جوعارى اۋديتورلىق پالاتادا ازاماتتاردى زەينەتاقىمەن جەنە ەلەۋمەتتٸك قامسىزداندىرۋ جٷيەلەرٸنە جٷرگٸزٸلگەن مەملەكەتتٸك اۋديت قورىتىندىلارى شىعارىلدى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
قازاقستاندا ازاماتتاردى زەينەتاقىمەن جەنە ەلەۋمەتتٸك قامسىزداندىرۋ جٷيەلەرٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸنە جٷرگٸزٸلگەن مەملەكەتتٸك اۋديت اياقتالدى. ونىڭ قورىتىندىلارى ەليحان سمايىلوۆتىڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن قر جوعارى اۋديتورلىق پالاتاسىنىڭ وتىرىسىندا قارالدى.
زەينەتاقىمەن جەنە ەلەۋمەتتٸك قامسىزداندىرۋ جٷيەلەرٸنٸڭ تۇراقتى جۇمىس ٸستەۋٸ ٷشٸن جاعداي جاساۋ – كەز كەلگەن مەملەكەتتٸڭ نەگٸزگٸ مٸندەتتەرٸنٸڭ بٸرٸ. وسى مەحانيزمدەر ارقىلى ەلەۋمەتتٸك وسال توپتارعا جاتاتىن ازاماتتار قاجەت بولعان جاعدايدا قولداۋ الا الادى.
قازاقستان كونستيتۋتسيياسى ٶز ازاماتتارىنا جالاقى مەن زەينەتاقىنىڭ ەڭ تٶمەن مٶلشەرٸنە, جاسىنا قاراي, اۋىرعان, مٷگەدەكتٸككە شالدىققان, اسىراۋشىسىنان ايىرىلعان جاعدايدا جەنە ٶزگە دە زاڭدى نەگٸزدەر بويىنشا ەلەۋمەتتٸك قامسىزداندىرۋعا كەپٸلدٸك بەرەدٸ.
اۋديت قورىتىندىلارىنا سەيكەس ەلٸمٸزدە جىل سايىن زەينەتاقى مەن جەردەماقى الۋشىلاردىڭ سانى دا, تٶلەمدەر سوماسى دا ارتىپ كەلەدٸ. سوڭعى 5 جىلدا ورتاشا ىنتىماقتى زەينەتاقى 37%, ورتاشا بازالىق زەينەتاقى 45%, زەينەتاقى قورىنان تٶلەنەتٸن ورتاشا زەينەتاقى 25% ٶستٸ. مەملەكەتتٸك جەردەماقىلاردىڭ ورتاشا مٶلشەرٸ 58%, ال ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ قورىنان تٶلەنەتٸن تٶلەمدەر 2,5 ەسە ٶسكەن.
سونىمەن قاتار اۋديت قورىتىندىسى بويىنشا نازار اۋدارۋدى جەنە جەتٸلدٸرۋدٸ قاجەت ەتەتٸن بٸرقاتار باعىت بار.
مەسەلەن, زەينەتاقى الۋشىلار تۋرالى اقپارات الماسۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا حالىقارالىق كەلٸسٸمدەر جاساسۋدى جانداندىرۋ تالاپ ەتٸلەدٸ. بۇل قازاقستاندا جەنە ازاماتتىعى بويىنشا تۇرعان جەرٸندە قوسارلانعان تٶلەم تٶلەۋ تەۋەكەلٸن ازايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
ٶزٸن-ٶزٸ جۇمىسپەن قامتيتىن ازاماتتار تاراپىنان زەينەتاقى جارنالارىنىڭ تۇراقتىلىعى مەسەلەسٸ ٶزەكتٸ بولىپ وتىر. بۇل ٶتە ماڭىزدى, ٶيتكەنٸ زەينەتكە شىققان كەزدە ۇسىنىلعان تٶلەم دەڭگەيٸن الۋ ٷشٸن جيناق جەتكٸلٸكتٸ بولۋى كەرەك.
ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ قورىنىڭ اكتيۆتەرٸن باسقارۋ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ ٷشٸن جەكەلەگەن پراكتيكالار مەن تەسٸلدەر قايتا قاراۋدى نەمەسە جٸتٸ باقىلاۋدى قاجەت ەتەدٸ.
اۋديتورلار جٷكتٸلٸك جەنە بوسانۋ بويىنشا كٶپ تٶلەمدەر الۋ ٷشٸن كٸرٸس دەڭگەيٸ مەن جۇمىس ورىندارىنىڭ سانىن جاساندى تٷردە كٶبەيتٸپ كٶرسەتۋ فاكتٸلەرٸن دە انىقتادى. كەيبٸر جاعدايلاردا اۋدارىمدار بٸر مەزگٸلدە 3-10 جۇمىس ورنىنان تٷسٸپ وتىرعان, ال 169 ادام 16-دان استام ۇيىمدا ەسەپتە تۇرعان. مۇنداي فاكتٸلەردٸ بولدىرماۋ ٷشٸن نورماتيۆتٸك بازانى پىسىقتاۋ قاجەت.
سونىمەن قاتار ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ قورىنىڭ اكتيۆتەرٸن سەنٸمگەرلٸك باسقارۋدان شامادان تىس الۋ فاكتٸلەرٸ تٸركەلگەن. بۇل 216 ملرد تەڭگەدەن استام سوماعا اكتيۆتەردٸ تيٸمسٸز پايدالانۋعا ەكەلدٸ.
ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸڭ شەكتٸ مٶلشەرٸ تۋرالى نورمانىڭ بولماۋى, سونداي-اق تٶلەم الۋشىلاردىڭ تابىسىن راستاۋدا مەملەكەتتٸك كٸرٸستەر ورگاندارىمەن ٶزارا ٸس-قيمىلدىڭ جەتكٸلٸكسٸزدٸگٸ شامامەن 96 ملرد تەڭگە ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ قورى اكتيۆتەرٸنٸڭ جوعالۋىنا ەكەلدٸ.
قايتىس بولعاندار, تۇراقتى تۇرۋعا كەتۋگە رۇقسات العاندار, كونسۋلدىق ەسەپكە الىنعاندار جەنە ت.ب. تۋرالى مەلٸمەت الۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا ۋەكٸلەتتٸ مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ دەرەكقورلارىمەن ينتەگراتسييانىڭ بولماۋى زەينەتاقىمەن جەنە ەلەۋمەتتٸك قامسىزداندىرۋ جٷيەلەرٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن تٶمەندەتەدٸ. بۇل مەسەلە پىسىقتاۋدى تالاپ ەتەدٸ.
الداعى جوسپارلى كەزەڭدە زەينەتاقى مەن جەردەماقى الۋشىلار سانىن جوسپارلاۋدىڭ كەلٸسٸلگەن ەدٸستەمەسٸ دە قاجەت, بۇل بيۋدجەتتٸ قالىپتاستىرۋ جەنە ونى اتقارۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
- اۋديت قورىتىندىسى بويىنشا 5 ملن تەڭگەگە قارجىلىق بۇزۋشىلىقتار, 216,2 ملرد تەڭگەنٸڭ تيٸمسٸز پايدالانىلعانى انىقتالدى.
- 46 جٷيەلٸ كەمشٸلٸك انىقتالدى.
- 22 ماتەريال ەكٸمشٸلٸك جاۋاپتىلىقتى قاراۋ ٷشٸن بەرٸلدٸ.
- 2 فاكت بويىنشا ماتەريالدار قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا جٸبەرٸلدٸ.
