– وسى, ساقىلداعان سارى اياز ەلدٸڭ بارلىعىنا جاعا ما?
– اياز, ەسٸرەسە جٷرەك-قان تامىرلارى اۋرۋى بار ناۋقاستارعا ٶتە زيياندى.
سۋىق اۋا كورونارلىق ارتەرييانىڭ تٷيٸلۋٸنە ەسەر ەتەدٸ. ميوكارد ينفاركٸنەن كٶز جۇمىپ جاتقانداردىڭ ساندىق ٷلەسٸ, وسى سۋىق مەزگٸلدە ارتا تٷسەدٸ. سوندىقتان وسىنداي ناۋقاستار الدىن الا ەم-دوم قابىلداپ, ٶزٸن كٷتكەنٸ جٶن.
كەلەسٸ بٸر بەينەتتٸ جەنە مەتەوتەۋەلدٸ دەرت – برونحيالدىق استما. دامىعان ەلدەردٸڭ 8% ەرەسەگٸ مەن 15% بالالار قاۋىمى وسى دەرتكە شالدىققان. بۇندا دا سۋىق اۋانىڭ ەسەرٸنەن ٶكپەدەگٸ اۋا تارايتىن برونحتار تٷيٸلٸپ, ناۋقاستى تۇنشىقتىرادى. مۇنداي تۇنشىعۋلاردى: ايازدى كٷندەرٸ جاتتىعۋ جاساۋ جەنە تۇماۋ, گريپپ سيياقتى تىنىس جولدارى دەرتتەرٸ دە قوزدىرادى. ونىڭ الدىن الۋ ٷشٸن: ناۋقاس سىرتقا شىقپاس بۇرىن 20-30 مينۋت ەرتەرەك, برونح كەڭٸتەتٸن دەرٸ قابىلداۋى تيٸس.
– كەيبٸر ادامدار كٷن سۋىتسا بولدى بەرەكەسٸ قاشىپ, توڭعاق كەلەدٸ. ونىڭ سەبەبٸ نەدە?
– مۇنى «سۋىقتىق اللەرگييا» دەپ اتايدى. سەل توڭا باستاسا مۇرنى بٸتٸپ, تٷشكٸرٸپ, كٶزٸنەن جاس اعىپ, دەنەسٸنە بٶرتپە-قىزامىق شىعىپ, تٸپتٸ «كۆينكە ٸركٸلٸ» دە پايدا بولادى. ۇزاق ۋاقىت سۋىق جەل ٶتٸندە قالعان ادام – ٶمٸرگە قاۋٸپتٸ, انافيلاكتيكالىق شوكقا ۇشىراۋى دا مٷمكٸن. «سۋىقتىق اللەرگييا» دەگەنٸمٸزدٸ – يممۋندىق جٷيەنٸڭ سۋىققا قارسى جاساعان بەتالبات ەرەكەتٸ دەپ تٷسٸنگەن جٶن. ەگەر يممۋنولوگتىڭ كٶمەگٸنە دەر كەزٸندە جٷگٸنەر بولسا, بۇل دەرتتەن دە ايىعۋعا ەبدەن بولادى.
سونىمەن قاتار قىسقى كەزدە اۋادا ازوت قوس توتىعى, اۆتوموبيل مەن پەشتەن شىعاتىن تٷتٸندەر ۇلعايا تٷسەدٸ. وسىعان بايلانىستى سۋىق جەنە لاس اۋادان ساقتاندىرۋ ٷشٸن اللەرگيكتەر مەن استماتيكتەرگە ارنايى تەرموماسكالار ويلاپ تاپتى.
– بۇدان باسقا دا قانداي بەينەتتەر قىستى كٷندەرٸ تورۋىلدايدى?
– ولاردى كٶرگٸڭٸز كەلسە, تراۆمپۋنكتتەرگە باس سۇعىڭىز. ەگەر الدا-جالدا كٶكتايعاقتا تايىپ جىعىلا قالساق, ەش جەرٸمٸز سىنباسا «بٸسسٸمٸللەمٸزدٸ» ايتىپ, قاعىنىپ, سٸلكٸنٸپ جٷرٸپ كەتە بارامىز. وسى ورايدا ايتايىن دەگەنٸم: ەر جاراقاتتىڭ سوڭىندا بٸر زاردابى قالادى, ونى ەلەمەگەندٸك – ٶكٸنٸشكە ۇلاستىرادى. مىسالى, شاتىردان مۇز سٷڭگٸسٸ باسىڭا قۇلادى دەلٸك, ازار بولسا مىيىڭ شايقالدى. تەرەڭ مەن بەرسەك, ونىڭ زاردابى بٸراز جىلدان سوڭ ايقىندالادى: كٶرۋ, ەستۋ جەنە ەستە ساقتاۋ قابٸلەتتەرٸنٸڭ تٶمەندەۋٸ, باستىڭ جيٸ اۋىرىپ, تەز شارشاۋ سيياقتى كٶرٸنٸستەرٸمەن.
