«ول تالاپ ەتٸلمەيتٸن قىزمەتكە جىل سايىنعى كەلٸسٸمشارت جاساۋ ارقىلى ٷلەستەس كومپانييانىڭ مٷددەسٸن قورعاپ, مەملەكەتكە ٷلكەن زييان كەلتٸردٸ. اكتيۆتەردٸ قايتارۋ بويىنشا جۇمىس جالعاسىپ جاتىر. قىلمىستىق-پروتسەستٸك كودەكستٸڭ 201-بابىنا سەيكەس ٶزگە اقپارات جارييالانبايدى», – دەپ مەلٸمدەدٸ قر سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ٸس-قيمىل اگەنتتٸگٸنٸڭ رەسمي ٶكٸلٸ ارمان ەلٸبەك.
ەۋەلگٸدە كۋەگەر رەتٸندە, كەيٸننەن كٷدٸكتٸ رەتٸندە ۇزاق ۋاقىت بويى تەرگەۋدە بولعان مارات باقىتجانۇلى ەلدەن كەتپەۋ تۋرالى قولحاتپەن بوستاندىقتا جٷرگەن. باق ونىڭ ەۋەجايعا جاسىرىنىپ كەلٸپ, «استانا-ىستامبۇل-لوندون» باعىتىندا بيلەت ساتىپ الماقشى بولعان ەرەكەتٸ كەزٸندە تۇتىلعانىن حابارلادى.
...
«بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ تٷلەگٸ م.بەكەتاەۆتىڭ بيلٸك باسىندا ٷنەمٸ ىقپالدى تۇلعالارعا جاقىن جٷرگەنٸ جيٸ ايتىلادى. ول ٷكٸمەت مٷشەلٸگٸنە 2006 جىلى كٸرٸپ, مانسابى جىلدام ٶسكەندەردٸڭ بٸرٸ.
سول جىلى 29 جاسىندا ۆيتسە-پرەمەردٸڭ (كەرٸم مەسٸموۆ) كەڭەسشٸسٸ قىزمەتٸنە تاعايىندالىپ, تۋرا بٸر جىلدان سوڭ ك.مەسٸموۆ قر پرەمەر-مينيسترٸ بولعاندا كەڭەسشٸ رەتٸندە قىزمەتٸ بٸرگە كٶتەرٸلگەن. كٶپ ۇزاماي ەدٸلەت ۆيتسە-مينيسترٸ قىزمەتٸنە تاعايىندالىپ, بۇل لاۋازىمدا 2007-2010 جىلدار ارالىعىندا بولدى.
بەكەتاەۆتىڭ جەكە باسىنا قاتىستى العاشقى شۋلى وقيعا دا وسى قىزمەتتە جٷرگەن كەزٸندە جارييا بولدى.
ونىڭ 2009 جىلى ماۋسىم ايىندا استانا قالاسىنىڭ بەيبٸتشٸلٸك كٶشەسٸنٸڭ بويىندا تٷنگٸ ساعات 02.00-لەر شاماسىندا «تويوتا-كامري» اۆتوكٶلٸگٸن ماس كٷيٸندە جٷرگٸزٸپ, جول ينسپەكتورلارىنا باعىنباي بٸرنەشە باعدارشامنىڭ قىزىل تٷسٸنە ٶتٸپ كەتكەن ەرەكەتٸ ەرتەڭٸنە-اق اقپارات كٶزدەرٸ ارقىلى تاراعان.
الايدا, بۇل اقپاراتتى استانا قالاسى جول پوليتسيياسى باسقارماسىنىڭ سول ۋاقىتتاعى باستىعى باقىتكەلدٸ ايحىمبەكوۆ ٶز اۋزىمەن ايتىپ, جول ەرەجەسٸن بۇزعان لاۋازىمدى تۇلعانىڭ اتىن اتاپ, تٷسٸن تٷستەپ كٶرسەتكەنٸمەن ٸس «جابۋلى قازان» كٷيٸندە قالدى.
بەكەتاەۆ بۇل جولى جازادان بۇلتارىپ, «تازا» كٷيٸندە قۇتىلىپ كەتتٸ. ەدٸلەت مينيسترٸلٸگٸ ٶكٸلٸنٸڭ «ەدٸلەتسٸز ٸسٸ» وسىلايشا ەل ەسٸندە قالعان بولاتىن. ايتا كەتەيٸك, 2009 جىلعى زاڭناما بويىنشا كٶلٸكتٸ ماس كٷيٸندە تٸزگٸندەۋشٸ ازاماتتى سوت ەكٸ جىلعا كٶلٸك جٷرگٸزۋ قۇقىعىنان شەكتەي الاتىن, بٷگٸندە ول زاڭ قاتاڭداتىلعان, جٷرگٸزۋ قۇقىعىنان ايىرۋ مەرزٸمٸ – 7 جىل.
