جۋىردا بۇرىنعى ەدٸلەت مينيسترٸ ازامات ەسقاراەۆ قازاقستاننىڭ ٷندٸستانداعى ەلشٸسٸ بولىپ تاعايىندالدى. بيىل 9 قاڭتاردا مينيستر قىزمەتٸمەن قوش ايتىسقان شەنەۋنٸك بٸراز ۋاقىت جۇمىسسىز جٷرٸپ قالسا دا, سەۋٸردٸڭ باسىندا ەلشٸلٸكتەن ورىن تاپتى.
قازاقستاندا بۇرىن مينيستر, ەكٸم بولعان بەلدٸ شەندٸ-شەكپەندٸلەردٸڭ ەلدەگٸ قىزمەتتەن كەيٸن ەلشٸلٸكتەن جىلى ورىن تاباتىنى جيٸ بايقالادى. بۇل تەجٸريبەنٸڭ ارتىندا نە تۇر? ەلشٸلٸك "جارامسىز" شەندٸلەر باراتىن ورىنعا اينالدى ما? Dalanews.kz ساۋالدارىنا تانىمال ساياساتكەر ەمٸرجان قوسان جاۋاپ قاتتى.
ەكٸمدٸك پەن مينيسترلٸكتەگٸ جىلى ورىندى ەلشٸلٸككە ايىرباستاعاندار كٸمدەر?
ەلشٸلٸك - قانداي دا بٸر مەملەكەتتٸڭ ەكٸنشٸ مەملەكەتتەگٸ رەسمي ٶكٸلدٸگٸ, ونىڭ قىزمەتٸنە ٶز مەملەكەتٸنٸڭ مٷددەسٸن قورعاپ, ساياسي, ەكونوميكالىق, مەدەني بايلانىستاردى نىعايتۋ جاتادى.
سٶز باسىندا قوزعاعان ازامات ەسقاراەۆ بيىل 7 سەۋٸردە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷندٸستان رەسپۋبليكاسىنداعى تٶتەنشە جەنە ٶكٸلەتتٸ ەلشٸسٸ لاۋازىمىنا تاعايىندالدى. ٸزٸنشە بٸرقاتار ەلشٸلٸكتە اۋىس-تٷيٸس جٷردٸ.
نۇرلان جالعاسباەۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پولشا رەسپۋبليكاسىنداعى تٶتەنشە جەنە ٶكٸلەتتٸ ەلشٸسٸ بولىپ تاعايىندالدى دا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷندٸستان رەسپۋبليكاسىنداعى تٶتەنشە جەنە ٶكٸلەتتٸ ەلشٸسٸ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ شري-لانكا دەموكراتييالىق سوتسياليستٸك رەسپۋبليكاسىنداعى, بانگلادەش حالىق رەسپۋبليكاسىنداعى, نەپال فەدەراتيۆتٸك دەموكراتييالىق رەسپۋبليكاسىنداعى, بۋتان كورولدٸگٸندەگٸ, مالديۆ رەسپۋبليكاسىنداعى تٶتەنشە جەنە ٶكٸلەتتٸ ەلشٸسٸ قىزمەتٸن قوسا اتقارۋشى لاۋازىمدارىنان بوساتىلدى.
سونداي-اق, ەلٸم قيراباەۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پولشا رەسپۋبليكاسىنداعى تٶتەنشە جەنە ٶكٸلەتتٸ ەلشٸسٸ لاۋازىمىنان بوساتىلدى.
بىلتىر مامىردا باتىس ٶڭٸرٸن بٸراز باسقارعان نۇرلان نوعاەۆ ماڭعىستاۋ وبلىسى ەكٸمٸ قىزمەتٸنەن كەتتٸ. بٸر ايدان سوڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تٷرٸكمەنستانداعى تٶتەنشە جەنە ٶكٸلەتتٸ ەلشٸسٸ لاۋازىمىنا تاعايىندالدى. سٶيتٸپ ول دا ٶز ورنىن تاپتى.
