– ەرلان توقتارحانۇلى, سٸز سپورتقا جاۋاپتى ادامسىز. سونداي-اق, بۇعان دەيٸن قازاقستان فۋتبول فەدەراتسيياسىن باسقاردىڭىز.
وسى ورايدا مىنا مەسەلە تۋرالى ويىڭىزدى بٸلسەم دەپ ەدٸم. كلۋبتارىمىزدىڭ ەۋروپاعا بيىلعى جورىعى جاقسى باستالىپ, تٸپتٸ, مىقتى كوماندالاردى جەڭدٸك تە, بٸراق سوڭعى نەتيجەمٸز مٷلدە كٶڭٸل كٶنشٸتپەدٸ. ۇياتقا قالدىق دەسەك ارتىق ايتقاندىق ەمەس.
ەل چەمپيونى «قايرات» ارمەنييانىڭ كومانداسىنان جەڭٸلدٸ. «استانا» فيندەرگە قارسى كەزدەسۋدە 3:1 ەسەبٸمەن الدا تۇرىپ, 3:4 ەسەبٸمەن جەڭٸلٸپ قالدى. ال «توبىل» سلوۆاكتاردان 0:5 ەسەبٸمەن وڭباي ۇتىلدى.
وسى ورايدا ايتا كەتەتٸن بٸر جەيت, بٸزدٸڭ كلۋبتاردىڭ جىلدىق بيۋدجەتٸ قارسىلاستاردان بٸرنەشە ەسە كٶپ, تٸپتٸ 10 ەسە جوعارى دەسەك بولادى. وسىنىڭ بەرٸ جانكٷيەرلەردٸڭ دە جاندى جەرلەرٸنە تيٸپ جاتىر. ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر شۋلاپ تۇر. بٸزگە وسىنداي فۋتبول كەرەك پە?
– ەرينە, فۋتبولىمىزدىڭ جاعدايى كٶڭٸل كٶنشٸتپەي تۇر. بٸراق, بۇل جەردەگٸ نەتيجەلەرگە تەرەڭٸنەن ٷڭٸلۋ قاجەت.
«قايرات» – جەكە كلۋب, ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ بازا سالىپ, توپ اكادەمييا قۇرعان. قايرات بورانباەۆتىڭ تٶل بالاسى. ٶز كەزەگٸندە بورانباەۆ گەرمانييانىڭ «لەيپتسيگ» كلۋبىمەن ىنتىماقتاستىق ورناتىپ, رەسەيدە «قايرات-مەسكەۋ» كومانداسىن قۇردى. ويىنشىلارىنىڭ باسىم بٶلٸگٸ قازاقستاندىقتار جەنە ٶز اكادەميياسىنىڭ تٷلەكتەرٸ.
بٸزدٸڭ پروبلەمامىز – بٸزدە بورانباەۆ سيياقتى ادام بٸرەۋ-اق.
مەنٸڭ ويىمشا, ول كلۋبىنىڭ جەڭٸلٸسٸمەن ٶزٸ باس قاتىرۋى تيٸس, ٶزٸ شەشەتٸن مەسەلە دەپ قارار ەدٸم. ەڭ باستىسى, «قايرات» بيۋدجەت قارجىسىمەن ٶمٸر سٷرمەيدٸ. «قايرات» سيياقتى كوماندالار كٶپ بولسا دەپ تٸلەيسٸڭ.
ال «توبىل» كٶڭٸل قالدىردى. بٸرٸنشٸ رەت ەمەس. بٸراق, قوستانايدا وبلىس ەكٸمٸ مانەج سالىپ, ستاديوندى كٷردەلٸ جٶندەۋدەن ٶتكٸزگەن. مەنٸڭ بٸلۋٸمشە, ول قازٸر ستاديونعا سوڭعى ٷلگٸدەگٸ جاساندى الاڭدى تٶسەپ جاتىر.
