مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ٷلكەن جيىنداردىڭ بٸرٸندە: «اۋىلدىڭ جاعدايىن جاقسارتا الماساق, بۇل – بەرٸمٸزگە سىن», دەگەنٸ ەسٸمٸزدە. بۇل سٶز بٷگٸنگٸ اۋىل تٸرشٸلٸگٸ مەن اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا قاتىستى مەملەكەتتٸك كٶزقاراستىڭ بەت-بەينەسٸن ايقىنداپ بەردٸ. پرەزيدەنت, سونداي-اق اۋىلدى دامىتۋعا ارنالعان ارنايى بەس جىلدىق ۇلتتىق جوسپار ەزٸرلەۋدٸ ٷكٸمەتكە تاپسىردى. بۇل قۇجاتتىڭ قابىلدانۋى – تەك ستراتەگييالىق باستاما عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ەلدٸڭ ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەن ٶڭٸرلٸك تەڭگەرٸمدٸ دامۋىنا تٸكەلەي ەسەر ەتەتٸن ماڭىزدى قادام.
ماقسات – ناقتى, جوسپار – جٷيەلٸ بولۋى تيٸس
اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ٷشٸن ەڭ الدىمەن سالانىڭ پروبلەمالارىن اشىق ايقىنداپ, ناقتى, عىلىمي نەگٸزدەلگەن جوسپار قابىلداۋ قاجەت. جوسپار رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەن باستاپ وبلىستىق, اۋداندىق جەنە اۋىلدىق ەكٸمدٸكتەر دەڭگەيٸنە دەيٸن ناقتى ٷيلەستٸرٸلٸپ, جٷيەلٸ ٸسكە اسىرىلۋى تيٸس.
سالا ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, بٷگٸنگٸ تاڭدا جوسپارلاۋ مەن باسقارۋ جٷيەسٸندە نەگٸزگٸ كەمشٸلٸكتٸڭ بٸرٸ – اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا ماماندانعان كادرلاردىڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ.
«قارت مامانداردىڭ زەينەتكە كەتۋٸمەن قاتار, ولاردى الماستىراتىن جاس بۋىن دايىندالماي قالدى. بۇل جاعداي كادر تاپشىلىعىن كٷشەيتٸپ وتىر», – دەيدٸ ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى گٷلنەر ايتۋعانوۆا.
عىلىمسىز دامۋ جوق
قازاقستاندا اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمىنىڭ ەلەۋەتٸ زور. الماتىدا ورنالاسقان قازاق مال شارۋاشىلىعى جەنە ازىقتىق ٶندٸرٸسٸ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى, سونداي-اق قازاق ەگٸنشٸلٸك عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى – اگرارلىق سەكتورعا ارنالعان عىلىمي شەشٸمدەردٸڭ ورتالىعى بولا الادى.
الايدا, بۇل مەكەمەلەر ايماقتىق ەرەكشەلٸكتەردٸ ەسكەرٸپ, جەرگٸلٸكتٸ ەكٸمدٸكتەرمەن تٸكەلەي جۇمىس ٸستەيتٸندەي جٷيەگە كٶشۋٸ كەرەك. عالىمدارمەن بٸرلەسە وتىرىپ, ناقتى ٶڭٸرلەر بويىنشا مال باسىن كٶبەيتۋ, جەم-شٶپ دايىنداۋ, ەگٸن كٶلەمٸن ۇلعايتۋ سىندى مەسەلەلەرگە ارنالعان كەشەندٸ جوسپار ەزٸرلەنۋٸ قاجەت.
