«مۋكوۆيستسيدوزبەن اۋىراتىن مٷگەدەك بالالار» قب قازاقستاندىق مۋكوۆيستسيدوز قاۋىمداستىعى, ۇلىبريتانييانىڭ «Cystic Fibrosis Worldwide» (CFW) دٷنيەجٷزٸلٸك مۋكوۆيستسيدوزحالىقارالىق ۇيىمى, قر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸ مەن پەدياترييا جەنە بالالار حيرۋرگيياسى عىلىمي ورتالىعىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ٶتكەن كونفەرەنتسيياعا پەدياترييالىق قىزمەتتٸڭ 100-دەن استام دەرٸگەرلەرٸ: پۋلمونولوگتار, ديەتولوگتار, گاستروەنتەرولوگتار, سونىمەن قاتار, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بارلىق ايماقتارىنان سيرەك (ورفاندىق) اۋرۋلار بويىنشا ٶڭٸرلٸك ٷيلەستٸرۋشٸلەر مەن مەديتسينالىق جوو ستۋدەنتتەرٸ قاتىستى. شارانى ٶتكٸزۋدەگٸ باستى ماقسات – قر دەرٸگەرلەرٸنٸڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋ جەنە مەديتسينالىق قوعامداستىقتى مۋكوۆيستسيدوز مەسەلەلەرٸنە نازار اۋدارتۋ.
اتالمىش كونفەرەنتسييا اياسىندا بٷگٸن, 26 سەۋٸر كٷنٸ شەتەلدٸك قوناقتار قر دسم پەدياترييا جەنە بالالار حيرۋرگيياسى عىلىمي ورتالىعىندا بولىپ, ورتالىق جۇمىسىمەن تانىسىپ, №2 قالالىق بالالار ەمحاناسى, قر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸ ٶكٸلدەرٸ جەنە كلينيكا دەرٸگەرلەرٸنٸڭ قاتىسۋىمەن ٶتكەن دٶڭگەلەك ٷستەل وتىرىسىنا قاتىستى. قر دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-مينيسترٸ لەززات اقتاەۆا تەلەكٶپٸر ارقىلى بايلانىسقا شىعىپ, ورتاق مەسەلەنٸ شەشۋدە قولداۋ بٸلدٸرگەندەرٸ ٷشٸن شەتەلدٸك دەرٸگەرلەرگە العىسىن بٸلدٸردٸ جەنە ۇسىنىستارى مەن پٸكٸرلەرٸن تىڭداپ, ەرٸپتەستٸككە دايىن ەكەندٸگٸن جەتكٸزدٸ. باسقوسۋدا بالالارداعى مۋكوۆيستسيدوزدى دياگنوستيكالاۋ مەن ەمدەۋ, اۋرۋدى دياگنوستيكالاۋدىڭ مەديتسينالىق-گەنەتيكالىق مەسەلەلەرٸ, ەمدەۋ جەنە دەرٸلٸك زاتتارمەن قامتاماسىز ەتۋ, كينەزيتەراپييا جەنە ناۋقاستى وڭالتۋ مەسەلەلەرٸ تالقىلانىپ, وقىتۋ دەرٸسٸ بويىنشا قورىتىندى شىعارىلدى. كەزدەسۋ بارىسىندا سونداي-اق, قازاقستاندا مۋكوۆيستسيدوز ورتالىعىن سالۋ جايى تالقىلاندى.
ٶز كەزەگٸندە شەتەلدٸك ەكٸ بٸردەي كلينيكانىڭ دەرٸگەرلەرٸ تەجٸريبەلەرٸمەن بٶلٸسۋگە ەزٸر ەكەندٸكتەرٸن ايتىپ, جىلى قابىلداۋعا العىستارىن بٸلدٸردٸ. ايتا كەتەيٸك, ۇلىبريتانييا سيرەك اۋرۋلاردى, ونىڭ ٸشٸندە مۋكاۆيستسيدوزدى ەمدەۋ بويىنشا ەڭ جاقسى كٶرسەتكٸش كٶرسەتٸپ وتىرعان ەل. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, بۇل ەلدە مۋكاۆيستسيدوزعا شالدىققان ادامدار ۇزاق ٶمٸر سٷرەدٸ.