ۇلتتىق قۇرامامىزدىڭ كٶشباسشى ويىنشىلارىنىڭ باسىم بٶلٸگٸ «توبىل» ساپىندا ويناپ جٷر. ەگەر ولار ەۋروپادا ويسىراي جەڭٸلگەن بولسا, دەمەك بٸزدٸڭ قازٸرگٸ دەڭگەيٸمٸز وسى.
ۇلتتىق قۇرامامىزدىڭ كٶشباسشى فۋتبولشىلارىنان قۇرالعان كوماندامىز سلوۆاكييالىق جاستاردان ويسىراي جەڭٸلٸپ, ەل فۋتبولىنىڭ دەڭگەيٸن انىق كٶرسەتتٸ.
يە, «توبىلدىڭ» نەتيجەلەرٸ ٶتە تٶمەن, بٸراق ولار مۇنىڭ بارلىعىن ينفراقۇرىلىمدى جاقسارتۋمەن جۋىپ-شايىپ جاتىر. بولاشاققا ينۆەستيتسييا قۇيىپ جاتىر دەپ اقتاۋعا بولادى.
مەن ٷشٸن كٶڭٸلٸمدٸ قاتتى قۇلازىتقان جايت – «استانانىڭ» جاعدايى. كٶپ جىلدار بويى كلۋب ەل فۋتبولىنىڭ فلاگمانى بولدى. بيۋدجەتٸ جىلىنا 30 ميلليون دوللارعا دەيٸن جەتتٸ. وسىنىڭ نەتيجەسٸ قايدا? ەشتەڭە دە جوق.
بازا جوق, اكادەمييا دا سالىنبادى. وسى جىلدار ٸشٸندە بٸردە-بٸر فۋتبولشىنى تيٸمدٸ, پايدا ەكەلەتٸن قاراجاتقا ساتقان جوق. بارلىق اقشا نەگٸزسٸز قىمبات لەگيونەرلەرگە, ولاردىڭ اگەنتتەرٸنە, بولماشى ترانسفەرلەرگە جۇمسالدى. بارلىق نەتيجە تابلودا, وعان قاراۋدىڭ ٶزٸ ۇيات. بٸر سٶزبەن ايتقاندا – «بارداك».
– بٸراق «استانا» تۋرالى ايتقان مەسەلەڭٸزدٸڭ بيىلدىققا قاتىسى جوق شىعار? ٶيتكەنٸ, جىل باسىنان باستاپ ەلٸمٸزدە كلۋبتاردىڭ بيۋدجەتٸ بٸرشاما قىسقاردى ەمەس پە?
– بيىل مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىن ورىنداۋ ٷشٸن بارلىق كەسٸبي سپورت كلۋبتارىن قارجىلاندىرۋ قىسقارتىلدى. كەيبٸر كلۋبتار بۇل قىسقارتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن تٷسٸنبەي جٷرگەن سەكٸلدٸ. ولار قاتتى قاتەلەسەدٸ, ەرٸ ول ٷشٸن ناقتى ەسەپ تە بەرەدٸ.
مىسالى, «استانا» فۋتبول كلۋبىنىڭ وسى جىلعى بيۋدجەتٸ 5 ميلليارد تەڭگە, ال قالعان كلۋبتاردىڭ بارلىعىندا 1,2 ميلليارد تەڭگەدەن اسپايدى. ال نەتيجەسٸ كەنە? ەۋروپاداعى سەتسٸزدٸكتەن باسقا ەشتەڭە جوق.
– «استانا» باسشىلارى كلۋبتىڭ ٶتكەن جىلدارداعى ٷلكەن قارىزدارى تۋرالى ايتىپ, وسى جاعداي كومانداعا جوعارى جەتٸستٸككە جەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرمەي جاتىر دەگەن پٸكٸردە...
– ەندەشە, تالقىلايىق. «استانا» وسى جىلعا 4,2 ميلليارد تەڭگە كرەديتورلىق بەرەشەكپەن كٸردٸ. قازاقستاندا مۇنداي قارىز ەشقاشان بٸردە-بٸر كلۋبتا بولعان ەمەس. بۇل قارىزداردىڭ كٶپ بٶلٸگٸ 2020, ياعني «كوۆيد» جىلى پايدا بولدى.
