تٷركٸستان وبلىسىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى كەسٸپكەرلەرٸ قۋاڭشىلىق مەسەلەسٸن شەشۋ ٷشٸن پرەزيدەنتكە ٷندەۋ جولدادى. ولار بۇل تۇرعىدا التاي اينابەكتٸڭ جەتەكشٸلٸگٸمەن جٷزەگە اسىرىلىپ جاتقان “جاساندى جاۋىن” جوباسىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ەرەكشە اتاپ ٶتتٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
شارۋالار ەلدەگٸ سۋ تاپشىلىعى مەن ەكولوگييالىق داعدارىس مەسەلەلەرٸن شەشۋ ماقساتىندا, ەكولوگييا جەنە تابيعي رەسۋرستار مينيسترٸ مەن سۋ جەنە يرريگاتسييا مينيسترٸنٸڭ وتستاۆكاعا كەتۋٸن تالاپ ەتتٸ.
“قۇرمەتتٸ قر پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت كەمەلۇلى, سٸز "ەدٸلەتتٸ قازاقستان" مەن "جاڭا قازاقستاندى" قۇرىپ, حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن ٷكٸمەتتٸ باسقارىپ وتىرسىز. الايدا سۋ تاپشىلىعىن الدىن الۋ جەنە ەكولوگييالىق داعدارىستى شەشۋ جولىندا اتالعان مينيسترلٸكتەردٸڭ نەتيجەسٸ كٶڭٸل كٶنشٸتپەيدٸ”, — دەدٸ ولار.
وسى تۇستا ولار التاي اينابەك جەتەكشٸلٸك ەتەتٸن "جاساندى جاۋىن" جوباسىنىڭ ۇتىمدىلىعىنا توقتالدى.
“التاي مىرزانىڭ ەڭبەگٸ مەن جاڭا تەحنولوگييالارى ارقاسىندا جاۋىن-شاشىن مولايىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى كەسٸپكەرلەرٸنٸڭ ەگٸندەرٸ ەكٸ ەسە كٶبەيدٸ. ونىڭ جوباسى سۋ تاپشىلىعىن شەشۋگە ٷلكەن سەپتٸگٸن تيگٸزدٸ. بٸز وسى جوبانىڭ ەرٸ قاراي دامۋىن جەنە التاي مىرزاعا مەملەكەت تاراپىنان قارجىلاي كٶمەك كٶرسەتٸلۋٸن تالاپ ەتەمٸز”, – دەلٸنگەن ٷندەۋدە.
شارۋالار, ەگەر وسى ٷندەۋلەرٸنە جاۋاپ بولماسا, حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن ٷكٸمەت زاڭناماسى بويىنشا بەيبٸت شەرۋگە شىعاتىنىن دا مەلٸمدەدٸ.
“بٸز, دەن-تۇزىمەن قامتاماسىز ەتٸپ وتىرعان شارۋالار, سۋ مەن ەكولوگييا مەسەلەلەرٸن شەشۋدە ناقتى شارالار قابىلداۋدى جەنە ٶز ٷندەۋٸمٸزدٸڭ ورىندالۋىن تالاپ ەتەمٸز”, – دەيدٸ ولار.
ايتا كەتەيٸك, قولدان جاڭبىر جاۋعىزىپ جٷرگەن قازاقستاندىق عالىم التاي اينابەك ەلەمجەلٸدە "جاڭبىر ادام", "قازاقتىڭ توني ستەركٸ" دەگەن لاقاپ اتتارىمەن تانىلىپ كەلەدٸ. التاي - كليماتتى ٶزگەرتۋ تەحنولوگييالارى حالىقارالىق ورتالىعىنىڭ (International Center of Climate Change Technologies) باسشىسى, “جاساندى جاڭبىر جاۋعىزۋ” تەحنولوگيياسىنىڭ اۆتورى. بٸرنەشە جىل بۇرىن ماڭعىستاۋداعى قۋاڭشىلىق مەسەلەسٸن شەشۋگە اتسالىسقان مامان كەيٸنگٸ ۋاقىتتا ارالدىڭ جاي-كٷيٸنە دە ەرەكشە نازار اۋدارعان ەدٸ.
