مەجٸلٸس دەپۋتاتى كەرٸباي مۇسىرمان حالقىمىزدىڭ قالاۋلى ۇلى, اتى اڭىزعا اينالعان جۇمابەك تەشەنوۆكە ەسكەرتكٸش ورناتىلاتىنى تۋرالى حابارلادى. سٷيٸنشٸ جاڭالىقپەن حالىق قالاۋلىسى جەلٸدەگٸ پاراقشاسىندا بٶلٸسٸپتٸ.
"پەتروپاۆل قالاسىندا تۇراتىن سولتٷستٸك قازاقستان وبلىسىنىڭ قۇرمەتتٸ ازاماتتارى جاقسىلىق ىسقاقوۆ پەن بولات ساعىندىقوۆ, سونداي-اق زەينوللا ولجاباەۆ, تاڭات سٷگٸرباەۆ, امانگەلدٸ كەنجەعوزينوۆ, احمەتجان قۋانتاەۆ, جانگەلدٸ تەجين جەنە ساعىندىق سالمۇرزين سىندى بەلسەندٸ اعالارىمىز ەلٸمٸزدەگٸ پرەزيدەنت سايلاۋى قارساڭىندا «Nur Otan» پارتيياسىنان ۇسىنىلعان كانديدات قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ وبلىستىق قوعامدىق قابىلداۋ بٶلمەسٸ ارقىلى پارلامەنت مەجٸلٸسٸنٸڭ دەپۋتاتى رەتٸندە ماعان حات جولداپ, استانامىز نۇر-سۇلتان قالاسىندا كٶرنەكتٸ مەملەكەت جەنە قوعام قايراتكەرٸ جۇمابەك تەشەنەۆكە ەسكەرتكٸش ورناتۋعا كٶمەكتەسۋٸمدٸ سۇراعان ەدٸ.
مەن وسى جٶنٸندە نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ بۇرىنعى ەكٸمٸ باقىت سۇلتانوۆقا حات جازىپ,
حالقىمىز ايرىقشا ارداق تۇتاتىن تاريحي تۇلعانىڭ دٷنيەگە كەلگەنٸنە كەلەسٸ جىلى 105 جىل تولاتىندىعىن ەسكەرە وتىرىپ, وعان استانادا لايىقتى ەسكەرتكٸش ورناتۋ مەسەلەسٸن قاراۋىن ٶتٸنگەن بولاتىنمىن.
بٷگٸن استانا ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى ەرلان كاناليموۆ قول قويعان رەسمي جاۋاپتى الىپ, قۋانىپ وتىرمىن. قالا ەكٸمدٸگٸ جۇمابەك تەشەنەۆكە ەسكەرتكٸش ورناتۋ ٷشٸن جەر تەلٸمٸ جەنە قارجى كٶزٸ قاراستىرىلىپ جاتقاندىعىن حابارلاپتى. ەسكەرتكٸش ەلورداداعى جۇمابەك تەشەنەۆ كٶشەسٸنٸڭ بويىندا ورناتىلماقشى.
ال پەتروپاۆل قالاسىندا قازاق جەرٸنٸڭ تۇتاستىعىن ساقتاپ قالۋ ٷشٸن باسىن بەيگەگە تٸككەن قاھارمان ەرگە ەسكەرتكٸش وسىدان بٸرنەشە جىل بۇرىن ورناتىلعان بولاتىن", – دەدٸ دەپۋتات.
تەشەنوۆ: "مۇندايمەن ەشبٸر قازاق كەلٸسپەيدٸ?!"
1961 جىلعى سەۋٸردە قۇرامىندا 14 اۋداننىڭ ورتالىعى تسەلينوگراد قالاسى بولىپ تسەلينوگراد وبلىسى قۇرىلدى.
بۇل ورايدى تيٸمدٸ پايدالانباق بولعان ن.س. حرۋششەۆ 1961 جىلى قازاقستاننىڭ 5 وبلىسىن كٶرشٸ رەسەي فەدەراتسيياسىنىڭ قۇرامىنا قوسپاقشى بولدى.
وڭتٷستٸك قازاقستاننىڭ بٸر بٶلٸگٸن ٶزبەكستانعا, ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ بٸر بٶلٸگٸن – تٷركمەنستانعا قوسۋدى جوسپارلادى.
بۇل ەرەكەتكە قاتاڭ تٷردە توسقاۋىل قويعان جۇمابەك تەشەنوۆ بولاتىن.
ول قايتپاس تاباندىلىقپەن كسرو باسشىسى نيكيتا حرۋششەۆقا بىلاي دەپ مەلٸمدەدٸ:
«ەگەردە كسرو جوعارى كەڭەسٸ جەرگٸلٸكتٸ بيلٸكتٸڭ كەلٸسٸمٸنسٸز وداقتاس رەسپۋبليكالارعا جەرٸمٸزدٸ بەرگەن جاعدايدا, كسرو كونستيتۋتسيياسىنىڭ ەرەكەتٸن توقتاتۋ كەرەك.
وندا ەربٸر رەسپۋبليكانىڭ تاريحي اۋماعى ونىڭ بۇلجىماس مەنشٸگٸ دەپ انىقتالعان. جەنە بٸردە بٸر وداقتىق ۇيىم بۇل ەرەجەنٸ بۇزا المايدى.
ەگەر كونستيتۋتسييانىڭ بۇل تالابى ٶرەسكەل بۇزىلاتىن بولسا, بٸز حالىقارالىق قۇقىقتىق ۇيىمداردىڭ ارالاسۋىن سۇراۋعا حاقىمىز بار!», – دەگەن.