ەگەر وقىس تايىپ جىعىلعان بولساڭ, كٶگەرگەن جەرٸڭ ٶزٸ جازىلىپ كەتەدٸ دەپ نەمقۇرايلى قاراماۋ كەرەك. سٷيەكتٸڭ سىنىپ نەمەسە شىتىناۋى مٷمكٸن. سول ەسكەرمەۋدٸڭ ارقاسىندا سىنعان جەر قيسىق بٸتٸپ, كەيٸن وتا جاساۋعا دۋشار ەتۋٸ دە عاجاپ ەمەس. بۇنداي جاعدايداعى تەحنيكالىق كاۋٸپسٸزدٸك ەرەجەلەرٸ قاراپايىم عانا. تابانى ورنىقتى, تايمايتىن اياق كيٸم كييۋ كەرەك, ٶكشەسٸنٸڭ قالىڭدىعى 4سم. تازالانباعان جەنە تايعاناققا اينالعان جولدان اۋلاق جٷرۋگە تىرىسقان دۇرىس. تايعاققا جولىقساڭ, تابانىڭدى تولىق, جاپسىرا باسىپ, تەپە-تەڭدٸكتٸ ۇستاپ, ابايلاپ جٷرۋ قاجەت. جىعىلساڭ, سالماقپەن قۇلاماس ٷشٸن – وتىرا قالۋعا تىرىس.
قىس ۋاقىتىندا شاتىرلارعا قار ورناپ, مۇزداقتار مەن سٷڭگٸلەر پايدا بولادى. كٷن سەل جىلىسا وسىنىڭ بارلىعى سىرعىپ, اڭداماعان ادامنىڭ باسىنا تٷسٸپ, ويلاماعان جەردەن باقىتسىزدىققا دۋشار بولىپ جاتادى. بۇنداعى باستى قاعيدا – قار كٶشۋ قاۋپٸ بار شاتىر تۇسىنان الىس جٷرۋ, قاۋٸپتٸ ايماقتى ارنايى قورشاعان شارباقتاردان اتتاپ ٶتپەي, اينالىپ ٶتۋ. كەتٸپ بارا جاتىپ تٶبە جاقتان بٶگدە دىبىستى قۇلاعىڭىز شالسا – تۇرا قاشپاي, شاتىردىڭ كٷنقاعارى استىنا قاراي, قابىرعاعا تىعىلعان جٶن. بٸر ٷيدٸڭ شاتىرىنان سٶگٸلگەن قاردىڭ ەكپٸنٸ, ەكٸنشٸ ٷيگە دە ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن.
– قىستىڭ تاعى بٸر زاۋالى – ٷسٸپ قالۋ. ول تۋرالى نە ايتاسىز?
– يە, ٷسۋ نەمەسە ٷسٸككە شالىنۋ سيياقتى پروبلەمالار جوق ەمەس. ول تەك ايازدىڭ كەسٸرٸنەن عانا بولمايدى. سۋىق جەل, تٶمەن تەمپەراتۋرا, ىلعالدى اۋا دا ٷسٸككە اپارىپ سوعا الادى. ەسٸرەسە, مۇرىن, قۇلاق, بەت جەنە اياق-قولدىڭ ساۋساقتارى مەن باقايلارى تىم شەتەن كەلەدٸ. سونداي-اق, قان اينالىمىنا كەدەرگٸ كەلتٸرەتٸن تار اياقكيٸمدەر مەن باسقادا كيٸمدەر ٷسۋگە ۇرىندىرادى. جىلى عيمارات ٸشٸندە قىستىق اياق كيٸممەن ۇزاق جٷرۋگە بولمايدى. سەبەبٸ, تەرلەگەن اياقتان اياقكيٸم ىلعال تارتىپ, ايازدى كٶشەگە شىققاندا تەز توڭازىتادى. ٷسٸككە جەم بولماۋ ٷشٸن ىڭعايلى كيٸم كيٸپ, كەيبٸر گيگيەنالىق تالاپتاردى دا ورىنداعان ابزال. ابايسىزدا ٷسٸككە تاپ بولساڭىز: ەشۋاقىتتا اياعىڭىزدى سۋىق سۋعا سالىپ نەمەسە ونى قارمەن ىسقىلاماڭىز. بۇل ەدٸس اسقىندىرىپ جٸبەرۋٸ مٷمكٸن. ودان دا ٷسٸگەن اياق ياكي قولىڭىزدى جىلى سۋعا ماتىرىپ, جاراقات العان جەرگە جىلى كومپرەسس قويىڭىز. سوسىن بارىپ: جاراقاتتاعان جەرٸڭٸزدٸ سەل قىزارعانشا ابايلاپ قانا ىسقىلاپ, تازا دەكەمەن وراپ تاستاۋ كەرەك.