«CFW دٷنيەجٷزٸلٸك مۋكوۆيستسيدوز حالىقارالىق ۇيىمى – مۋكوۆيستسيدوزبەن اۋىراتىن بالالاردى قولداۋ جەنە ٶمٸر سٷرۋٸن جاقسارتۋ ماقساتىندا قۇرىلعان حالىقارالىق قايىرىمدىلىق ۇيىم. بٸزگە ەلەمنٸڭ 72 ەلٸ مٷشەلٸككە ەنگەن. ۇيىم 2001 جىلى قۇرىلعان. بٸز بٷگٸنگٸ كٷنٸ بوسنييا, گرۋزييا, پالەستينا, يندييا, برازيلييا, ارمەنييا, ساۋد ارابييا, لاتىن امەريكا جەنە ت.ب. ەلدەرگە كٶمەگٸمٸزدٸ بەرۋدەمٸز. بٸزدٸڭ ۇيىم قايىرىمدىلىق ۇيىم بولعاندىقتان جان-جاقتى كٶمەكتەسۋگە ەزٸر. قۇرال-جابدىقتاردى جاقسارتۋعا, بۇل اۋرۋمەن كٷرەسۋدە كەڭەس بەرۋگە, دەرٸگەرلەردٸڭ بٸلٸكتٸلٸكتەرٸن ارتتىرۋ مەن پراكتيكالىق داعدىلارىن ەرٸ قاراي جەتٸلدٸرۋگە جەنە ورتالىق اشۋدا تەجٸريبەمٸزبەن بٶلٸسۋگە دايىنبىز», دەدٸ دٷنيەجٷزٸلٸك مۋكوۆيستسيدوز حالىقارالىق ۇيىمىنىڭ پرەزيدەنتٸ تەرري ستيۋارت.
ۇلىبريتانييانىڭ بٸلٸكتٸ دەرٸگەرلەرٸ تٷستەن كەيٸن, سيرەك اۋرۋلارعا شالدىققان بالالاردىڭ اتا-انالارىمەن كەزدەسٸپ, كٶكەيلەرٸندە جٷرگەن سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرٸپ, كەڭەستەرٸن بەردٸ.
2016 جىلعى 21 ماۋسىمدا CFW دٷنيەجٷزٸلٸك مۋكوۆيستسيدوز ۇيىمىنىڭ ديرەكتورلارى كەڭەسٸندە قازاقستاندىق مۋكوۆيستسيدوز قاۋىمداستىعىن CFW مٷشەلٸگٸنە قابىلداۋ تۋرالى, سونداي-اق قازاقستاندى قولداۋ تۋرالى وڭ شەشٸم قابىلدانعان بولاتىن. ەكٸ ەل اراسىنداعى كەلٸسٸم اياسىندا شەتەلدٸك ۇيىم قازاقستاندىق دەرٸگەرلەردٸ مۋكوۆيستسيدوزدى ەمدەۋدٸڭ ەلەمدٸك ستاندارتتارىنا وقىتۋ ٷشٸن مۋكوۆيستسيدوزدى ەمدەۋشٸ ەڭ ٷزدٸك ماماندارىن ەلٸمٸزگە كەلۋٸ مەن دەرٸستەر ۇيىمداستىرۋدى ٶز مٸندەتٸنە العان ەدٸ. اتالمىش كەلٸسٸم-شارت اياسىندا قازاقستانعا ۇلىبريتانييانىڭ الدىڭعى قاتارلى گرەيت ورموند-ستريت جەنە برومپتون كورولدىق اۋرۋحانالارىنىڭ گەندٸك اۋرۋلاردى ەمدەۋ بويىنشا ەڭ مىقتى دەگەن دەرٸگەرلەرٸ, اتاپ ايتقاندا يەن بالفۋر-لين, امماني پراساد, سيۋزان مەدج, سيۋزي كەنني جەنە دٷنيەجٷزٸلٸك مۋكوۆيستسيدوز ۇيىمىنىڭ پرەزيدەنتٸ تەرري ستيۋارت مىرزانىڭ ٶزٸ كەلدٸ. بۇل سەمينار اتالمىش ۇيىمنىڭ ورتاق مەسەلەنٸ شەشۋ مەن قولداۋداعى العاشقى قادامى بولىپ تابىلادى.
