11 قازاندا ٶتكەن مەجٸلٸستٸڭ پلەنارلىق وتىرىسىندا بٸرقاتار دەپۋتاتتار پوپۋليستٸك سارىنعا سالىپ, ٷكٸمەتتٸڭ ۆەيپكە قاتىستى شۇعىل شەشٸمگە كەلۋٸن سۇرادى. مەسەلەنٸڭ ەكونوميكاعا, قوعامدىق دەنساۋلىققا قاتىسى بار ەكەنٸن بٸلەتٸن ٷكٸمەت ونى جان-جاقتى ساراپتاپ جاتقان ەدٸ.
قازاقستانداعى دەپۋتاتتار ۆەيپتٸ مٷلدە تيىم سالىپ توقتاتامىز دەسە, ەۋروپا ەلدەرٸ كەرٸسٸنشە دۇرىس عىلىمي جولمەن جٷرٸپ كەلەدٸ. ولار الدىمەن ۆەيپتٸڭ دەنساۋلىققا ناقتى ەسەرٸن, ونى تيىم سالسا ورىن الۋى مٷمكٸن پروبلەمالاردى زەرتتەي باستادى. كٶپ زەرتتەۋلەر ۆەيپ شىلىمعا قاراعاندا اعزاعا جەڭٸل, سوندىقتان ادام شىلىمدى تاستاماسا, ۆەيپكە كٶشۋ ارقىلى زاردابىن جەڭٸلدەتە الاتىنىن دەلەلدەدٸ. حالىقارالىق ساراپشىلار دا, ٶز كەزەگٸندە قازاقستانعا اسىقپاي, وقىس شەشٸم ەمەس, زەرتتەۋ, عىلىمي جولمەن جٷرۋدٸ ۇسىنىپ وتىر.
مىسالى, شۆەتسييادا ۇزاق جىلدار بويى شىلىم شەگۋمەن كٷرەسٸپ جٷرگەن Smoke Free Sweden قوزعالىسىنىڭ ساراپشىلارى قازاقستانداعى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ بۇل رەگرەسسيۆتٸ قادامىنا الاڭداۋشىلىق بٸلدٸردٸ.
«ول ۆەيپ پەن نيكوتين سنيۋستارى سىندى قازٸرگٸ زامانعى ٶنٸمدەرگە پروگرەسسيۆتٸ كٶزقاراستى قابىلداعان كەيبٸر ەلدەردٸڭ ۇستانىمى مەن وسى باعىتتاعى جەتٸستٸكتەرٸنە قايشى كەلەدٸ», - دەيدٸ, قوعامدىق دەنساۋلىق قورعاۋشىسى جەنە Smoke Free نەگٸزٸن قالاۋشى, دوكتور دەلون حيۋمان.
ونىڭ سٶزٸنشە, دٷنيە جٷزٸندە نيكوتيننٸڭ بالامالى ٶنٸمدەرٸ تەمەكٸ شەگۋشٸلەرگە تەمەكٸنٸ تاستاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ جەنە سول ارقىلى ميلليونداعان ادامداردىڭ ٶمٸرٸن ساقتاپ قالۋعا كٶمەكتەسۋدە. ولاردىڭ تەمەكٸگە قاراعاندا زييانى كەم دەگەندە 95%-عا از ەكەندٸگٸ دەلەلدەندٸ. ۆەيپتەر تەمەكٸنٸ تاستاۋدىڭ ەڭ تيٸمدٸ جولى بولىپ تابىلادى. وسى ٶنٸمدەرگە تىيىم سالۋ تەمەكٸ شەگۋ سالدارىنان قايتىس بولاتىن ادام سانىن كٶبەيتپەك.
دوكتور حيۋماننىڭ پٸكٸرٸنشە, الداعى بٸرنەشە ايدا شۆەتسييادا تەمەكٸ شەگۋ ٷلەسٸ 5 پايىزعا تٶمەندەمەك. قازاقستان شۆەتسييانىڭ وسى تەجٸريبەسٸن قولدانسا بولادى. شۆەتسييا بۇل ماقساتقا قول جەتكٸزۋ ٷشٸن شىلىمدى ۆەيپ پەن نيكوتين سنيۋستارىنا الماستىرۋعا باعىتتالعان ساياسات جٷرگٸزٸپ, بولجانعان مەجەگە 17 جىل بۇرىن جەتكەن ەۋرووداقتىڭ العاشقى مەملەكەتٸ بولىپ وتىر. قازٸر شۆەتسييا تەمەكٸ تٷتٸنٸنەن ازات ەل بولىپ سانالادى.
