«اقوردا» – ارداقتى اتاۋ
بٸزدٸڭ تاريحىمىز بار. قازاق دەگەن ەلدٸ زاماتتا ەسكە تٷسٸرەتٸن برەند, اتاۋلارىمىز بار. سولار ويىمىزعا ورالعاندا ٶزٸمٸزدٸڭ قازاق ەكەنٸمٸزدٸ سەزٸنٸپ, كٶكٸرەگٸمٸزدە ماقتانىش سەزٸمٸ (باسقالاردى قايدام, ٶزٸمدە سولاي) كەرنەيدٸ.
اتاۋ دەگەننەن شىعادى, كٷنٸ كەشە عانا الماتىداعى رىسقۇلوۆ كٶشەسٸنٸڭ بويىمەن جٷيتكٸپ بارا جاتقانىمدا جولدىڭ وڭ قاپتالىندا سالىنىپ جاتقان «اقوردا» دەگەن بازاردى (ساۋدا ٷيٸ دە بولۋى مٷمكٸن) كٶرٸپ, ەدەتتەگٸدەي كٶكٸرەگٸمدٸ ماقتانىش سەزٸمٸ كەرنەي جٶنەلدٸ.
ويدىڭ مازمۇنى مىناداي: «الماتىنىڭ قادٸرسٸز اۋدانىندا («نيجە رىسكۋلوۆا نە پرەدلاگات» دەگەن ەدەپكٸ جارناما ەسكە تٷسٸپ كەتتٸ. اۆتور – ن.ج.) سالىنعان بٸر بازاردىڭ اتاۋىن «اقوردا» دەپ اتاعانىنا سونشا نەگە قۋاناسىڭ.
«اقوردا» تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ, استانا تٶرٸندە تۇرعان پرەزيدەنتتٸڭ رەزيدەنتسيياسىنىڭ اتاۋى ەمەس پە? رىسقۇلوۆ كٶشەسٸنٸڭ بويىن جاعالاي سالىنعان كٶپ بازاردىڭ بٸرٸن «اقوردا» دەپ اتاعانعا نامىستانبايمىسىڭ» دەگەن اششى شىندىق سۋ بەتٸنە قالقىپ شىققاندا, سوڭعى كەزدەرٸ قالىپتاسقان جاساندى پاتريوتتىق سەزٸمدەر شىتىناپ, سىنعان ەينەكتەي كٷل-پارشاسى شىقتى.
يە, «اقوردا» دەگەن اتاۋ قازاق ٷشٸن اسا قادٸرلٸ اتاۋدىڭ بٸرٸ ەمەس پە? ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ٶزٸ ٶتكەن تاريحقا سالاۋات ايتىپ, استانادا سالىنعان اقشاڭقان رەزيدەنتسيياسىن «اقوردا» دەپ اتادى ەمەس پە? «اقوردا» سٶزٸ ٶتكەن تاريحىمىزدىڭ جارقىن بەتتەرٸنٸڭ باستاۋى عوي. ات ٷستٸندە جورتقان اتا-بابالارىمىزدىڭ ەرلٸگٸ مەن ٶرلٸگٸن ايعاقتايتىن تۇتاس بٸر دەۋٸردٸ كٶز الدىمىزعا ەكەلەتٸن ايبارلى كەزەڭ ەمەس پە?
ال بٸز بولساق, سول اتاۋدىڭ قادٸر-قاسيەتٸن قاشىرىپ, بازار, مەيرامحانا, ساۋدا ٷيلەرٸنە قوياتىنىمىز قالاي? الماتىدا «التىن وردا» دەسەڭٸز, بابالارىمىزدىڭ ەرلٸككە تولى تاريحي كەزەڭٸ ەمەس, اربا سٷيرەپ, كٷن استىندا تۇرىپ, بەت-جٷزٸن جاسىنا جەتپەي ەجٸم تورلاعان «التىن وردا» بازارىنداعى اۋىر تٸرلٸكتەن قاجىعان ادامداردىڭ بەينەسٸ كٶز الدىڭا ەلەستەيدٸ.
