اي-كٷننٸڭ امانىندا سەمەي شاھارىنداعى بٸر جارىم عاسىرلىق تاريحى بار «اعاش مەشٸتٸندە» 3 اپتانىڭ ٸشٸندە ٷش رەت يمام وتىراتىن بٶلمەنٸڭ قۇلپىن بۇزىپ, جەشٸكتٸ قيراتىپ ٸشٸندەگٸ اقشانى ۇرلاپ ەكەتتٸ.
اينالدىرعان 20 كٷننٸڭ ٸشٸندە جەشٸكتەگٸ اقشا ۇرلىعى تۇرماق, اياق كيٸم دە جوعالىپ كٶرمەگەن, بۇرىن-سوڭدى بولماعان جايت, حالىقتىڭ جاعاسىن ۇستاتىپ, ەركٸمدٸ ەرتٷرلٸ ويعا جەتەلەدٸ. ەيتپەسە, ازعانتاي اقشا ٷشٸن قاتارىنان ٷش رەت كەلٸپ مەشٸتتەگٸ ساداقا جەشٸگٸن توناۋ, اقىلعا سىيمايتىن نەرسە ەمەس پە?
ەرينە بۇل قىلمىستى پوليتسيياعا تاپسىرىپ, ٸستٸڭ اق قاراسى انىقتالعانشا, ەلٸپتٸڭ ارتىن باعۋعا بولار ەدٸ. بٸراق...
80-شٸ جىلداردىڭ باسىندا سەمەيدەگٸ «اعاش مەشٸتٸنە» قىزمەتكە تۇرىپ, كٷنٸ بٷگٸنگە دەيٸن يمامدىق قىزمەتتٸ اتقارىپ كەلە جاتقان زارالحان قاجى دٷيسەنبەكۇلىن سەمەي ٶڭٸرٸنٸڭ ٶكٸل يمامى ماقسات قاجى التىباي (تٶمەندە سۋرەتتە) بيىلعى ناۋرىز ايىنىڭ 2-سٸ كٷنٸ شاقىرىپ الىپ, ەڭبەك شارتىنىڭ بۇزىلاتىنىن ايتىپ جەنە قولىنا ەسكەرتۋ قاعازىن بەرٸپ, ٶز ەركٸمەن ٶتٸنٸش جازۋىن بۇيىرىپ, بٸر ايدىڭ ٸشٸندە يمامدىق ورنىن بوساتۋىن تالاپ ەتەدٸ.
[caption id="attachment_25467" align="aligncenter" width="692"]
بۇل بٸر ەمەس. ماقسات قاجى اقساقالدى ەر كٶرگەن سايىن «يمامدىقتى قاشان بوساتاسىز» دەپ جان القىمىنان الاتىن.
قوش. وسى ەڭگٸمەدەن سوڭ ارادا ٷش كٷن ٶتكەننەن كەيٸن 5-شٸ ناۋرىز كٷنٸ زارالحان قاجىنىڭ يمامدىق قىزمەتٸنٸڭ 40 جىلىندا كەزدەسپەگەن سۇمدىق جايتتىڭ كۋەسٸ بولدىق.
ٷنەمٸ جاماعاتقا ەسٸگٸ ايقارا اشىق, كٶنەنٸڭ كٶزٸندەي بولعان «اعاش مەشٸتتە» ادام ايتسا سەنگٸسٸز جايت ورىن الدى. بٸرەۋلەر اللانىڭ ٷيٸندەگٸ ساداقا جەشٸگٸن قوپارىپ, ٸشٸندەگٸ اقشانى ۇرلاپ كەتتٸ. اراعا بەس كٷن سالىپ, 10-شى ناۋرىز-جۇما كٷنٸ قىلمىستىق ەرەكەت تاعى قايتالانىپ, يمام وتىراتىن بٶلمەنٸڭ ەسٸگٸ بۇزىلىپ, ساداقا جەشٸگٸندەگٸ اقشا قولدى بولدى.
اراعا ەكٸ اپتا سالىپ, 25-شٸ ناۋرىز كٷنٸ بۇل ادام سەنبەس زۇلىمدىق ەرەكەت ٷشٸنشٸ رەت قايتالانىپ, بۇزاقىلار جاراتۋشىنىڭ جەردەگٸ ٷيٸندە ويران سالىپ, جەشٸكتٸ كٷل-تالقان ەتٸپ كەتەدٸ.