وسى تەسٸلدٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن كٶرسەتۋ ٷشٸن Smoke Free Sweden «شۆەد تەجٸريبەسٸ: تەمەكٸدەن ازات قوعامعا جول كارتاسى» اتتى زەرتتەۋٸن جارييالاعان. وندا شۆەتسييادا ەۋروپالىق وداقتىڭ باسقا ەلدەرٸمەن سالىستىرعاندا تەمەكٸ شەگۋگە بايلانىستى ٶلٸم 44%-عا, قاتەرلٸ ٸسٸك اۋرۋى 41%-عا جەنە قاتەرلٸ ٸسٸكتٸڭ كەز كەلگەن تٷرٸنەن كەلەتٸن ٶلٸم 38%-عا از ەكەنٸ ايتىلادى.
«شۆەتسييا قازٸر باسقا ەلدەرگە ٷلگٸ بولىپ تابىلادى. مىسالى, ۇلىبريتانييانىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتٸ تەمەكٸ شەگۋشٸلەرگە تەمەكٸ شەگۋدٸ تاستاۋعا كٶمەكتەسۋ ٷشٸن تەگٸن ۆەيپ جيناقتارىن ۇسىنۋدا. ولاردىڭ ٷكٸمەتٸ «شىلىمدى تاستاۋ ٷشٸن الماستىرۋ» باعدارلاماسىن قارجىلاندىرۋدا», - دەيدٸ, دوكتور حيۋمان.
قازٸر اقش تا شۆەتسييا تەجٸريبەسٸن زەرتتەي باستادى. وڭتٷستٸك كاروليناداعى حوللينگس قاتەرلٸ ٸسٸك ورتالىعىنىڭ زەرتتەۋشٸلەرٸ تەمەكٸ شەگۋدەن كٶرٸ ۆەيپكە اۋىسۋ اعزاعا زيياندى ازايتاتىنىنا كٶز جەتكٸزگەن. ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, تەمەكٸ شەگۋدٸڭ بالامالى جٷيەلەرٸنە اۋىسۋ شۆەتسييادا جىل سايىن 3400-دەن استام ادامنىڭ ٶمٸرٸن ساقتاپ قالادى. ال قازاقستاندا ول قانشا ادامنىڭ ٶمٸرٸن ساقتاپ قالۋى مٷمكٸن ەكەنٸ بەلگٸسٸز. رەسپۋبليكادا ەشقانداي كەشەندٸ زەرتتەۋلەر جٷرگٸزٸلگەن جوق.
ەۋروپا ادام ٶمٸرٸن ساقتاۋدا ٷلگٸ دەسەك, ولار جەتٸستٸككە تيىم سالۋ ەمەس, زەرتتەپ, قورىتىندى جاساۋ ارقىلى كەلٸپ وتىر. بٸزدٸڭ دەپۋتاتتار مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ ۆەيپكە تيىم سالۋعا اسىعىپ وتىرعانى بايقالادى. بٸراق تيىم سالدى دەۋ, ۆەيپ جوعالادى دەگەندٸ بٸلدٸرمەيدٸ. تەك ەندٸ نارىعىمىز ساپاسىز كونترابانداعا تولماق. ونىڭ زاردابىن ٶسكەلەڭ ۇرپاق شەگەتٸنٸ تٷسٸنٸكتٸ.
«قالا مەن دالا» گازەتٸنٸڭ باس رەداكتورى, بەلگٸلٸ جۋرناليست دۋمان بىقايدىڭ ويىنشا, مەسەلە تٷبەگەيلٸ, جان-جاقتى زەرتتەلگەننەن كەيٸن عانا شەشٸم قابىلدانۋى تيٸس. ەزٸرگە ٷكٸمەتكە ۆەيپكە تيىم سالۋ بويىنشا مەسەلەنٸ كەيٸنگە قالدىرىپ, تاراپتار ۋەجٸنە قۇلاق اسقان جٶن.