...
اشىق دەرەك كٶزدەردە مارات بەكەتاەۆتىڭ سامات ەبٸشپەن جاقىن دوستىعى تۋرالى دا كٶپ جازىلدى. ەكەۋٸنٸڭ قانشالىقتى جان قيىسپاس جولداس بولعاندىعىن كٸم بٸلسٸن.
دەگەنمەن, قىزمەت جولىندا بٸرگە ٸستەس بولعانى انىق. مەسەلەن, بەكەتاەۆ قر ەدٸلەت ۆيتسە-مينيسترٸ قىزمەتٸ لاۋازىمىندا جٷرگەن كەزدە سامات ەبٸش وسى مينيسترلٸكتٸڭ جاۋاپتى حاتشىسى (2008-2010 ج.ج.) قىزمەتٸن اتقارعان.
جوعارىدا جازىلعان اتى شۋلى وقيعا دا وسى كەزدە ورىن العان-دى. 2010 جىلى سامات ەبٸشتٸڭ قىزمەتٸ قر ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸنە اۋىسقان كەزدە ونىڭ ورنىن (ەدٸلەت مينيسترلٸگٸنٸڭ جاۋاپتى حاتشىسى) مارات بەكەتاەۆ باسادى.
DALA INSIDE تەلەگرام ارناسى "بۇل ٸسكە نازارباەۆتىڭ نەمەرە ٸنٸسٸ تٸكەلەي ارالاسقان..." دەگەن بولجام ايتادى.
ول ۋاقىتتارى مينيسترلٸكتەردەگٸ جاۋاپتى حاتشىلاردىڭ دەرەجەسٸ مەن ىقپالى اسا جوعارى بولاتىن. بۇل لاۋازىمدا مارات باقىتجانۇلى 2015 جىلعا دەيٸن وتىردى.
2015 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا ول قر پرەزيدەنتٸ ەكٸمشٸلٸگٸ باسشىسىنىڭ (ن.نىعماتۋللين 2014-2016 ج.ج.) ورىنباسارى قىزمەتٸنە تاعايىندالدى.
ال, 2016 جىلدىڭ 13 قىركٷيەگٸندە ەدٸلەت مينيسترٸ لاۋازىمىنا كەلٸپ, 2022 جىلعى قاڭتار وقيعاسىنا دەيٸن التى جىلداي مينيستر قىزمەتٸن اتقاردى. قاڭتاردىڭ دٷمپۋٸنەن كەيٸن مينيستر ورىنتاعىن بوساتقانىمەن, پرەمەر-مينيسترگە كەڭەسشٸلٸك قىزمەتكە قالدىرىلعان-دى.
...
مارات بەكەتاەۆقا قاتىستى داۋلى مەسەلەنٸڭ جەنە بٸرٸ – ەكەلٸ,بالالى بيزنەسمەندەر اناتول جەنە گابريەل ستاتيلەرگە قاتىستى ٸس.
مولدوۆاييالىق وليگارحتاردىڭ ەسٸمٸ قازاقستاندىقتارعا كٶپتەن تانىس. 1990 جىلدارى قازاقستانعا كەلٸپ, مۇناي-گاز كەن ورىندارىن يگەرۋگە كٸرٸسكەن كەسٸپكەرلەرگە قاتىستى قىلمىستىق ٸس 2008 جىلى باستالدى.
قاداعالاۋشى ورگاندار ستاتيدٸڭ يەلٸگٸندەگٸ وفشورشىلىق كومپانييا Tristan Oil Ltd مەن Ascom Group كومپانيياسىنا قاراستى Tolknynneftegaz جەنە Kazpolmunay كەسٸپورىندارى قازاقستاننىڭ سالىق زاڭناماسىن بۇزعانىن انىقتاعان.
سول ۋاقىتتاعى رەسمي مەلٸمەتتە اتالعان كەسٸپورىننىڭ مۇنايگاز قۇبىرىن ليتسەنزيياسىز پايدالانىپ, 21.67 ملرد تەڭگەنٸ زاڭسىز تاپقانى ايتىلدى. وسى وقيعادان كەيٸن Kazpolmunay-دىڭ ديرەكتورى سەرگەي كورنەگرۋتس تۇتقىندالىپ, تٶرت جىل باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىنا كەسٸلدٸ. ستاتيدٸڭ يەلٸگٸندەگٸ «تولقىن» جەنە «بورانكٶل» كەن ورىندارى «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانيياسىنىڭ باسقارۋىنا بەرٸلدٸ.
