قاڭتار قاسٸرەتٸنەن 227 ادام كٶز جۇمدى دەپ جاتىر عوي. ناقتى سانىن ەشكٸم ەلٸ بٸلمەيدٸ. جوعالعان ادامدار دا بار دەپ ەستيمٸز. وسىنىڭ بەرٸنەن بيلٸك تە, حالىق تا ساباق الۋى كەرەك, ەرينە.
سوڭعى دەرەكتەر بويىنشا ەل ەكونوميكاسىنا 136 ملرد تەڭگەنٸڭ شىعىنى كەلٸپتٸ. ونىڭ 112 ملرد-ى الماتى قالاسىنىڭ ٷلەسٸندە ەكەن. بۇرىن 100 مەكتەپ سالامىز دەپ 70-80 ملرد تەڭگە جۇمسايتىنبىز. ال 136 ملرد تەڭگەگە 100 ەمەس 150 مەكتەپ سالۋعا بولار ەلٸ. ياعني, ەلٸمٸزدەگٸ مەكتەپ مەسەلەسٸن شەشەتٸندەي قارجىنى دالاعا شاشىپ وتىرمىز. بۇل دا مەملەكەتٸمٸزگە جاقسى نەرسە ەمەس.
مەملەكەت باسشىسى ايتقان «جاڭا قازاقستان قۇرۋ» جاقسى يدەيا. ٶيتكەنٸ بٸزدٸڭ وسى قيىن جاعدايعا كەلۋٸمٸزدٸڭ ٶزٸ ەكونوميكانىڭ ەرتاراپتانباۋىنان بولدى. ەلٸمٸز ۇزاق جىلدار بويى تەك شيكٸزات ساتۋمەن عانا اينالىسىپ كەلدٸ. ٶندٸرٸس بولماعان جەردە ەڭبەك بولمايدى. ونى ٶزگەرتەمٸز دەپ قابىلداعان مەملەكەتتٸك باعدارلامالاردىڭ بەرٸ سٶز بولىپ قالدى نۇر-سۇلتانداعى لرت جوباسى سيياقتى.
جالپى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ جاقسى نەرسەلەردٸ ايتىپ جاتىر. ەسٸرەسە «بەيبٸت شەرۋدە قويىلعان تالاپتاردىڭ بەرٸن ەسكەرەمٸز. ديالوگتىڭ نەتيجەسٸندە كومپروميسكە كەلٸپ, ٶتكٸر ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق مەسەلەلەر بويىنشا شەشٸمدەر قابىلداندى» دەگەن پرەزيدەنت سٶزدەرٸ كٶڭٸلگە سەنٸم ۇيالاتادى.
جاڭا قازاقستان قۇرۋ ٷشٸن ەڭ الدىمەن ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋمەن اينالىسۋ كەرەك. ەر اۋىلدا جٶندەلەتٸن كٶپٸر مەن جولدان بٶلەك, اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمٸن ٶندٸرەتٸن ينفراقۇرىلىم بولۋ كەرەك. مەملەكەت قارجىنى سوعان بٶلٸپ, ازىق-تٷلٸك پەن جەم-شٶپ قورىن قالىپتاستىراتىن بولسا, ول ٶز جەمٸسٸن بەرە باستايدى. قازٸر اۋىل شارۋاشىلىعىنا سالىنعان ينۆەستيتسييا عانا قازاقستاندى تىعىرىقتان شىعارا الادى. ەلٸ ەسٸمدە, سوناۋ 1995 جىلى تٷرلٸ سالاداعى عالىمدار مەن مامانداردان تۇراتىن 11 ادامنىڭ اتىنان قر تۇڭعىش پرەزيدەنتٸنٸڭ اتىنا حات جولداعانبىز. سوندا شىندىقتى ايتامىز دەپ باسىمىز بەلەگە قالا جازدادى. وندا بٸز اۋىل شارۋاشىلىعى – ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸنٸڭ كەپٸلٸ. ەگەر مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ بولماسا جۇمىس ورنى ازايىپ, اۋىلداعى حالىق قالاعا قاراي اعىلادى. قازٸر مٷمكٸندٸك بار كەزدە مۇناي ٶڭدەيتٸن تاعى 2-3 زاۋىت سالىپ الايىق. ٶيتكەنٸ بەنزيننٸڭ باعاسى شيكٸ مۇنايدان 15 ەسە قىمبات تۇرادى دەگەندٸ ايتتىق. ەندٸ «ەشتەن كەش جاقسى» دەگەندەي جاڭا پرەزيدەنت ناقتى مەسەلەلەردٸ شەشە باستاسا, وندا حالىق ونىڭ ماڭايىنا ەشكٸم كٷشتەمەي-اق ٶزٸ توپتاسا باستايدى. سوندىقتان قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ الدىندا ٷلكەن تاريحي ميسسييا بار. ول - قازاقتاندى تىعىرىقتان شىعارۋ. 10 جىلدا وسى ميسسييانى ورىنداي السا, مەملەكەتتٸڭ قازٸرگٸ باسشىسى قاسىم, تەۋكە, ەز-جەنٸبەك سيياقتى قازاقتىڭ تاريحىندا اتى التىن ەرٸپپەن جازىلاتىن ادام بولادى.
ۋربانيزاتسييا دەگەن ەۆوليۋتسييالىق جولمەن جاسالۋ كەرەك ەدٸ. قالادا قازٸر اۋىلداعىداي ٸرٸ ٶندٸرٸس ورنىن اشۋ قيىن. الماتىدا قازٸر 3 ملن حالىق بار دەپ جاتىر عوي, ونىڭ 500 مىڭى اۋىلدان كەلٸپ كٷنٸن ەرەڭ كٶرٸپ جٷرگەن ادامدار. ولاردى ناعىز جاڭعىش ماتەريال دەۋگە بولادى. سوندىقتان بٸز دەرٸ تولتىرىلعان بٶشكەنٸڭ ٷستٸندە وتىرمىز. ول جارىلسا قاڭتار وقيعاسىنان دا زور جاعداي بولادى.
سوندىقتان بٷگٸنگٸ كٷندەگٸ ەڭ باستى مەسەلە قالاداعى ٶز كٷنٸن ەرەڭ كٶرٸپ جٷرگەن حالىقتى اۋىلعا قايتارۋعا تىرىسۋ كەرەك. اقشانى اۋىلعا جۇمساپ, اۋىل شارۋاشىلىعىن قالپىنا كەلتٸرسەك, وندا جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلادى. ٶيتكەنٸ قالاعا قاراعاندا, اۋىلدا جۇمىس ورنىن اشۋ جەڭٸل. سەبەبٸ زاۋىت-فابريكا سالۋ ٷشٸن دە اقشا كەرەك قوي. ال وعان بٸرشاما ۋاقىت كەرەك. مەسەلەن بٸر جاڭا زاۋىتتى اشۋ ٷشٸن 3 جىلداي ۋاقىت قاجەت ەكەن. ەگەر شيكٸزات بولماسا, ول دا جۇمىس ٸستەمەيدٸ.
سوندىقتان بٸزدە شيكٸزات بازاسى بولۋ ٷشٸن اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ كەرەك. ٶنٸم كٶبەيسە, بٸرتٸندەپ ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ دە داميدى. ول ەشقاشان ٶزٸنەن-ٶزٸ پايدا بولمايدى. جەرگٸلٸكتٸ دەڭگەيدەگٸ ەكٸمدەردٸڭ بەرٸ وسىمەن اينالىسۋ كەرەك. ەگەر مال كٶبەيسە ەت, سٷت, تەرٸمەن بٸرگە ەت, شۇجىق, سٷت, ماي زاۋىتتارى اشىلا باستايدى. جاڭا قازاقستان قۇرۋدى ويلاعاندا وسى مەسەلەلەر نازاردان تىس قالىپ كەتپەسە دەيمٸن.
سايىن بورباسوۆ,
ساياسي عىلىمدار دوكتورى, پروفەسسور