مەشٸتتەگٸ جاعداي ەل اراسىندا ٷرەي تۋعىزىپ, سۋىت حابار لەزدە ەلگە تارادى «قالاي? نە ٷشٸن? كٸمگە كەرەك بولدى?...» دەگەن سۇراقتار تۋىندادى. بۇل ورىندى ەدٸ. حاق پەن حالىققا قالتقىسىز قىزمەت ەتٸپ كەلە جاتقان قۇلشىلىق ٷيٸندە بۇرىن-سوڭدى قاسكٷنەمدەر تاراپىنان مۇنداي ايۋاندىق ەرەكەت بولماعان!
بۇعان قاتىستى سەمەي ٶڭٸرٸنٸڭ ٶكٸل يمامىنىڭ ايتقانىن ەستٸپ قايران قالدىق. «ۆرياد لي تابىلادى, ٸزدەمەيدٸ دە ولار» دەدٸ. مۇنىمەن نە دەگٸسٸ كەلدٸ? نەنٸ اڭعارتقىسى كەلدٸ? دٸن ادامىنىڭ قۇزىرلى ورگاننىڭ اتىنان وسىنداي جەڭٸل ويلى شەشٸم شىعارا سالعانى قالاي?
اللاعا قۇلشىلىق ەتەتٸن, يماندىلىق ۇيىعان ورىننىڭ جاۋاپتى ادامى قۇزىرلى ورىنداردىڭ قىزمەتٸنە وسىنداي سەنٸمسٸزدٸك تانىتسا, قاراپايىم ادامدار جايلى نە ايتۋعا بولادى?
ٶكٸل يمامنىڭ «اعاش مەشٸتكە» ٷش رەت ۇرى تٷسكەنٸن سەنٸمدٸ ادامدارىنان ەستٸگەنٸن, قولمەن قويعانداي ايتۋى جەنە: «ەگەردە سٸز ورىندى بوساتساڭىز, قالتالى جٸگٸتتەر مەشٸتتٸ جٶندەۋگە قاراجات قۇيۋعا دا ەزٸر» دەگەن سٶزٸ بٸرتٷرلٸ, تٸپتٸ ەرسٸ ەستٸلدٸ.
سونىمەن قاتار, زارالحان قاجىعا ماقسات مىرزا: «ەندٸ ورنىڭىزدى بوساتىڭىز, ٶز ەركٸڭٸزبەن ٶتٸنٸش جازىڭىز» دەپ, بٸرنەشە رەت قايتالاپ ايتۋى, «سٸز ۇرلىققا جول بەردٸڭٸز! سوندىقتان ەندٸ امالسىز يمامدىقتى بوساتاسىز» دەپ سىڭاي تانىتقانداي.
الايدا, «اعاش مەشٸتٸندەگٸ» بارلىق ماتەريالدىق جاۋاپكەرشٸلٸك باس يمامنىڭ موينىندا بولعاندىعىنا قاراماستان, قىلمىستىق ەرەكەتتٸڭ نەتيجەسٸن سوڭىنا دەيٸن كٷتپەي, باس يمامدىق قىزمەتتەن اسىعىس بوساتۋىندا قانداي وي جاتىر?
ٶمٸرٸن اللانىڭ اق جولىنا باعىشتاپ, جاماعاتتىڭ تەك قۇرمەتٸنە بٶلەنگەن ابىز اتامىزعا جالا جابىلۋى, «ٶز ەركٸمەن جۇمىستان كەتٸرۋ» ەرتەڭ سول جاماعاتتىڭ الدىندا ٶز كٸنەسٸن مويىندادى دەگەن مازاسىز ويلارعا دا جەتەلەيتٸنٸ تٷسٸنٸكتٸ ەمەس پە?! شاپانى قىرىق جاماۋ كٷندە دە يمانىن كٸرلەتپەگەن ەل ەدٸك, مۇنداي جٷرەكتەن يمان بەزدٸرەتٸن ەرەكەتكە كٸم باردى ەكەن, جەنە كٸمنٸڭ تاپسىرماسى بولدى ەكەن...
قۋانىش سماعۇلوۆ
زارالحان قاجى دٷيسەنبەكۇلىنىڭ نەمەرەسٸ