شەتەلدٸك ماماندار ەكٸ كٷن بويى «الماتى» قوناق ٷيٸنٸڭ مەجٸلٸس زالىندا (24-25 سەۋٸر) ٶتكەن شارادا قازاقتاندىق دەرٸگەرلەرگە وقىتۋ سەمينارىن ٶتكٸزٸپ, گەندٸك اۋرۋلاردى ەمدەۋ بويىنشا ەلەمدٸك تەجٸريبەلەرٸمەن بٶلٸستٸ. سونىمەن قاتار, مۋكوۆيستسيدوزدى دياگنوستيكالاۋ مەن ەمدەۋدٸڭ زاماناۋي جەنە يينوۆاتسييالىق تەسٸلدەرٸن ۇسىنىپ, مۋكوۆيستسيدوزعا شالدىققان بالالاردى دۇرىس كٷتۋ مەن تاماقتانۋ بويىنشا كەڭەستەرٸن بەردٸ.
دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸ سوڭعى جىلدارى مۋكوۆيستسيدوز, بٸرٸنشٸلٸكتٸ يمۋنتاپشىلىعى, تۋابٸتتٸ قان ۇيۋى بۇزىلىسى, ديۋشەن ميوپاتيياسى سىندى سيرەك اۋرۋلارعا ەرەكشە نازار اۋدارىپ, مەن بەرۋدە. 2017 جىلدان بەرٸ قازاقستاندا بالالارداعى سيرەك اۋرۋلاردى دياگنوستيكالاۋ مەن ەمدەۋدٸڭ جاڭا ستاندارتتارىن ەنگٸزۋگە ارنالعان جول كارتاسى ٸسكە اسۋدا. جول كارتاسى اياسىندا دياگنوستيكالاۋدىڭ كلينيكالىق حاتتامالارى, ناۋقاستاردىڭ ەمدەلۋ جولدارى قاراستىرىلىپ, ەمدەۋ مەن دياگنوستيكالاۋ جەتٸلدٸرٸلۋدە. ەر وبلىس ورتالىقتارىندا ورفاندىق اۋرۋلار بويىنشا ٷيلەستٸرۋشٸلەر بار. ولار رەسپۋبليكالىق ورتالىقتارمەن بٸرٸگە وتىرىپ پاتسيەنتتەرگە مەديتسينالىق كٶمەك بەرەدٸ. ەلٸمٸزدە مۋكوۆيستسيدوزبەن اۋىراتىن بالالار تەگٸن ەمدەلەدٸ. دياگنوستيكالاۋ, اۋرۋدى انىقتاۋ جىلدان-جىلعا جاقسارىپ كەلەدٸ. بٷگٸنگٸ كٷنٸ قازاقستاندا رەسمي تٷردە مۋكوۆيستسيدوزعا شالدىققان 100 ناۋقاس تٸركەلگەن.