بۇرىنعى سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ قايرات ەبدٸراحمانوۆ تا قازاقستاننىڭ نيدەرلاندىداعى تٶتەنشە جەنە ٶكٸلەتتٸ ەلشٸسٸ, حيمييالىق قارۋعا تىيىم سالۋ ۇيىمىنداعى تۇراقتى ٶكٸلٸ قىزمەتٸن اتقارىپ جٷر. ەرينە, تٸزٸم مۇنىمەن بٸتپەيدٸ. مۇنداي شەندٸلەر قاتارى كٶپ-اق.
ەسكٸدەن قالعان جامان ەدەت پە? ەمٸرجان قوساننىڭ پٸكٸرٸ
ساياساتكەر, قوعام قايراتكەرٸ ەمٸرجان قوساننىڭ پٸكٸرٸنشە, كادرلىق وقشانتايدان شىعىپ قالعان لاۋازىمدى شەنەۋنٸكتەردٸڭ كەنەتتەن قىزمەت سالاسىن اۋىستىرىپ, شەتەلگە ەلشٸ بوپ كەتۋٸ – كەشەگٸ ەسكٸ قازاقستاننان قالعان تەرٸس تە تۇرپايى دەستٷر.
"سول كەزدەگٸ پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇل ەدٸستٸ ٷش ماقساتتا (جەنە دە ٶتە-مٶتە تيٸمدٸ ەرٸ نەتيجەلٸ) قولدانىپ جٷردٸ. بٸرٸنشٸسٸ – دەل بٷگٸن ەلدە اسا قاجەتٸ جوق شەندٸنٸ ۋاقىتشا "ديپلوماتييالىق دەمالىسقا" جٸبەرۋ. الايدا ۋاقىت ٶتە ول كادرلار قايتادان پرەزيدەنتتٸڭ اينالاسىنا ورالىپ, ەل ٸشٸندە قىزمەتٸن جالعاستىرا بەردٸ. ەكٸنشٸسٸ – پەلەگە ۇشىراپ نەمەسە ٸستٸ بوپ قالعان فاۆوريتتەرٸن ەل نازارىنان تاسا عىپ, جۇرت ۋلاپ-شۋلاپ بولعانشا, شەتەلدەگٸ "قۇرمەتتٸ ايداۋعا" اتتاندىرۋ. ونداي كادلاردىڭ كەيبٸرٸ قايتا ورالىپ جٷردٸ, ال كەيبٸرٸ سول كەتكەنٸمەن مول كەتٸپ جاتتى", - دەيدٸ ساراپشى.
ساياساتكەردٸڭ سٶزٸنشە, ٷشٸنشٸ ماقساتتىڭ ساياسي استارى بار.
"بيلٸكتە جٷرٸپ, سوسىن پرەزيدەنتكە قارسى شىعىپ, وپپوزيتسييا قاتارىنا ٶتكەن بەلگٸلٸ تۇلعالاردى دا نازارباەۆ شەتەلدٸك ميسسييالارعا جٸبەرٸپ وتىردى. وپپوزيتسييانىڭ كەيبٸر ٶكٸلدەرٸ ونداي الداۋسىراتۋعا كٶنٸپ جاتتى, كەيبٸرەۋٸ كٶنبەي كەتتٸ. ەرينە, باسقا ەلدەردە مۇنداي تەسٸلدەر قولدانىپ كەلەدٸ. الايدا جۇرت سولاي ەتەدٸ ەكەن دەپ, ول تەجٸريبەنٸ اينا-قاتەسٸز قازاقستاندا قايتالاۋ مٸندەتتٸ ەمەس شىعار", - دەيدٸ ول.
ەلشٸ بولۋ اناۋ ايتقانداي وڭاي قىزمەت ەمەس. مۇنى ەمٸرجان قوسان دا قۋاتتايدى.