قازٸر نارىق زامانى ەكەنٸن تٷسٸنەمٸز. ەر كەسٸپكەر قالاعان اتاۋىن ٶزٸ اشقان بازار, ساۋدا ٷيٸ مەن مەيرامحانالارىنىڭ قاسبەتٸنە ويىپ جازىپ, ٶزٸنٸڭ ۇلت پاتريوتى ەكەنٸن دەلەلدەۋٸنە بولادى.
قازاقى اتاۋلار قالا شەتٸندە قالعان
ەڭ سوراقىسى, وسىندا قازاقتىڭ كٶنە تاريحىنان حابار بەرەتٸن «اقوردا», «التىن وردا», «حان سارايى» دەگەن
ال قالانىڭ ٸشٸنە ەنە باستاساڭ, اعىلشىن, ورىس تٸلٸندەگٸ «زاماناۋي» اتاۋلاردان كٶز سٷرٸنەدٸ. بۇل قالاي? سوندا قازاقتار ٶزٸنٸڭ ٶتكەن تاريحىن قادٸر تۇتپاي ما? تاڭ اتقاننان كەش باتقانشا «پاتريوتپىز» دەپ اۋزىمىز كٶپٸرٸپ ەڭگٸمە ايتاتىنىمىز بەكەر بولعانى ما?
ەگەر بٸز شىنىمەن دە پاتريوت بولساق, الماتىداعى «اتاكەنت» كٶرمە ورتالىعىنىڭ دەل ورتاسىندا سەن-سالتاناتى جاراسقان «باقشاساراي» مەيرامحاناسىن «التىن وردا» دەپ اتار ەدٸك قوي. نەگە سولاي اتامادىق? «باقشاساراي» مەيرامحاناسىنىڭ ەگەسٸ قازاقستانعا تانىمال, كەزٸندە ەكٸم بولعان بەلگٸلٸ ازامات ەكەنٸن بەرٸمٸز بٸلەمٸز.
ال قازاقستانداعى ٷزدٸك كەسٸپكەرلەردٸڭ كٶشٸن باستاپ جٷرگەن نۇرلان سماعۇلوۆ مىرزا ەلٸمٸز بويىنشا سەۋلەتٸ كەلٸستٸ عاجاپ ساۋدا ٷيلەرٸن سالىپ, ولارعا «مەگا» دەپ ات بەرٸپ, ايدار تاعۋعا شەبەر. ەگەر نۇرلان مىرزا سول ساۋدا نىساندارىنىڭ بٸرٸن «التىن وردا», «حان سارايى» دەپ اتاسا قانداي جاراسىمدى بولار ەدٸ. بٸراق نۇرلان مىرزا بٸردە-بٸر عيماراتىن قازاقى ۇعىمعا جاقىن اتاۋمەن اتاعان جوق. شاماسى, ولار ساۋدا ٷيلەرٸن, كەرەمەت عيماراتتارىن قازاقى اتاۋمەن اتاسا, جۇرت كەلمەي قويادى دەپ ويلايتىن بولسا كەرەك.
تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىنداعى اتاۋلار
باسقا قالانى قايدام, الماتى قالاسىندا ەل-فارابي كٶشەسٸمەن جٷرٸپ, دوستىق كٶشەسٸنٸڭ بويىمەن جوعارى ٶرلەسەڭ, ەسەنتاي مولل, ريتتس-كارلتون, رەسەي, ريتتس-پالاس, Parasat Hotel&Residence, Wellness Club LUXOR, رويال تۋلف سىندى قوناقٷي, ساۋدا ٷيلەرٸ كٶزٸڭٸزگە وتتاي باسىلىپ, ٶزٸڭدٸ قازاقستاننان باسقا ەلدە جٷرگەندەي سەزٸنەسٸڭ. ٶزٸڭٸز تۇراتىن قالادا وسىنداي اتاۋلار كٶپ بولسا, جازىپ جٸبەرٸڭٸز. شەتەلدٸڭ قانداي مىقتى اتاۋلارى بار ەكەنٸن بٸلە جٷرەيٸك.