كلۋب بەلشەسٸنەن بەرەشەككە باتىپ, ەندٸ ونى مەملەكەت ەسەبٸنەن ٶتەگٸسٸ كەلەدٸ. بٸراق بۇل قارىزداردىڭ كٶپتەگەن كومپونەنتتەرٸ زەرتتەلە كەلە ٷلكەن سۇراقتار تۋىپ وتىر.
بٸز كٶپتەگەن قارىزداردىڭ پايدا بولۋىنىڭ زاڭدىلىعىنا ەلەۋلٸ كٷمەن بولا تۇرا, اقشانى وپ-وڭاي بەرە المايمىز. قازٸر بۇل اقشا سەنٸمدٸ قورعالعان. بٸراق ول كلۋبقا بارعان بەتتە, كٷمەندٸ كەلٸسٸمشارتتار ەسەبٸنەن باسقا تاراپتارعا كەتۋ قالۋى مٷمكٸن. بٸز وعان جول بەرمەيمٸز.
– سٸزدٸڭ سٶزٸڭٸزدەن بۇل قارىزدار نەمەسە ولاردىڭ بٸر بٶلٸگٸ «قولدان جاسالعانداي» ەستٸلەدٸ ەكەن...
– ٶكٸنٸشكە قاراي, مۇنى دا جوققا شىعارۋعا بولمايدى. قازٸر كلۋبتا اۋديتورلىق تەكسەرٸستەر جٷرٸپ جاتىر.
ٶز كەزەگٸمٸزدە كرەديتورلىق بەرەشەكتٸ ٶتەۋ بارىسىندا حالىق اقشاسىنىڭ ىسىراپ بولۋىنا جول بەرمەيمٸز. زاڭ اياسىندا قولدان كەلگەننٸڭ بەرٸن جاسايمىز.
– تەكسەرۋ جٷرٸپ جاتقانى تٷسٸنٸكتٸ. بٸراق, ٶزٸڭٸز ايتقانداي, «استاناداعى» «بارداكتىڭ» ناقتى مىسالدارىن كەلتٸرە الاسىز با?
– قازٸر تەكسەرۋ جٷرٸپ جاتقاندىقتان, كٶپ نەرسەنٸ كٶپشٸلٸككە اشىپ ايتا المايمىن. بٸراق بٸزدٸ قاتتى مازالايتىن جاعداي, كلۋب ٸس جٷزٸندە سىرتقى كٷشتەردٸڭ جەنە شەتەلدٸك بٸر توپتىڭ باسقارۋىنا ٶتٸپ كەتكەن.
شىن مەنٸندە, كلۋب بارلىق قۇقىقتىق جۇمىستاردى, سونىمەن قاتار, سپورتتىق جەنە ماركەتينگتٸك جۇمىستاردى رەسەيلٸك كومپانيياعا, سونىڭ ٸشٸندە تٷسٸنٸكسٸز تۇلعالاردىڭ قولىنا ەش جاۋاپكەرشٸلٸكسٸز تاپسىرىپ قويعان.
بۇل دەگەنٸڭٸز «استانانى» بٸزدٸڭ مەنەدجمەنت ەمەس, كٷمەندٸ شەتەلدٸك كومپانييا باسقاراتىنداي كٶرٸنەدٸ.
جالپى, ەگەر بارلىق جۇمىستى ٶتە ٷلكەن كٶلەمدەگٸ اقشاعا شەتەلدٸك كومپانيياعا تاپسىرعان بولسا, وندا «استاناعا» باس ديرەكتور, زاڭگەرلەر, ماركەتولوگتار نە ٷشٸن كەرەك? وندا دا كٶپتەگەن كەلٸسٸمشارتتار مەن قارىم-قاتىناستار «استانانىڭ» مٷددەسٸنە قارسى تۇرۋدا.
