«تازا قازاقستان» رەسپۋبليكالىق باعدارلاماسى مەن «الماتى – بٸزدٸڭ ورتاق ٷيٸمٸز» قالالىق ناۋقانى اياسىندا الماتىدا قوعامدىق كەڭٸستٸكتەردٸ كٶگالداندىرۋ قارقىندى تٷردە جالعاسىپ كەلەدٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
كٶرٸكتەندٸرۋدٸڭ ماڭىزدى كەزەڭدەرٸنٸڭ بٸرٸ قاراسۋ شاعىناۋدانىنداعى سكۆەرگە ٸرٸ اعاشتار وتىرعىزۋ ەدٸ. مۇندا بيٸكتٸگٸ 6 مەتر بولاتىن 42 قاراعاي ەگٸلدٸ. ٸرٸ كٶشەتتەردٸڭ تامىر جٷيەسٸ جاقسى دامىعان, دٸڭٸ بەرٸك, تەجٸ قالىڭ, بۇل ولاردىڭ جىلدام بەيٸمدەلۋٸنە جەنە ورنىعىپ كەتۋٸنە سەپ. مۇنداي اعاشتاردى وتىرعىزۋ شاعىن اۋداننىڭ ەستەتيكالىق كەلبەتٸن جاقسارتۋمەن قاتار, جاسىل ايماقتار قۇرىپ, اۆتوكٶلٸك شىعارىندىلارىنان اۋانىڭ لاستانۋ دەڭگەيٸن تٶمەندەتۋگە جەنە ەكولوگييالىق جاعدايدى جاقسارتۋعا ىقپال ەتەدٸ.
اعاشتاردىڭ ۇزاق مەرزٸمدٸ ساقتالۋى مەن كٷتٸمٸ ٷشٸن زاماناۋي اۆتوماتتى سۋارۋ جٷيەسٸ قاراستىرىلعان. ٷش جىل بويى ەگٸلگەن كٶشەتتەرگە كەپٸلدٸك مٸندەتتەمەلەرٸ اياسىندا مەردٸگەر ۇيىم كٷتٸم جاسايدى, سودان كەيٸن ولاردى كٷتٸپ-ۇستاۋ مٸندەتٸ الاتاۋ اۋدانى ەكٸمدٸگٸنە ٶتەدٸ.
شاعىناۋدان تۇرعىندارى وڭ ٶزگەرٸستەردٸ قازٸردٸڭ ٶزٸندە بايقاپ وتىر.
«بۇل تاماشا باستاما, – دەيدٸ گاۋھار شەرەليەۆا. – بۇرىن بۇل جەردە بوس الاڭ بولاتىن, جازدا قۋراعان شٶپ ٶرت قاۋپٸن تۋدىراتىن. ەندٸ سكۆەر جاڭارىپ, جاسىل جەلەككە وراندى: قىلقان جاپىراقتى اعاشتاردىڭ حوش يٸسٸ, كٶلەڭكەلٸ ورىندار – بەرٸ دە جايلى ەرٸ قولايلى ورتا قالىپتاستىرادى».
«بۇل قاراعايلار ٶسكەندە ٶزٸندٸك ميكروكليمات جاساپ, كٶلٸك قوزعالىسىنان تابيعي جاسىل توسقاۋىل قۇرادى, – دەيدٸ الەكساندر مەزەنتسەۆ. – وسىنداي اۋادا تىنىستاۋ دەنساۋلىققا پايدالى. بٸز قاراسۋ تۇرعىندارى, بۇل كٶرٸكتٸ جەردٸ ساقتاۋىمىز كەرەك».
اۋدان تۇرعىنى ۆالەنتينا مەزەنتسەۆا دا وڭ ٶزگەرٸسكە جوعارى باعا بەردٸ.
«بٸز بۇل جەردە 1994 جىلدان بەرٸ تۇرامىز. بۇرىن بۇل جەر بوس جاتقان ەدٸ, قازٸر بەرٸ ٶزگەردٸ. جاسىل جەلەك كٶبەيدٸ, قاراعايلار وتىرعىزىلدى. ەدەمٸ, جايلى ورتا قالىپتاستى. جەرگٸلٸكتٸ تۇرعىندار سەرۋەندەۋگە جيٸ شىعىپ, بٸر-بٸرٸمەن ارالاسا باستادى, بالالار تازا اۋادا ويناپ جٷر», - دەيدٸ ول.
ٸرٸ كٶلەمدٸ اعاشتار قر ەكولوگييا جەنە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلٸگٸنە قاراستى ورمان شارۋاشىلىعى جەنە جانۋارلار ەلەمٸ كوميتەتٸنٸڭ «بوتانيكا جەنە فيتوينترودۋكتسييا ينستيتۋتى» ماماندارىنىڭ ۇسىنىسىن ەسكەرە وتىرىپ وتىرعىزىلدى. جوبا مەگاپوليستەگٸ جاسىل ايماقتاردى دامىتۋ جەنە قولايلى قالا ورتاسىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان.
ايتا كەتەيٸك, بيىل ناۋرىزدا الماتىدا 2000-عا جۋىق ٸرٸ اعاش وتىرعىزۋ جوسپارلانعان. بيٸكتٸگٸ كەمٸندە 4 مەتر بولاتىن كٶشەتتەر ساين, رىسقۇلوۆ, سەتباەۆ كٶشەلەرٸندە, كٶكجيەك شاعىناۋدانىندا, گٷلدەر ساياباعىندا جەنە باسقا دا قوعامدىق كەڭٸستٸكتەردە وتىرعىزىلىپ, قالانىڭ كٶگالداندىرىلۋىنا جەنە ەكولوگييالىق احۋالىن جاقسارتۋعا ٷلەس قوسادى.