ناقتى ەسەپ پەن دەل ستاتيستيكا – شەشٸم قابىلداۋدىڭ نەگٸزٸ
اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمٸن ٶندٸرۋدە جىلدىق ەسەپتٸڭ ناقتىلىعى اسا ماڭىزدى. بۇل رەتتە:
- شارۋاشىلىقتاردىڭ ازىقتىق قورىن ازىقتىق بٸرلٸككە اۋدارىپ, ناقتى مال باسىنىڭ كٶلەمٸن ەسەپتەۋ;
- جەرگٸلٸكتٸ دەڭگەيدە جوسپارلاۋ جەنە تالداۋ جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋ;
- اۋىل ەكٸمدٸكتەرٸندە ستاتيستيكالىق ەسەپكە جاۋاپتى مامانداردى قايتا دايارلاپ, شتاتتارىن قالپىنا كەلتٸرۋ كەرەك.
«ەگەر اۋىلدىڭ ەسەپ-قيسابى بۇلىڭعىر بولسا, بٷكٸل ەل بويىنشا دەرەكتەر بۇرمالانادى. دەمەك, شەشٸم دە دۇرىس بولمايدى», – دەيدٸ سالا مامانى, مەملەكەتتٸك سىيلىقتىڭ يەگەرٸ نۇرماعامبەت ايتۋعانوۆ.
جەر – جاۋاپكەرشٸلٸكپەن قارايتىن قۇندىلىق
جەردٸ تيٸمدٸ پايدالانۋ – اگرارلىق ساياساتتىڭ ٶزەگٸ. ەربٸر شارۋا قوجالىعى جىل باسىندا بيزنەس-جوسپار ەزٸرلەپ, ونى اۋىل ەكٸمدٸگٸمەن كەلٸسٸپ, مٸندەتتەمەلەرٸن بەكٸتۋٸ تيٸس. ال جىل سوڭىندا نەتيجە بولماسا, جەردٸ قايتارىپ الىپ, تيٸمدٸ جۇمىس ٸستەيتٸن شارۋاشىلىقتارعا بەرۋ مەسەلەسٸ دە قاراستىرىلۋى قاجەت.
«جەر – انانىڭ قۇدٸرەتٸ, ول ادامدى اسىرايدى. سوندىقتان وعان ۇقىپتىلىقپەن قاراۋ – ەل بولاشاعى الدىنداعى پارىز», – دەيدٸ ايتۋعانوۆ.
اۋىل – تەك اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ عانا ەمەس, مەملەكەتتٸڭ تٸرەگٸ
كەيٸنگٸ جىلدارى حالقى ازايىپ بارا جاتقان اۋىلداردى جابۋ تۋرالى باستامالار جيٸ كٶتەرٸلدٸ. الايدا, بۇل تەسٸل – تٷبەگەيلٸ قاتە.
«اۋىل شارۋاشىلىعى اۋىلمەن تىعىز بايلانىستى. ادامداردى قالالارعا كٶشٸرۋ ارقىلى مەسەلە شەشٸلمەيدٸ. كەرٸسٸنشە, اۋىلدا ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ, قارجىلاي قولداۋ كٶرسەتۋ – ناعىز شەشٸم», – دەپ اتاپ ٶتكەن بولاتىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ احۋالى – ەلدٸڭ ەكونوميكالىق, ەلەۋمەتتٸك جەنە ەكولوگييالىق تۇراقتىلىعىنىڭ كٶرسەتكٸشٸ. جەرگٸلٸكتٸ ەكٸمدٸكتەر تەك جول جٶندەۋمەن نەمەسە سىرتقى سۇلۋلىقپەن عانا ەمەس, جەر رەسۋرستارىن تيٸمدٸ پايدالانۋىمەن, اۋىلدىق بيزنەستٸ قولداۋىمەن جەنە ناقتى نەتيجە بەرەتٸن جوسپارلارىمەن باعالانۋى تيٸس.
ەل پرەزيدەنتٸ اتاپ ٶتكەندەي, «اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ – بۇل مەملەكەتتٸ العا جەتەلەيتٸن قوزعالىس».
ولاي بولسا, بۇل قوزعالىس عىلىمعا سٷيەنگەن, ناقتى جوسپارمەن بەكٸتٸلگەن, جاۋاپكەرشٸلٸكپەن ورىندالاتىن جەنە شىنايى ەسەپپەن ٶلشەنەتٸن بولۋعا تيٸس.