بٸر عانا مىسال كەلتٸرەيٸن. «استانا» وسى شەتەلدٸك كومپانيياعا جاتتىقتىرۋشى گريگورچۋكپەن بٸتٸمگەرشٸلٸك كەلٸسٸم جاساسۋعا دەيٸنگٸ بارلىق قۇقىقتار مەن ٶكٸلەتتٸكتەردٸ بەرٸپ, داۋدى شەشۋدٸ تاپسىرعان.
بٸتٸمگەرشٸلٸك كەلٸسٸمٸ بويىنشا «استانا» تاراپى گريگورچۋكقا بٸرنەشە ترانشپەن تٶلەم جاساۋدى كٶزدەدٸ. بٸراق تٶلەمنٸڭ مەرزٸمٸن ٶتكٸزٸپ العان جاعدايدا «استانا» گريگورچۋككە كٷتكەندەي كٷنٸنە 0,01 نەمەسە 0,02% ەمەس, بٸردەن 200 مىڭ ەۋرو تٶلەيدٸ. نەتيجەسٸندە, كلۋب گريگورچۋكقا 866 مىڭ ەۋرو نەگٸزگٸ قارىزىنان باسقا, كەشٸكتٸرگەنٸ ٷشٸن تاعى 400 مىڭ ەۋرو تٶلەۋگە مەجبٷر. تيٸمدٸ مٶلشەرلەمە ەۋرومەن جىلدىق جٷزدەگەن پايىزدارمەن ەسەپتەلەدٸ. بۇل اقىلعا سىيمايتىن نەرسە.
سوندىقتان مۇنداي بٸتٸمگەرشٸلٸكتٸڭ زييانى بولماسا, پايداسى جوق. ول «استاناعا» ارنايى زالال كەلتٸرۋ ٷشٸن جاسالعان سيياقتى. كلۋب حالىقارالىق مىقتى قۇقىق كومپانيياسىن جالداعان كەزدە, بٸز «استانانىڭ» مٷددەسٸن قورعاۋدىڭ مٷلدە باسقا دەڭگەيٸن كٷتەمٸز.
ٶكٸنٸشكە قاراي, ەشقانداي قورعاۋدى كٶرٸپ تۇرعان جوقپىز. كەرٸسٸنشە, تولىقتاي مٷددەنٸ باسقا تاراپقا بەرٸپ قويعان. جاعداي راسىمەن وسىلاي. سوندىقتان, كلۋبقا وسى كەڭسەمەن بارلىق قارىم-قاتىناسىن بۇزۋدى بۇيىردىق. ولاردان كەلەتٸنٸ تەك قانا شىعىن. ولاردىڭ ٸس-ەرەكەتتەرٸنە ەلٸ دە پروتسەدۋرالىق باعا بەرۋ كەرەك.
ەرٸ قاراي جالعاستىرايىن. «استانادا» جالاقى مٶلشەرٸ تىم جوعارى. كەيبٸر لەگيونەرلەرگە ايىنا 50-60 مىڭ ەۋرو تٶلەيدٸ, ال جىل سايىن ونداعان جەنە جٷزدەگەن مىڭ ەۋروعا كٶتەرگٸشتەر تاعايىندالادى.
بٸر فۋتبولشىنىڭ ورتاشا ايلىق تابىسى 70-80 مىڭ ەۋروعا دەيٸن جەتەدٸ. نە ٷشٸن? فيندەردٸڭ بٷكٸل كومانداسى بٸزدٸڭ بٸر ويىنشىعا تيەسٸلٸ جالاقىنى الادى. سوعان قاراماستان فيندەر كەلەسٸ كەزەڭگە ٶتتٸ. اۋ, سوندا سٸز قاي ەلدە تۇرىپ جاتىرسىز? بالالارعا, جانكٷيەرلەرگە, بٷكٸل قازاقستانعا قانداي پايداسى بار? بٸز كلۋبقا قارجىلىق تەرتٸپتٸ, نەگٸزگٸ تەرتٸپتٸ ەنگٸزگٸمٸز كەلەدٸ, بٸراق ولار بۇعان قارسى.
– قالايشا?
