جىل ٶتكەن سايىن وسىناۋ تاريحي وقيعانىڭ ماڭىزى ارتا تٷسپەسە, كەمٸگەن ەمەس. يە, ەر مەملەكەتتٸڭ تاريحىندا ازاماتتارى ەرٸ ماقتانىشپەن6 ەرٸ قايعىرا ەسكە الاتىن تاريحي سەتتەر بار. بۇل بٸزگە دە قاتىستى. بيىلعى جىلى انىعىراق ايتسام, 1990 جىلدىڭ 20 قاڭتارىندا باكۋ كٶشەلەرٸن قانعا بٶكتٸرگەن قاندى قاڭتار وقيعاسىنا 30 جىل تولدى.
نيدجات گادجيەۆ
«ەزٸربايجان جاڭالىقتارى» حالىقارالىق اقپارات اگەنتتٸگٸ ساياسات بٶلٸمٸنٸڭ تٸلشٸسٸ
بۇل تۋرالى تالاي ايتىلدى, جازىلىپ تا جاتىر. بەلگٸلٸسٸ بۇل كٷن – كسرو-نىڭ بٸرجولاتا جەنە تولىقتاي كٷيرەگەن كٷنٸ.
1990 جىل ەزٸربايجان حالقى ٷشٸن قانتٶگٸس جىلى رەتٸندە ەستە قالدى. ەدٸلەتسٸزدٸككە شىداماعان, ۇلتتىق نامىسى تاپتالعان ون مىڭداعان ادام «سەبەت» تانكٸلەرٸنەن قايمىقپاي الاڭعا شىقتى. ولار قىزىل يمپەرييانىڭ شاش ال دەسە, باس الاتىن جاندايشاپتارىنان ىققان جوق. ەلٸ ٷشٸن ٶلٸمگە باسىن تٸكتٸ. مەسەلەنٸڭ مەن-جايىن تٷسٸندٸرە كەتەيٸن...
[caption id="attachment_8729" align="aligncenter" width="427"]
سول تۇستارى ارمەنييا «بٷلٸك» شىعاردى. ەزٸربايجان تەرريتوريياسىنا تۇمسىق تىقتى. وسىنىڭ كەسٸرٸنەن مىڭداعان ەزٸربايجاندىق اتا قونىسىنان قۋىلدى. ەڭ سوراقىسى, بۇعان سول كەزگٸ ورتالىق (مەسكەۋ) جەنە رەسپۋبليكالىق (باكۋ) بيلٸك كٶز جۇما قارادى. بٸراق بۇل ٶمٸردە ەشنەرسە جاۋاپسىز قالمايدى عوي. حالىق بۇعان تٶزگەن جوق.
ەزٸربايجاندىقتار الاڭعا شىعىپ, بۇعان قاتىستى ٶز نارازىلىعىن بٸلدٸردٸ. مٸنە, سول كەزدە ارميانداردىڭ پوزيتسيياسىن قولداعان ميحايل گورباچەۆ باستاعان كسرو بيلٸگٸ الاڭعا شىققان جازىقسىز جانداردى اياۋسىز ۇرىپ-تەپكٸلەپ, باكۋدىڭ كٶشەلەرٸن قانعا بٶكتٸردٸ.
قاڭتاردىڭ 19-ىنان 20-ىنا قاراعان تٷنٸ ستاۆروپول, كراسنودار جەنە روستوۆتا جاساقتالعان جالپى سانى 60 مىڭ ەسكەر (ونىڭ بٸر بٶلٸگٸن ارمياندار قۇراعان بولاتىن) جوعارىدان تٷسكەن «ەسكەري تاپسىرمانى» ورىنداۋعا كٸرٸستٸ. ال ول كەزدە باكۋدىڭ ٶزٸندە جالپى سانى 12 مىڭعا جۋىق ٸشكٸ ەسكەر بار-تۇعىن (تەرتٸپ ورناتقىسى كەلسە كەڭەس بيلٸگٸ سولاردىڭ كٶمەگٸنە نەگە جٷگٸنبەدٸ?).
[caption id="attachment_8728" align="aligncenter" width="456"]
1990 جىلدىڭ 19 قاڭتارىندا ميحايل گورباچەۆ كسرو كونستيتۋتسيياسىنىڭ 119 بابىن, ەزٸربايجان كسر-ى كونستيتۋتسيياسىنىڭ 71 بابىن ٶرەسكەل بۇزىپ, باكۋدە تٶتەنشە جاعداي جارييالاۋ تۋرالى بۇيرىققا قول قويدى. بٸراق, گورباچەۆ بۇل بۇيرىققا قول قويماي تۇرىپ, 19 قاڭتار كەشكٸ ساعات 19:00-دە كسرو مقك-سىنىڭ (كگب) «الفا» توبى ەزٸربايجان تەلەارناسىنىڭ ەنەرگييالىق بلوگىن جارىپ جٸبەردٸ. مۇنداعى ماقسات تەلەارنادان اقپارات تاراتۋدى توقتاتۋ بولاتىن.