بٸر قىزىعى, بٸر جىل ٶتكەن سوڭ قاماۋداعى كورنەگۋرتستٸڭ جازاسى جەڭٸلدەتٸلٸپ, اتىراۋداعى ۋگ-157/10 قونىس-كولونيياسى مەكەمەسٸنە جازاسىن شارتتى تٷردە ٶتەۋگە اۋىستىرىلادى.
ال, ەرتەسٸنە ياعني 2010 جىلدىڭ 26 تامىزىندا س.كورنەگۋرتستٸڭ ۇشاققا مٸنٸپ الماتىعا, ارى قاراي ىستامبۇل-كيشينەۆكە كەتكەنٸ مەلٸم بولدى. ەرينە, بۇل وقيعادان كەيٸن قاداعالاۋشى ورگانداردىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارىنىڭ ٷستٸنەن ٸس قوزعالىپ, بٸرازى قامالدى.
بٸراق, «ستاتي ٸسٸ» مۇنىمەن جابىلعان جوق. اناتول مەن گابريەل ستاتيلەر «قازاقستاندا بيزنەسٸمٸزدٸ جوعالتتىق, سونىڭ ٶتەۋٸن قايتارۋىمىز كەرەك» دەپ حالىقارالىق سوتتار مەن قۇقىق قورعاۋ ۇيىمدارىنا شاعىمدانىپ جٷرٸپ, 2013 جىلدىڭ 19 جەلتوقسانىندا ستوكگولم اربيتراجدىق (تٶرەلٸك) سوتى ارقىلى قازاقستان Ascom Group-قا 500 ملن دوللار تٶلەۋٸ كەرەك شەشٸمدٸ شىعارتىپ الادى. ال, قازاقستان تاراپى اپەللياتسييالىق سوتتا تٶرەلٸك سوت شەشٸمنٸڭ كٷشٸن جويۋعا باستاما كٶتەردٸ.
بۇل كەزدە م.بەكەتاەۆ ەدٸلەت مينيسترلٸگٸندە جاۋاپتى حاتشى (2010-2015 ج.ج.) قىزمەتٸن اتقاراتىن. ياعني «ستاتي ٸسٸ» وعان ەرتەدەن تانىس. دەسە دە مارات بەكەتاەۆتىڭ بۇل ٸسپەن شىنداپ اينالىسقانى 2016 جىلدان باستالدى, ول سول جىلى ەدٸلەت مينيسترٸ لاۋازىمىنا تاعايىندالعان.
قازاقستان ٷكٸمەتٸ مەن ستاتي اراسىنداعى داۋلى سوت ۇزاق جىلعا جالعاسىپ, سوزباققا سالىنىپ كەلدٸ. مولدوۆييالىق وليحارح اناتول ستاتي اقش, شۆەتسييا, نيدەرلاندى, بەلگييا, ليۋكسەمبۋرگ مەملەكەتتەرٸنٸڭ سوت ورگاندارىنا نەشە قايتارا جٷگٸنٸپ, قازاقستاندى «ينۆەستيتسييامدى زاڭسىز تارتىپ الدى» دەپ ايىپتاسا, قر ەدٸلەت مينيسترٸلٸگٸ كەسٸپكەردٸ «الاياقتىق جاسادى» دەپ كٸنالايدى.
ەستەرٸڭٸزگە سالا كەتەيٸك, 2017 جىلدىڭ قازان ايىندا ستاتي تاراپى بەلگييا سوتىنىڭ شەشٸمٸ ارقىلى قر ۇلتتىق بانكٸنٸڭ 21,5 ملرد دوللارعا جۋىق شوتىن بۇعاتتاپ تاستاعان بولاتىن. بۇل قورداعى قارجىنىڭ جارتىسىنا جۋىق (2014 جىلى ونىڭ كٶلەمٸ 77 ملرد دوللار بولدى) قاراجات ەدٸ.
وعان قوسا سول جىلى قازان ايىندا ستاتيدٸڭ شاعىمى بويىنشا امستەردامنىڭ ايماقتىق سوتى «KMG Kashagan B. V.» گوللاندييالىق كومپانيياسىنداعى «سامۇرىق-قازىناعا» ۇلتتىق ەل-اۋقات قورىنا تيەسٸلٸ 5,2 ملرد دوللار كٶلەمٸندەگٸ اكتسييالارعا تىيىم سالدى.