«پەدياترييا جەنە بالالار حيرۋرگيياسى عىلىمي ورتالىعى 2011 جىلدان باستاپ سيرەك كەزدەسەتٸن اۋرۋلار بويىنشا ٷيلەستٸرۋشٸ بولىپ بەلگٸلەنگەن. سوندىقتان دەرٸگەرلەردٸڭ بٸلٸمٸ مەن بٸلٸكتٸلٸگٸن كٶتەرۋ, بۇل اۋرۋلاردى ەرتە انىقتاۋ مەن ەمدەۋ بويىنشا رەسەي, گەرمانييا سىندى ەلدەردٸڭ بٸلٸكتٸ ماماندارىمەن بايلانىس ورناتىپ, تٷرلٸ سەمينار, دٶڭگەلەك ٷستەلدەر, دەرٸستەر مەن شەبەرلٸك سىنىپتار ٶتكٸزٸلٸپ تۇرادى. سيرەك اۋرۋلارى بار ناۋقاستاردى بارىنشا ەرتە كەزەڭدە انىقتاۋ ٷلكەن ماڭىزعا يە. ٶيتكەنٸ, ونىڭ بەلگٸلەرٸ باسقا تٷرلٸ اۋرۋلاردىڭ بەلگٸلەرٸ سيياقتى بولۋى مٷمكٸن. سيرەك اۋرۋلاردى قاراۋ بويىنشا ارنايى زەرتتەۋلەر دە جٷرگٸزٸلەدٸ. دياگنوستيكالاۋ جولعا قويىلىپ كەلەدٸ. بۇل دەرتتٸ ەمدەۋ مەن دياگنوستيكالاۋ بويىنشا ارنايى 2017-2019 جىلدارعا ارنالعان جول كارتاسى جاسالدى, نورماتيۆتٸ-قۇقىقتىق قۇجاتتار بەكٸتٸلدٸ. ەلٸمٸزدٸڭ ەر وبلىسىندا سيرەك اۋرالار بويىنشا ايماقتىق ٷيلەستٸرۋشٸلەر تاعايىندالدى», دەيدٸ پەدياترييا جەنە بالالار حيرۋرگيياسى عىلىمي ورتالىعىنىڭ پەدياترييا جٶنٸندەگٸ ديرەكتور ورىنباسارى لەززات مانجۋوۆا.
بٸزدٸڭ انىقتاما: سيرەك كەزدەسەتٸن ورفاندىق اۋرۋلار – بۇل مٷگەدەكتٸككە, ٶمٸردٸڭ قىسقارۋىنا الىپ كەلۋٸ مٷمكٸن سوزىلمالى كٷردەلٸ نەمەسە ٶمٸرگە قاۋٸپتٸ اۋرۋلار. بٷگٸنگٸ كٷنٸ سيرەك كەزدەسەتٸن اۋرۋلاردىڭ 7000-نان استام تٷرٸ بەلگٸلٸ جەنە بۇل تٸزٸم ٷنەمٸ ارتىپ كەلەدٸ. كٶپ جاعدايدا بۇل گەنەتيكالىق اۋرۋ, الايدا سيرەك كەزدەسەتٸن اۋرۋلار اراسىندا ينفەكتسييالىق, اۋتويممۋندىق نەمەسە ۋىتتى سيپاتتاعى اۋرۋدىڭ تٷرلەرٸ دە بار. ٶكٸنٸشكە وراي, كٶپتەگەن سيرەك اۋرۋلاردىڭ پايدا بولۋ سەبەپتەرٸ بەلگٸسٸز بولىپ قالۋدا. اۋرۋدىڭ بەلگٸلەرٸ تۋا سالا نەمەسە جٷرە كەلە بٸلٸنۋٸ مٷمكٸن. دەر كەزٸندە ناقتى دياگنوز قويۋ دا قيىن. ٶيتكەنٸ, سيرەك اۋرۋلاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ باسقا اۋرۋلاردىڭ بەلگٸسٸ تٷرٸندٸ بٸلٸنەدٸ. قازاقستاندا تارالۋى جاعىنان رەسەيدەگٸدەي 10 000 ادامعا شاققاندا 1 جاعدايدان كەزدەسەدٸ. سيرەك اۋرۋعا جاتاتىن مۋكوۆيستسيدوز اۋرۋى - تىنىس الۋ جەنە اس قورىتۋ جٷيەلەرٸن زاقىمدايتىن, دەنەنٸ مۋتاتسيياعا ۇشىراتاتىن اۋىر گەنەتيكالىق اۋرۋ.
قر دسم پەدياترييا جەنە بالالار حيرۋرگيياسى عىلىمي ورتالىعى