ەسكەر قالاعا باسىپ كٸردٸ. ال تەلەارناسى مەن راديوسى ٷزٸلگەن حالىق بۇدان مٷلدە حابارسىز بولاتىن. گورباچەۆ بۇيرىعى كٷشٸنە ەنبەي تۇرىپ جازالاۋشى ەسكەر 9 ادامنىڭ جانىن قيىپ ٷلگەردٸ. بٸراق, بۇل قانتٶگٸستٸڭ باسى عانا تۇعىن.
قاڭتاردىڭ 19-ىنان 20-سىنا قاراعان تٷنٸ باكۋدە 82 ادام اجال قۇشىپ, 20 ادام اۋىر جاراقات الدى. باكۋدىڭ حالقى قالاعا 60 مىڭ قولدىڭ باسىپ كٸرگەنٸن 20 قاڭتاردا ساعات 7-لەر شاماسىندا عانا بٸلدٸ. تٶتەنشە جاعداي جارييالانعاننان كەيٸن (20 قاڭتاردا) تاعى 21 ادام جاندايشاپتاردىڭ قولىنان قازا تاپتى.
تۇتاستاي العاندا, ەشقانداي حابارسىز باكۋگە باسىپ كٸرگەن ەسكەردٸڭ قولىنان 147 ادام قازا تاپتى, 611 ادام اۋىر جاراقات الدى. ول ٶز الدىنا...قۋدالاۋلار باستالدى. 841 ادام جازىقسىزدان جازىقسىز تٷرمەگە جابىلسا, ولاردىڭ 5-ٸ ٸز-تٷزسٸز جوعالىپ كەتتٸ.
[caption id="attachment_8730" align="aligncenter" width="413"]
ال قالاعا كٸرگەن تانكٸلەر كٶشەلەردٸ, اۆتوبۋستاردى, تۇرعىن ٷيلەردٸ قيراتتى. ولار تٸپتٸ جارالىلاردى ەكەتٸپ جاتقان «جەدەل جەردەمنٸڭ» ٶزٸن بومبىلاعان. اينالاسى ەكٸ كٷننٸڭ ٸشٸندە «قىزىل يمپەرييانىڭ» قولشوقپارلارى 200-دەن استام تۇرعىن ٷيدٸ قيراتىپ كەتتٸ.
ٸلگەرٸدە بۇل ٶمٸردە ەشنەرسە جاۋاپسىز قالمايدى دەدٸم عوي. بۇل كٷن كسرو-نىڭ اقىرى بولاتىن. سەبەبٸ, 20-شى قاڭتاردان كەيٸن تەك كەڭەس رەسپۋبليكالارى عانا ەمەس, تۇتاس ەلەمنٸڭ كوممۋنيستٸك جٷيەنٸڭ كٷنٸ ٶتكەنٸنە, كٷيرەگەنٸنە كٶزٸ جەتتٸ.
قاندى قاڭتاردان كەيٸن ەزٸربايجان حالقى ٶزٸن كسرو قۇرامىنداعى ەل رەتٸندە ەلەستەتە المايتىن جاعدايعا جەتٸپ, ەل ٸشٸندەگٸ رۋحتى تۇلعالار ازاتتىق تۋرالى ۇران كٶتەردٸ...
مٸنە, سودان بەرٸ شيرەك عاسىر ٶتتٸ. تەۋەلسٸز ۇرپاق ٶمٸرگە كەلدٸ. بٸراق ولار (بٸز) بەرٸن دە بٸلەدٸ. «قىزىل يمپەرييانىڭ» قانداي بولعانىن, قاندى قاڭتاردى دا...
يە, بۇل وقيعاعا «تاپسىرىس» بەرگەن كٸم دەگەن سۇراقتىڭ تٶڭٸرەگٸندە پٸكٸرتالاس ەلٸ تولاستاعان جوق. رەسەي بەرٸن اقش-تان كٶرەدٸ. بۇل بوس ەڭگٸمە. بەرٸ مەسكەۋدٸڭ كەسٸرٸنەن بولدى. بۇل كسرو-نىڭ قۇردىمعا كەتەر الدىنداعى سوڭعى تۇياق سەرپۋٸ ەدٸ. ٶكٸنٸشتٸسٸ, سول وقيعاعا كٸنەلٸلەردٸڭ كٶزٸ تٸرٸ. ولار جازاسىن العان جوق. بوستاندىقتا جٷر. بٸلۋٸمٸزشە, «بٸز كسرو-نىڭ سوڭعى گەنەرالدارىمىز» دەپ ماقتانادى ەكەن.
1994 جىلى ەزٸربايجان پرەزيدەنتٸ گەيدار ەليەۆتٸڭ پەرمەنٸمەن ميللي مەدجليسكە 20 قاڭتارداعى وقيعالارعا ساياسي-قۇقىقتىق باعا بەرۋ تۋرالى تاپسىرما بەرٸلدٸ. مەدجليس قاندى قاڭتارعا «توتاليتارلىق جٷيەنٸڭ تۇتاس ەزٸربايجان حالقىنا جاساعان قاستاندىعى» دەگەن باعا بەردٸ. ۇمىتمايمىز. ۇمىتىلمايدى...
ٸ
