الماتىدا فۋرمانوۆ كٶشەسٸنٸڭ اتاۋى نۇرسۇلتان نازارباەۆ داڭعىلى بولىپ ٶزگەردٸ
سەسسييا بارىسىندا الماتى ەكٸمٸ باۋىرجان بايبەك ونوماستيكا كوميسسيياسىنىڭ نازارىنا اتاۋى قايتالاناتىن 112 كٶشەنٸڭ اتاۋىن ٶزگەرتۋ تۋرالى ۇسىنىس بەرٸلەر كەزدە ٷەۇ, قوعامدىق ۇيىمدار, جاستار, زييالى قاۋىم ٶكٸلدەرٸنەن فۋرمانوۆ كٶشەسٸنٸڭ اتاۋىن نازارباەۆ داڭعىلى ەتٸپ ٶزگەرتۋ تۋرالى ٶتٸنٸش كٶپ تٷسكەنٸن ايتتى.
«بيىل استانانىڭ 20 جىلدىعىن تويلاپ جاتىرمىز. ەگەر تاريحقا ٷڭٸلسەك, ەلباسىنىڭ سول كەزدەگٸ استانانى كٶشٸرۋ تۋرالى شەشٸمٸ قانشالىقتى دانا شەشٸم بولعانىن تٷسٸنەمٸز. ەۋرازييا جٷرەگٸنە اينالعان استانانىڭ دامۋىنان بٶلەك, الماتىنىڭ دامۋىنا دا بۇل ٷلكەن سەرپٸن بەردٸ. بۇل تاريحي شەشٸمنٸڭ ماڭىزى جٷرگٸزٸلگەن ەكونوميكالىق رەفورمالارمەن ودان ەرٸ ارتا تٷستٸ. بٷگٸندە الماتى - ايماقتىق ماگنيت, ورتالىق ازييانىڭ ٸرٸ قالالارىنىڭ بٸرٸ», - دەدٸ باۋىرجان بايبەك.
ونىڭ ايتۋىنشا, ەلباسىنىڭ قولداۋىنىڭ ارقاسىندا جٷرگٸزٸلگەن جٷيەلٸ ەكونوميكالىق رەفورمالاردىڭ نەتيجەسٸندە قالا ەكونوميكاسى 100 ەسە, شوب سۋبەكتٸلەرٸ سانى 130 ەسە ارتتى.
1990 جىلداردىڭ باسىندا الماتى جٸٶ-نٸڭ 1/9 بٶلٸگٸن قامتاماسىز ەتەتٸن. ال قازٸر بۇل كٶرسەتكٸش 1/5-كە جەتتٸ.
«مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ الماتىدا كونستيتۋتسييا, ۇلتتىق ۆاليۋتا, قارۋلى كٷش جاساعىن قۇرۋ, مەملەكەتتٸك رەمٸزدەردٸ بەكٸتۋ, سەمەي پوليگونىن جابۋ تۋرالى تاريحي شەشٸمدەردٸ قابىلداعانى بەلگٸلٸ. سوندىقتان, مۇنداي ۇسىنىس الماتىدا جاسالعانى تەگٸن ەمەس», - دەدٸ ول.
ايتا كەتۋ كەرەك, قر پرەزيدەنتٸ ن.ە.نازارباەۆتىڭ ەسٸمٸ العاش رەت 10 جىل بۇرىن يوردان كورولدٸگٸنٸڭ اممان قالاسىندا جەنە شەشەن رەسپۋبليكاسىنىڭ گروزنىي قالاسىنداعى كٶشەگە بەرٸلگەن بولاتىن.
سونداي-اق, ەلباسى اتىنداعى كٶشەلەر تٷركيياداعى بٸرنەشە قالادا, تاتارستانداعى قازان قالاسىندا دا بار.
قالالىق مەسليحات دەپۋتاتى, «احىسكا» تٷرٸك ەتنومەدەني بٸرلەستٸگٸنٸڭ ٶكٸلٸ زيياتدين قاسانوۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستامالارىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان حالىقارالىق دەرەجەدەگٸ تانىمال ەلگە اينالدى.
«ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ ابىرويىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان حالىقارالىق داعدارىستاردى شەشۋدە باستى رٶل اتقاراتىن ەلگە, سەنٸمدٸ سەرٸكتەسكە اينالدى. سونداي-اق, ول كٸسٸ ەلەمدٸك دەرەجەدەگٸ يادرولىق قارۋدان باس تارتۋعا ۇسىنىس جاساعان, ەلەمدٸ يادرولىق قارۋدان ارىلتۋعا ەڭبەك ەتكەن بٸردەن-بٸر تۇلعا. مەن ەرٸپتەستەرٸمنٸڭ پٸكٸرٸنە قوسىلامىن. بٷگٸنگٸ فۋرمانوۆ كٶشەسٸنٸڭ اتاۋىن بەرۋ تۋرالى شەشٸم - دەر كەزٸندە ەرٸ دۇرىس قابىلدانعان شەشٸم», - دەدٸ ول.
ٶز كەزەگٸندە «الماتى اقشامى» گازەتٸنٸڭ باس رەداكتورى قالي سەرسەنباي مۇنداي تاريحي شەشٸمدٸ قالا جۇرتشىلىعى كٶپتەن كٷتكەنٸن جەتكٸزدٸ.
