋىلعا گاز كٸرگٸزۋ, اۋىلدى جارىقتاندىرۋ دەگەن سيياقتى ەڭ باستى مەسەلەلەر بار. ال دەمالىس دەگەن ول كٷندە تۇتىناتىن نان ەمەس قوي. سوندىقتان وبلىس ەكٸمدەرٸ وعان سوڭعى كٶڭٸل بٶلەدٸ. باستى مٸندەت - ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەردٸ شەشۋ. سوندىقتان بۇل جەردە تۋريزمدٸ قازاقستانداعى پروبلەما دەپ قاراستىرۋىمىز دا قاجەت ەمەس.
دەمالىس ادامنىڭ قالتاسىنا قاراي. كٸمدە قانداي جاعداي بار, ول سونداي جاعدايدا دەمالا الادى. ال جالپى ايتقان كەزدە, يە بٸزدە كٸشكەنە ولقىلىقتار بار, جەتٸسپەۋشٸلٸكتەر بار. بٸراق ٸشكٸ تۋريزمدە جٷرگەن 9 جىلدىڭ ٸشٸندە ٸشكٸ تۋريزم بٸزدە ٶتە جاقسى قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانىن ايتقىم كەلەدٸ. شارىننىڭ جولدارىنان, كٶلسايدىڭ جولدارىنان, شارىن شاتقالىنداعى سەرۆيستەن, بوجىراعا سالىنايىن دەپ جاتقان ينۆەستيتسييادان نەمەسە قازٸرگٸ شىعىس قازاقستانعا سالىنايىن دەپ جاتقان ينۆەستيتسييالاردان مۇنى بايقاۋعا بولادى. سۇرانىس بار. كەسٸپكەر سۇرانىس بولعان جاعدايدا اقشاسىن سالادى. كەسٸپكەر تەك پايدا تابۋدى ويلايدى. مەنٸڭشە, 8-9 جىلدىڭ ٸشٸندە ٶتە جاقسى دامىپ جاتىر جەنە شەتەلدەرمەن, قىتايمەن, ٷندٸستانمەن جاسالعان ۆيزاسىز رەجيمنٸڭ ارقاسىندا سىرتقى تۋريستتەردٸڭ دە سانى ارتىپ جاتىر", - دەيدٸ ول.
ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, سەرۆيس, ينفراقۇرىلىم - ونىڭ بارلىعى ۋاقىت ٶتە كەلە تٷزەلەتٸن نەرسەلەر.
"تۋريزم ەكونوميكانىڭ درايۆەرٸ بولادى دەگەنگە سەنبەيمٸن, ٶيتكەنٸ بٸزدە ماۋسىم قىسقا, ينفراقۇرىلىم ٶتە ناشار, تۋريستٸك ورىندارىمىز نەگٸزگٸ قالا ورتالىقتارىنان, وبلىس ورتالىقتارىنان ٶتە شالعايدا ورنالاسقان. ول جەردٸڭ بەرٸنە ينفراقۇرىلم تارتۋ ٶتە كٶپ بيۋدجەتتٸ تالاپ ەتەدٸ جەنە قاشان ناقتى بٸتەتٸنٸ دە بەلگٸسٸز. سوندىقتان قازٸر تۋريزم ناشار دەپ ايتا بەرۋدٸڭ دە قاجەتٸ جوق. بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە بٸلٸم بەرۋ, سپورت, مەديتسينا سيياقتى سالالار سەكٸلدٸ بٸر قالىپتا دامىپ كەلە جاتىر. ەگەر بٸز بٷكٸل مەسەلەنٸ شەشٸپ تاستاپ, باستى پروبلەمامىز رەتٸندە تۋريزم عانا قالاتىن بولسا, وندا باسقا ەڭگٸمە. دەل قازٸر بۋرابايدامىن, بىلتىرعا قاراعاندا ەلدەقايدا قوقىس جەشٸكتەرٸ كٶبەيگەن, وسى سيياقتى مەسەلەلەر شەشٸلگەن. تۋريزم ايماقتاردا, شالعاي جەرلەردە شەشٸلەدٸ. سوندىقتان بۇل جەردە نەگٸزگٸ فاكتور - ەكٸمدٸك. نەگٸزگٸ فاكتور - سول ەكٸمدٸكتەردٸڭ قىزىعۋشىلىعى, نەگٸزگٸ فاكتور - سول ەكٸمدەردٸڭ نيەتٸ. ەكٸمنٸڭ نيەتٸ بولسا, جاعداي جاسايدى. جەردٸ دە بەرەدٸ, ينفراقۇرىلىمىن دا تارتىپ بەرەدٸ. ال ەكٸمنٸڭ باستى پروبلەماسى جۇمىس ورىندارىن تاۋىپ بەرۋ, مەكتەپ سالۋ دەگەن سيياقتى مەسەلەلەر بولسا, ول تۋريزمگە سوڭىندا, ۋاقىتى بولعان كەزدە قارايدى", - دەدٸ ول.
الماس ماراتۇلى پرەزيدەنتتٸڭ ٷكٸمەتكە بەرگەن تاپسىرماسىنا قاتىستى دا پٸكٸر بٸلدٸردٸ.
"پرەزيدەنت ٷكٸمەتكە قاتاڭ تاپسىرما بەرگەنٸ كٷلكٸلٸ ەستٸلەدٸ, ٶيتكەنٸ بىلتىر اقوردادا بەرٸلگەن تاپسىرما بيىل بەرٸلگەن تاپسىرمادان قانشالىق قاتال ەكەنٸن بٸلمەيمٸن. ادامدار جاۋاپ بەرۋٸ كەرەك, وبلىس ەكٸمدەرٸ ورنىنان كەتۋٸ كەرەك. مىسالى الاكٶل جەتٸسۋ وبلىسى ما? جەتٸسۋ وبلىسىنىڭ باسشىسى ورنىنان كەتسٸن. قاپشاعاي الماتى وبلىسى ما? الماتى وبلىسىنىڭ باسشىلىعى ورنىنان كەتسٸن. نەمەسە ەكٸمنٸڭ تۋريزمگە جاۋاپتى ورىنباسارى ورنىنان كەتسٸن. سونداي شارالار ارقىلى عانا قاتاڭ تاپسىرما قاتاڭ بولىپ كٶرٸنەدٸ. اشىق كٶرسەتۋ كەرەك. جاۋاپتى ادامدار قىزمەتٸنەن كەتۋٸ كەرەك جەنە نە ٷشٸن كەتكەنٸ جازىلۋى كەرەك. "مىسالى الماتى وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ مارات سۇلتانعازيەۆ قاپشاعايدا بولعان وقيعا ٷشٸن ورنىنان كەتتٸ" دەۋٸ كەرەك. مٸنە سول كەزدە باسقا ەكٸمدەر "وسىنداي جاعداي بولسا, مىنانداي بولادى ەكەن عوي, دەمەك ونداي جاعدايدى بولدىرماۋعا تىرىسايىق" دەپ ەرەكەت ەتەدٸ", - دەپ تٷيٸندەدٸ ساراپشى.