دەگەنمەن, 2018 جىلدىڭ 25 مامىرىندا قازاقستان ٷكٸمەتٸ مەن قر ۇلتتىق بانك اپەللياتسييالىق شاعىم ارقىلى بۇعاتتاۋلى 21,5 ميلليارد دوللار قارجىنى بوساتىپ الۋعا قول جەتكٸزدٸ. ال, «سامۇرىق-قازىناعا» تيەسٸلٸ اكتسييالار بولاشاعى بەرتٸنگە دەيٸن كٷمەندٸ بولىپ كەلدٸ.
ايتپاقشى, 2023 جىلدىڭ 25 قىركٷيەگٸندە قر ەدٸلەت مينيسترلٸگٸ وعان قاتىستى جاعىمدى جاڭالىق تاراتتى. «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەدٸلەت مينيسترلٸگٸ مەن «سامۇرىق-قازىنا» اق نيدەرلاندى جوعارعى سوتىندا سوماسى 4 ملرد اقش دوللارىنا تەڭ «KMG Kashagan B.V.»-داعى اكتسييالارىنا بايلانىستى اناتول ستاتي, گابريەل ستاتي, Ascom S. A. جەنە Terra Raf Trans Trading Ltd (ستاتي) قارسى ٸس جٷرگٸزۋدە تٷپكٸلٸكتٸ جەڭٸسكە جەتتٸ»,– دەلٸنگەن مينيسترلٸك تاراتقان اقپاراتتا. الايدا, رەسمي مەلٸمەتتە جوعارىداعى 5,2 ملرد دوللاردىڭ قالايشا 4 ملرد دوللارعا ازايعانى تۋرالى تٷسٸنٸكتەمە بەرٸلمەگەن.
جالپى, قازاقستاننىڭ ستاتيگە قارسى سوتتاردا حالىقارالىق سوت ورگاندارىنا وسى ۋاقىتقا دەيٸن قانشا قاراجات جۇمساعانى جايلى ناقتى مەلٸمەت جوق. راستالماعان كەي دەرەكتەردە سوت تارتىسىنا كەتكەن قارجى 350 ميلليون دوللاردان جوعارى ەكەنٸ ايتىلادى.
ەدٸلەت مينيسترٸ مارات بەكەتاەۆتىڭ ٶزٸ 2020 جىلى جەلتوقسان ايىندا جۋرناليستەرگە بەرگەن جاۋابىندا مولدوۆالىق بيزنەسمەندەرگە قارسى ٸستٸڭ شىعىنىن اشىپ ايتپاعانىمەن, جالپىلاما وسىنداي حالىقارالىق داۋلار مەن ٸزدەستٸرۋ ٸسٸنە بايلانىستى جىلىنا شامامەن 11-13 ملرد تەڭگە جۇمسالاتىنىن جەتكٸزگەن.
ەكس-مينيستردٸ كٷدٸكتٸ رەتٸندە قاماۋعا الۋدىڭ بٸر سەبەبٸ وسى قاراجاتتىڭ ناقتى كٶلەمٸنە بايلانىستى بولۋى دا مٷمكٸن.
...
ايتقانداي, اناتول مەن گابريەل ستاتيلەردٸ ٶزٸنٸڭ تۋعان ەلٸ مولدوۆادا جاقسى اتامايدى. گابريەل ستاتي 2009 جىلى مولدوۆادا نارازىلىق اكتسيياسىن ۇيىمداستىرىپ, تٶڭكەرٸس جاساماق بولدى دەگەن ايىپپەن ۇستالىپ, بٸر جىلعا جازاسىن ٶتەپ شىققان.
«بٸر جوق بٸر جوقتى تابادى» دەمەكشٸ, مارات بەكەتاەۆتىڭ تەرگەلۋٸ 2008 جىلدان بەرٸ شىرماۋىقشا سوزىلعان «ستاتي ٸسٸندەگٸ» بىلىقتىڭ دا بەتٸن اشىپ, بٸراز قىلمىسقا قاتىستى جٸپتٸڭ ۇشىن شىعارارى انىق. ٶيتكەنٸ, 2009 جىلى وعان تاڭىلعان ايىپ بويىنشا ستاتي يەلٸگٸندەگٸ كومپانييا ماڭعىستاۋ جەرٸندەگٸ مۇنايگاز قۇبىرىن ون جىلداي «ليتسەنزيياسىز پايدالانىپ كەلگەنٸ» ايتىلدى ەمەس پە?!
قالاي دەسەك تە ەلٸمٸزدەن سىرتقا كەتكەن كاپيتالدى قايتارۋ ٷدەرٸسٸنٸڭ الداعى كٷندەرٸ ۇسىنار توسىن سىيى كٶپ بولماق.
باۋىرجان بازار