بۇعان دەيٸن ول ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ پاراقشاسىندا اۋقىمدى يدەياسىن جٷزەگە اسىرۋدا جوعارى لاۋازىمدى شەندٸلەر مەن بيلٸكتەن ەشبٸر قولداۋ تاپپاعانىن تٸلگە تيەك ەتكەن ەدٸ.
ايتۋىنشا, بۇل جوبانى ٸسكە اسىرۋدا مەملەكەتتەن ارنايى قارجى بٶلٸنبەگەن. ال الداعى ۋاقىتتا ەل تاراپىنان بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە قولداۋ بولماسا, شەتەل اسىپ كەتەتٸنٸن جاسىرمادى.
"بٸزدە ادام بالاسىمىز, قولداۋ بولماسا, ەرينە, شەتەلگە كەتەمٸن. تٷسٸنٸكتٸ عوي, بارلىق ادام ايلىق الادى, شىعارعان ٶنٸمٸن ساتادى. ارالعا قانشاما بيلٸك ٶكٸلدەرٸ, قوعامدىق ۇيىمدار كەلٸپ جٷر. ولاردىڭ بارلىعى ايلىق الادى ەرٸ ٸس-ساپارعا كەتكەن شىعىندارىن ٶندٸرٸپ الادى.
ٶكٸنٸشكە قاراي, ناقتى ەشنەرسە شەشٸلمەي كەلەدٸ. بٸزگە ەشكٸم قارجى بٶلٸپ جاتقان جوق. قازٸر تٸپتٸ اقش پەن ەو ەلدەرٸندە ٷلكەن پروبلەما بار, جەردە قالمايمىز. بٸرنەشە مەملەكەتتەرمەن كەلٸسٸمدەرٸمٸز دە بار", - دەيدٸ عالىم.
تۇتاس بٸر ەلدٸڭ جٷگٸن ارقالاۋعا شەشٸم قابىلداعان عالىم اتالمىش ٸستٸڭ قيىندىقتارىنا دا توقتالىپ ٶتتٸ.
عالىمنىڭ سٶزٸنشە, سۋ رەسۋرستارىن ساياسي قۇرال ويىندارى ەتٸپ وتىرعان توپتار دا جوق ەمەس.
"بٸراق بٸز ساياساتپەن اينالىسپايمىز. بٸزگە تەك عىلىمي, تەحنولوگييالىق كۆانتتىق سكاچەك جاساۋ كەرەك ەكەنٸن ۇعىندىرعىمىز كەلەدٸ. سونداي-اق تس5 ەلدەرٸنٸڭ قازٸرگٸ جاھاندىق جىلىنۋ كەزەڭٸندە سۋ قاۋٸپسٸزدٸگٸن, كليمات, ۇلتتىق جەنە ازىق تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە ٶز ٷلەسٸمٸزدٸ قوسقىمىز كەلەدٸ", - دەدٸ عالىم.
ەسكە سالايىق, 2021 جىلى قۋانشىلىق سالدارىنان ماڭعىستاۋ وبلىسىندا شٶپ شىقپاي, شارۋالارعا قيىن سوققان ەدٸ. وسىدان كەيٸن جاساندى جاڭبىر جاۋدىرۋ تۋرالى باستاما كٶتەرٸلگەن بولاتىن.
سول ماقساتتى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن "گرانت قازاقستان" كورپوراتيۆتٸك قورىنىڭ "Central Asian Center of Climate Change Technologies" سەرٸكتەستٸگٸ مەن ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ ەكٸمدٸگٸ اراسىندا 3 جاقتى كەلٸسٸم جاسالدى. وسى تۇستا جوبا جەتەكشٸسٸ التاي اينابەك ورناتقان قوندىرعىلار نەتيجەسٸندە ماڭعىستاۋعا جاساندى جاڭبىر جاۋعان ەدٸ.
ال 2024 جىلدىڭ جازىندا ارال ٶڭٸرٸندە جاساندى جاڭبىر جاۋعىزۋ جوباسى قولعا الىندى. قۋاڭشىلىقتان كٶز اشپاي, ەكولوگييالىق احۋالدى باستان كەشٸپ وتىرعان ارال تۇرعىندارى ٷشٸن بۇل كٷتپەگەن جاڭالىق بولدى.