«بٸز ەل ٷشٸن, جەر ٷشٸن جانىن قيعان اتا-بابالارىمىزدى بٸر سەت ەستەن شىعارمايمىز. ال, قازٸرگٸ زاماندا قازاقستان تەۋەلسٸزدٸگٸ ٷشٸن كٷرەسٸپ كەلە جاتقان, مەملەكەتٸمٸزدٸڭ نەگٸزٸن قالاۋشى, وتانىمىزدى شەتەلدٸك ارەنادا تانىتىپ كەلە جاتقان تۇلعا - نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆ. بۇل كٸسٸنٸڭ ەرەن ەڭبەگٸن مەڭگٸلٸك ەتۋ تۋرالى ۇسىنىس مەنٸڭ عانا پٸكٸرٸم ەمەس, قالىڭ وقىرماننىڭ ويى», - دەدٸ قالي سەرسەنباي.
مەسليحات دەپۋتاتى, «يلداش» تاتار گۋمانيتارلىق دامۋ ورتالىعىنىڭ تٶرايىمى نۋرييا نييازوۆا ەل جەتٸستٸگٸنٸڭ نەگٸزٸندە ۇلتتار مەن ەتنوستار اراسىنداعى دوستىق پەن بٸرلٸك جاتقانىن ايتتى.
«وسىناۋ ٶمٸرلٸك جەتٸستٸكتەرگە بٸزدٸڭ مەملەكەت باسشىسىنىڭ ساليقالى ٸشكٸ جەنە سىرتقى ساياساتى ارقاسىندا قول جەتكٸزدٸك. بەيبٸتشٸلٸك, كەلٸسٸم, بٸرلٸك ارقاسىندا ەلٸمٸز دامىدى, حالىقتىڭ تۇرمىسى جاقساردى. بۇل تۋرالى پرەزيدەنت ٷنەمٸ ايتىپ كەلەدٸ. بٸزدٸڭ قالامىز ەتنوسارالىق كەلٸسٸم بويىنشا ەلباسى مودەلٸنٸڭ جارقىن ٷلگٸسٸ. تاتۋمىز, بٸرگە تۇرىپ, بٸرگە جۇمىس ٸستەيمٸز. سونىڭ ارقاسىندا قالامىز تارتىمدى بولىپ, تٷرلٸ ۇلت ٶكٸلدەرٸ مەن ەرتٷرلٸ دٸني سەنٸمدەگٸ جاندار قالامىزعا كەلۋدە, بٸلٸم الۋدا, ەڭبەك ەتۋدە. ولار ٶزدەرٸن بارىنشا جايلى سەزٸنٸپ, بولاشاقتارىنا باتىل قادام جاساۋدا. سوندىقتان كٶشە اتاۋىن ٶزگەرتۋدٸ دۇرىس شەشٸم دەپ ەسەپتەيمٸن», - دەدٸ ن.نييازوۆا.
وسىلايشا, الماتى قالاسى مەسليحاتى دەپۋتاتتارىنىڭ بٸراۋىزدان قابىلدانعان شەشٸمٸمەن فۋرمانوۆ كٶشەسٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ - ەلباسى نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆ اتىنداعى داڭعىل دەپ اتالدى.
ەسكە سالساق, الماتىدا بۇرىن قايتالاناتىن 100 كٶشە اتاۋى ٶزگەرگەن بولاتىن. قالاعا قوسىلعان ەلدٸ مەكەندەردٸ ەسەپتەگەندە مەگاپوليستە 12 اباي, 3 ەۋەزوۆ, 13 جامبىل جاباەۆ, 6 قۇرمانعازى, 5 تٶلە بي, 3 قازىبەك بي, 3 ەيتەكە بي, 8 رايىمبەك باتىر كٶشەسٸ, 4 ناۋرىزباي باتىر, 8 قاراساي باتىر, 4 بايتۇرسىنوۆ, 5 سەيفۋللين, 6 مولداعۇلوۆا اتىنداعى كٶشە, 6 مەنشٷك مەمەتوۆا اتىنداعى كٶشە بار بولاتىن.
الماتىدا 42 كٶشە ەلٸمٸزدٸڭ دامۋىنا ٷلەس قوسقان قايراتكەرلەر ەسٸمٸن يەلەنسە, قالعاندارى گەوگرافييالىق اتاۋعا, قازاقستاننىڭ تاريحى مەن مەدەنيەتٸنە, دەستٷرٸنە وراي اتالعان ەكەن.
مىسالى, ش.ايتماتوۆ, گ.بەلگەر, ت.بيگەلدينوۆ, ە.سەركەباەۆ, ق.كەنجەتاەۆ, س.كالمىكوۆ, ق.مىرزاليەۆ, الماتى اپورتىنىڭ «اتاسى» اتانعان ە.رەدكو جەنە باسقالاردىڭ ەسٸمدەرٸن العان كٶشەلەر پايدا بولادى.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, كٶشە اتاۋىنىڭ ٶزگەرۋٸ قالالىقتارعا ەش جايسىزدىق تۋعىزبايدى. مەملەكەتتٸك ورگاندار بازادا كٶشە اتاۋى ٶزگەرتكەن سوڭ بارلىق انىقتامالاردى ەتسق-نى پايدالانىپ, ەلەكتروندى ٷكٸمەت پورتالى ارقىلى نەمەسە حقكو-دان بٸرنەشە مينۋت ٸشٸندە الۋعا بولادى.