– تەگٸ, قانشا تەرٸس پٸكٸر ايتساق تا سۋىقتىڭ دا بٸر پايداسى بار شىعار?
– ادام تەرٸسٸندە جىلىدان گٶرٸ سۋىقتى جاقسى سەزەتٸن جٷيكە جاسۋشالارى ٶتە باسىم. سوندىقتان سۋىقتىڭ ەسەرٸ تىم ايقىن اڭعارىلادى. تٶمەن تەمپەراتۋرا تەرٸدەگٸ زات الماسۋ ٷدەرٸسٸ مەن قان اينالىمىن جەدەلتەدٸ, كەيبٸر ەيەلدەردٸڭ ٶڭٸ ەدەمٸلەنٸپ, قىزارا بٶرتٸپ جٷرۋٸ دە سودان. كٷننٸڭ جىلىلىعى كٸمگە بولماسىن جايلى كٶرٸنەر, دەسەك تە وسىنداي ۋاقىتتا تۇماۋراتىپ اۋىرۋ تىم جيٸلەپ كەتەدٸ. تەگٸ, تۇماۋ مەن گريپپ ۆيرۋستارى ايازعا شىداماي ٶلەتٸنٸ قاپەردە جٷرگەنٸ جٶن.
دەنەنٸ وقىس تٷرشٸكتٸرەتٸن (سترەسس) سۋىق سۋ قۇيىنۋ سەكٸلدٸ ەدٸس – ورگانيزمدٸ شىنىقتىرىپ, ونىڭ قورعانىس قابٸلەتٸن ارتتىرادى. بۇنداي سۋىقپەن ەمدەۋ تەسٸلٸ – كريوتەراپييا نەگٸزٸن قالايدى. كٸسٸنٸ 3-5 مينۋتقا ارنايى كامەراعا كٸرگٸزٸپ, ٸشٸندەگٸ تەمپەراتۋرانى 170° س-قا تٶمەندەتەدٸ. وسىنداي قىسقا مەزگٸلدٸ, ٶتە قۋاتتى تٷرشٸكتٸرگٸش ارقىلى يممۋندىق جٷيەنٸ شوشىتىپ وياتادى. بۇل ەدٸس الماتى شيپاجايلارىندا سوڭعى التى جىل بويى قولدانىلىپ, تاماشا نەتيجە بەرۋدە.
بۇرىنعى دەرٸگەرلەر سالقىن اۋانىڭ تىنىس جولدارىنا جاقسى ەسەر ەتەتٸنٸن بٸلگەندٸكتەن: برونحيالدىق استما, تۋبەركۋلەز, ٶكپە قابىنۋى سيياقتى ناۋقاستارعا تازا اۋادا سەرۋەندەۋدٸ ەم رەتٸندە پايدالانعان.
اياز ادامنىڭ جٷيكە تامىرىن جايما شۋاقتاندىرىپ, باقىت گورمونى دەپ اتالاتىن – ەندوفريندەردٸ ٶندٸرە باستايدى. سوندىقتان قىستى كٷندەرٸ نەگٸزسٸز ۋايىم-قايعىعا سالىنۋ سيياقتى دەپرەسسييالىق كٷي سيرەك كەزدەسەدٸ.
ادامدى ٶمٸرگە قۇلشىندىرعان ايازدى تابيعاتىمىزدىڭ قادٸرٸن بٸلمەي, كەيبٸر جەرلەستەرٸمٸز جۇماق ٸزدەپ, جاڭا جىل مەرەكەسٸن پلانەتانىڭ جىلى جاقتارىندا قارسى الۋدى عادەتكە اينالدىرعان.
– ۋاقىت بٶلٸپ, سۇحبات بەرگەنٸڭٸزگە كٶپ راقمەت!
ەڭگٸمەلەسكەن زامان تٶلەۋوۆ
.