"شىمشىقتى سويسا دا, قاساپشى سويسىن, ديپلوماتييا سەكٸلدٸ اسا تەرەڭ بٸلٸم مەن كەسٸبي بٸلٸكتٸلٸكتٸ, كەرەك دەسەڭٸز, ەرەكشە كوممۋنيكاتسييالىق قاسيەتتەردٸ, ەكٸنٸڭ بٸرٸندە جوق حاريزمانى قاجەت ەتەتٸن اسا جاۋاپتى (ەلشٸ دەگەن ٶزٸ قىزمەت اتقارىپ جاتقان ەلدەگٸ قازاقستاننىڭ تولىققاندى, تولىقمەندٸ ٶكٸلٸ ھەم سيمۆولى ەمەس پە?!) مٸندەتتٸ كەز كەلگەن كەشەگٸ ەكٸم نە مينيستر اتقارا المايدى! سول سەبەپتٸ مۇنداي ٷردٸستٸ ٶز باسىم قولدامايمىن", - دەيدٸ ول.
ساراپشى قىزمەتٸنەن بوساپ قالعان شەنەۋنٸكتٸ سەتتٸ "پايدالانۋدىڭ" باسقا جولىن ايتتى.
"بەلگٸلٸ بٸر سالانى باسقارىپ, سودان كەيٸن ەرتٷرلٸ سەبەپتەرمەن قىزمەتٸنەن كەتكەن مينيستر سول سالانىڭ مامانى رەتٸندە جۇمىسىن جالعاستىرا بەرسٸن. ول ٷشٸن مٸندەتتٸ تٷردە بٸرٸنشٸ باسشى بولۋ قاجەت ەمەس: سول سالادا جاڭا بيزنەس اشسىن, ٶزٸنٸڭ قابٸلەتٸن تانىتسىن. سول كەزدە بٸزدە كادر ساياساتىندا بەلگٸلٸ بٸر تۇراقتىلىق, بٸرٸزدٸلٸك, دەستٷر پايدا بولادى. كرەسلو دەگەن ەكەسٸنەن قالعان مۇرا ەمەس قوي, باسقالارعا دا مٷمكٸندٸك بەرسٸن. ەيتپەسە, بٸزدە ەسكٸ قازاقستاندىق دەستٷر ەلٸ جالعاسۋدا: ەكٸم نە مينيستر بولعان ادامدار ٶلە-ٶلگەنشە سول رەزەرۆتەن شىقپاي, جىلى ورنىنان ايرىلماي جٷرە بەرەدٸ. ول ادام زەينەتكە شىققانشا تۇتاس ۇرپاق مەملەكەتتٸك قىزمەتكە ارالاسا الماي, زارداپ شەگەدٸ", - دەيدٸ ساياساتكەر.
بۇل تەندەنتسييا ٶز كەزەگٸندە كەسٸبي ماماندارعا دا كەدەرگٸ ەكەن.
"بۇعان دەيٸن سىرتقى ٸستەردٸڭ نە ەكەنٸن بٸلمەيتٸن شەندٸلەردٸڭ ەلشٸ سەكٸلدٸ جوعارى مەرتەبەلٸ قىزمەتكە كەلۋٸ ديپلوماتييالىق قىزمەتتٸڭ ابىروي-بەدەلٸن ارتتىرا قويماسى دا تٷسٸنٸكتٸ. جەنە دە جىلدار بويىنا كارەرالىق ديپلومات بوپ, بار عۇمىرىن وسى سالاعا ىسىراپ ەتٸپ كەلە جاتقان كەسٸبي مامانداردىڭ جولىن بٶگەيدٸ", - دەيدٸ ەمٸرجان قوسان.
سٶز اياعىندا ساياساتكەر ەلشٸ قىزمەتٸنە ٷمٸتكەرلەردٸ پارلامەنت سىنىنان ٶتكٸزۋ كەرەگٸن ايتتى.
"بۇل كٷردەلٸ ەرٸ مەملەكەتتٸك كادر ساياساتىنا ٶلشەۋسٸز كەسٸرٸن تيگٸزەتٸن تٷيتكٸلدٸ پروبلەمانى شەشۋدٸڭ بٸر جاقسى جولى بار, ول – ەلشٸ قىزمەتٸنە ٷمٸتكەرلەردٸ پارلامەنتتە تالقىلاپ, بەكٸتۋ. سوندا وتاندىق ديپلوماتييامىز كەزدەيسوق ادامداردان بٸرجولاتا قۇتىلا الادى", - دەپ تٷيٸندەدٸ سٶزٸن ساراپشى.