تۋرا وسىنداي قاتاڭ تويتارىستى تىڭ ٶلكەلٸك پارتييا كوميتەتٸنٸڭ بٸرٸنشٸ حاتشىسى ت.سوكولوۆقا دا بەرەدٸ:
«ەگەردە سەن قازاقستانعا باعىنعىڭ كەلمەسە, 24 ساعاتتىڭ ٸشٸندە كٶزٸمە كٶرٸنبەي جوعال!
تىڭ ٶلكەسٸ رەسەيدٸڭ قۇرامىنا ەشقاشان كٸرمەيدٸ! وسىلاي دەپ ٶزٸڭنٸڭ باسشىڭا جەتكٸز!», – دەيدٸ. جۇمابەك تەشەنوۆ «ٶزٸڭنٸڭ باسشىڭ» دەپ, مەسكەۋلٸك بٷكٸلوداقتىق باسشى ن.س. حرۋششەۆتى مەڭزەپ تۇرعان بولاتىن.
ال قازاقستان كومپارتيياسىنىڭ وك بيۋروسىندا بارلىعى ەستيتٸندەي قاتقىل داۋىسپەن:
«مەن اقمولادا تۋىپ-ٶستٸم. بۇل جەردە ەكە-شەشەمنٸڭ, اتا-بابالارىمنىڭ زيراتى جاتىر. سٸزدەر بۇل جەردٸ رەسەيگە بەرٸپ جٸبەرمەكسٸزدەر مە!?
مۇندايمەن ەشبٸر قازاق كەلٸسپەيدٸ?! جولداستار ويلانىڭىزدار! مەن وسىنداي مەسەلەنٸ شەشۋ تٷگٸلٸ, كٶتەرۋدٸڭ ٶزٸنە قارسىمىن…», – دەگەن.
جۇمابەك تەشەنوۆتٸڭ دەلەلدٸ دە, قاتاڭ تٷردەگٸ سٶزٸنە ن.حرۋششەۆ ناقتى جاۋاپ بەرە المادى. بٸراق, رەنٸشٸن ٸشٸنە بٷگٸپ قالدى.
وتىرىس اياقتالعان سوڭ, باتىردىڭ يىعىنان قاققان د.قوناەۆ:
«ەي, جۇمەكە, ناعىز باتىرسىڭ عوي, ارىستانداي اتىلدىڭ», – دەپ قايران قالىپتى.
مەزەتتە جاۋاپ قايتارعان ول: «مەن ٶز جەرٸم مەن حالقىم ٷشٸن قانداي بولسا دا سىناققا دايىنمىن», – دەيدٸ.
جۇمابەك تەشەنوۆ ٶزٸنٸڭ مەنسابى تٶمەندەپ قالعاندا, «مەن حالقىمنىڭ جەرٸن ەشقانداي مەنساپقا ايىرباستامايمىن!» دەگەن سٶزٸن زامانداستارى تاستاماي ايتىپ وتىرادى.
دەل وسى كٷنٸ ونىڭ تۇلعالىق قاسيەتٸن ەرەكشەلەيتٸن تاعى بٸر جاعداي ورىن الادى: ن.حرۋششەۆتىڭ بٸرٸنشٸ كٶمەكشٸسٸ ا.شەۆچەنكو ج.تەشەنەۆتٸڭ ۇشاعىن رۇقساتسىز الىپ, دەمالۋ ٷشٸن قىرىمعا ۇشىپ كەتەدٸ.
بۇل جايلى ەستٸگەن ج.تەشەنوۆ ۇشقىشقا راتسييامەن ۇشاقتى بۇرىپ, كەرٸ قايتۋىن تالاپ ەتكەن. تسەلينوگرادتىڭ ەۋەجايىنا كەلٸپ قونعان ا.شەۆچەنكو كەشٸرٸم سۇراپ, باتىردىڭ الدىندا باس ييۋگە از-اق قالعان. كرەمل باسشىسىنا دا كەرەگٸ وسى بولاتىن.
بۇل جاعداي مەسەلەنٸڭ تىعىرىققا تٸرەلگەن تٷيٸندٸ جەرٸ بولدى.
ٶز قولاستىنداعى باعىنىشتى ادامنان وسىنشالىق تويتارىس كٷتپەگەن ن. حرۋششەۆ بٸر ايدان سوڭ, جۇمابەك تەشەنوۆتٸ جوعارى لاۋازىمنان الىپ, بۇرىننان قالىپتاسىپ قالعان ٷردٸس بويىنشا, سولتٷستٸك ٶڭٸردەن وڭتٷستٸككە «جەر اۋدارىپ», وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتٸ تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتٸنە جٸبەردٸ.
ونىڭ ەسٸمٸ باق بەتتەرٸنە باسىلمادى. بۇرىنعى كينوتاسپالاردان ول تۋرالى كٶرٸنٸستەر قيىلىپ, الىپ تاستالىندى. ونى ٸرٸ رەسپۋبليكالىق جەنە وداقتىق شارالارعا شاقىرمادى...
تەشەنوۆتٸڭ بۇل ەرەكەتتەرٸ ناعىز ەرلٸككە جاتاتىن. ول جوعارى قىزمەتٸنەن ايىرىلدى, ەسەسٸنە قازاقستاننىڭ سولتٷستٸك ٶڭٸرٸ مەڭگٸلٸككە قازاق كسر قۇرامىندا قالدى.
Author: زييابەك قابىلدينوۆ