تٸزبەلەپ شىققان بۇل عيماراتتار ەلٸمٸز تەۋەلسٸزدٸككە يە بولعاندا بوي كٶتەرگەنٸن بەرٸمٸز بٸلەمٸز. بٸرەۋلەر «باۋىرىم, تىرناق استىنان كٸر ٸزدەپ قايتەسٸڭ, دوستىق كٶشەسٸنٸڭ بويىندا «رەسپۋبليكا سارايى», «وقۋشىلار سارايىن» نەگە ۇمىتتىڭ?» دەپ ايتۋى مٷمكٸن. راس, قازاقى اتاۋدى يەمدەنگەن بٸرلٸ-جارىم عيماراتتارىمىز بار. ەيتەۋٸر سولاردى كٶرگەندە ٶزٸمٸزدٸڭ ەلٸ دە بولسا الماتىدا تۇرعانىمىز ەسٸمٸزگە تٷسٸپ, تەۋبە دەيمٸز. بٸراق بۇل – عيماراتتاردىڭ بەرٸ كەڭەس زامانىندا بوي كٶتەرگەن.
ٶتكەنگە بايىپتاپ قاراساق, بٸزدەر كەڭەس زامانىندا قازٸرگٸگە قاراعاندا ەلدەقايدا ۇلتجاندى, ەلدەقايدا ەلجاندى بولىپتىق قوي.
جۇرتتى ماگنيتتەي تارتقان وسى عيماراتتاردىڭ قوجايىندارىنىڭ كٶپشٸلٸگٸ قازاق ەكەنٸ انىق. ەرينە, ولار ٶز ەلٸنٸڭ ٶتكەن تاريحىن بٸلمەيدٸ. بٸلسە دە, مەن بەرمەيدٸ. ولار شەتەلدە كٶرگەن اتاۋلارىن ساۋدا نىساندارى مەن قوناقٷيلەرٸنٸڭ قاسبەتٸنە قاشاپ جازۋعا قۇمار. قازاقتىڭ تاريحى, ايبىندى اتاۋلارى ولاردى قىزىقتىرمايدى (قارعام-اۋ, ولار قازاق تٸلٸن بٸلمەيدٸ عوي).
«كرەمل» دەگەن بازار جوق
ەندٸ قايتپەك كەرەك? شەتەل دەسە بارىن بەرەتٸن «ەليتانىڭ» بەتٸن بەرٸ قاراتۋعا بولا ما? بٸراق وعان ونداعان جىل كەرەك شىعار? مەنٸڭشە, وعان دەيٸن «اقوردا», «التىن وردا» دەگەن اياۋلى اتاۋلاردى مەيرامحانا مەن ىبىرسىعان بازارلارعا قويۋعا تىيىم سالعان جٶن.
پاتريوت بولۋدىڭ جٶنٸ وسى ەكەن دەپ «اقوردا» دەپ بازار مەن مەيرامحانانى اتاۋعا ٶز باسىم قارسىمىن. بۇل – بٸزدٸڭ مەملەكەتتٸگٸمٸزدٸ پاش ەتەتٸن اتريبۋت. ايتالىق, ورىستاردىڭ «كرەمل» دەپ بازار اشىپ, قوناقٷيدٸ اتاعانىن كٶرگەن دە, ەستٸگەن دە ەمەسپٸن. سول سيياقتى امەريكاندىقتار «كاپيتولييٸن» قالاي قادٸرلەسە بٸز دە «اقوردامىزدى» سولاي قادٸرلەۋٸمٸز كەرەك.
سوندىقتان, بٸزدەر دە ەلدٸگٸمٸزدٸ ايقىندايتىن اتاۋلارمەن مەيرامحانالاردى اتاپ, اياۋلى سٶزدٸڭ قادٸرٸن كەتٸرمەيٸك. مۇنداي جايتتارعا مەملەكەتتٸك تۇرعىدان شەكتەۋ قويۋىمىز كەرەك.
نۇرلان جۇماحان, جۋرناليست