– مەسەلەن, تيٸمدٸلٸكتٸ ارتتىرۋ جەنە تەرٸس پايدالانۋدى بولدىرماۋ ٷشٸن ترانسفەرلٸك كوميتەت قۇرۋدى ۇيعارعانبىز. بۇل تابيعي قادام دەپ ەسەپتەيمٸن. ترانسفەرلٸك كوميتەتتەر بارلىق كلۋبتاردا بار. بٸراق ولار بۇعان قارسى بولدى. كلۋب اگەنتتٸك كەلٸسٸمشارتتاردى ترانسفەرلٸك كوميتەتتٸڭ ٶكٸلەتتٸكتەرٸ شەڭبەرٸنەن شىعارۋدى ۇسىندى. دەگەنمەن اگەنتتٸك تٶلەمدەر مەمٸلەنٸڭ ەڭ ماڭىزدى پارامەترٸ بولىپ ەسەپتەلەدٸ.
كلۋب اگەنتتٸك تٶلەمدەردٸ ٶزدەرٸ شەشەتٸنٸن مەلٸمدەدٸ. ٶز كەزەگٸمٸزدە اگەنتتٸك جەنە كٶتەرمە تٶلەمدەردٸڭ كەز كەلگەنٸنە تىيىم سالۋدى, ال فۋتبولشىلاردىڭ جالاقىلارىن تەڭگەگە اۋدارۋدى ۇسىندىق.
شىن مەنٸندە, كلۋبتىڭ بيۋدجەتٸ تەڭگەمەن بولا تۇرا, ايلىق جالاقىنى دوللارمەن نەمەسە ەۆرومەن قالاي بەلگٸلەۋگە بولادى? كۋرستىڭ كەز كەلگەن تەرٸس ديناميكاسى, سٸزگە نەگٸزسٸز كرەديتورلىق بەرەشەك ەكەلەدٸ. بٸراق كلۋب بٸزدٸڭ تالاپتارىمىزدى مٷلدە ەلەمەدٸ. نەتيجەسٸندە, بارلىق جاڭا ويىنشىلار 15%-تٸك اگەنتتٸككە قول قويدى. بۇل قۇجاتتاردىڭ دا زاڭدىلىعى كٷمەن تۋدىرادى.
2018 جىلدان باستاپ «استانانى» قارجىلاندىرۋعا شامامەن 45 ميلليارد تەڭگە بٶلٸندٸ. بٸر «استاناعا» بٷكٸل قازاقستاندىق سپورتقا قاراعاندا كٶبٸرەك اقشا جۇمسالدى. نەگە? بيۋدجەتٸ مٷلدە از فيندەردەن جەڭٸلۋ ٷشٸن بە, ەلدە, ٶتكەن جىلعىداي قاراپايىم چەرنوگورييانىڭ «بۋدۋچنوست» سيياقتى ورتانقول ۇجىمىنا ۇتىلۋ ٷشٸن بە? جىل سايىن وسى كٶرٸنٸس: بيۋدجەتٸ بٸرنەشە ەسە از, دەلٸرەك ايتساق, بٸزدٸڭ كوماندانىڭ بيۋدجەتٸنەن ون ەسە تٶمەن كوماندادان جەڭٸلەمٸز. ەندٸ مۇنداي باسسىزدىقتىڭ جالعاسا بەرۋٸنە جول بەرمەيمٸز. بۇدان بىلاي جالعاسۋى مٷمكٸن ەمەس. بەرٸن دۇرىس جاساۋىمىز كەرەك. بۇل «بارداكتى» توقتاتاتىن ۋاقىت جەتتٸ.
- ەندٸ «استانانىڭ» الداعى تاعدىرى قانداي بولماق?
– كەلەسٸ جىلعا ارنالعان بيۋدجەت تاعى 40%-عا قىسقارادى. پرەزيدەنت تاپسىردى, بٸز ورىندايمىز. تٷسٸنبەگەندەر ورنىن بوساۋتى تيٸس. بۇل تەك «استاناعا» ەمەس, بارلىق كلۋبتارعا قاتىستى.
ەڭگٸمەلەسكەن, روللان مۇحامەتقالي
