كەرەك دەسەڭٸز, اتوم ەنرەگتيكاسىنا اسقان كٸرپييازدىقپەن قاراپ كەلگەن ەۋرووداقتىڭ ٶزٸ ەنەرگەتيكا سالاسىنا قاتىستى جاڭا ديرەكتيۆتەرٸنە اتوم ەنەرگەتيكاسىن ەكولوگييالىق تازا ەنەرگييا كٶزٸنە جاتقىزىپ, كەرٸ قۇرلىقتا اەس سالۋعا ۇمتىلعان ەلدەرگە قولداۋ كٶرسەتٸپ, سۋبسييا بٶلۋدٸ قولعا الدى.
ولاردىڭ اتوم ەنەرگەتيكاسىنا بۇلايشا ٸش تارتۋدىڭ ٶزٸندٸك سەبەپتەرٸ بار. ايتالىق, 60 توننا مۇناي مەن 100 توننا جوعارى سۇرىپتى كٶمٸر جاعىپ ٶندٸرگەن ەنەرگييانى اەس-تە 1 كەلٸ ۋران جۇمساپ ٶندٸرۋگە بولادى.
وسىدان-اق, اتوم ەنەرگەتيكاسىنىڭ قورشاعان ورتا ٷشٸن قانشالىقتى پايدا ەكەنٸن بايقايمىز.
بۇدان باسقا 60 توننا مازۋت پەن 100 توننا كٶمٸردٸ بٸر جەردەن ەكٸنشٸ جەرگە تاسۋدىڭ ٶزٸنە قانشالىقتى شىعىن كەتەدٸ دەسەڭٸزشٸ? وسىنى ەسەپكە العان باتىس ەلدەرٸ اتوم ەنەرگەتيكاسىنىڭ ەكونوميكالىق, ەكولوگييالىق تۇرعىدان اسا پايدالى ەكەنٸن باسشىلاققا الىپ, ەۋرووداق اەس سالعان ەلدەرگە قارجىلاي قولداۋ كٶرسەتۋگە كٶشتٸ.
ادامزات بالاسى اتوم ەنەرگەتيكاسى بويىنشا ٷلكەن ماسشتابتا قۋات كٶزٸن ٶندٸرە باستاعانىنا 50 جىلدان استى. مٸنە, وسى ۋاقىت ارالىعىندا جەرشارىندا جۇمىس ٸستەپ تۇرعان اەس-تەر 55 ملرد توننا كٶمٸرقىشقىل گازىنىڭ قورشاعان ورتاعا تارالماۋىنا ىقپال ەتكەنٸن بٸرەۋ بٸلسە, بٸرەۋ بٸلمەۋٸ مٷمكٸن. بۇل – دٷنيەجٷزٸندەگٸ ەنەرگەتيكالىق نىسانداردىڭ ەكٸ جىل قاتارىنان اتماسفەراعا شىرعاتىن سو2 تەڭ كەلەدٸ.
سونىمەن قاتار اەس قانداي اۋا-رايى بولسا دا ادام بالاسىنىڭ تۇراقتى تٷردە ەلەكتر قۋاتىنا قاماتاماسىز ەتەتٸن نىسان بولىپ تۇر.
بٷگٸندە ەۋرووداق ەلدەرٸ اەس سالۋعا بارىنشا قولداۋ تانىتىپ جاتسا, اقش بيىل جىل اياعىنا دەيٸن دجوردجييا مەن تەننەسسي شتاتىنداعى «ۆوگتل» جەنە «ۋوتتس بار» اەس-تەرٸنە قوسىمشا بٸر-بٸر رەاكتوردى ٸسكە قوسىپ, قۋات كٶزٸن ٶندٸرۋدٸ ەسەلەمەكشٸ.
اقش اتالعان اەس-تەردٸڭ جانىنان قوسىمشا رەاكتورلاردى سالۋدىڭ 1973 جىلدارى باستاعان ەدٸ. بٸراق 80 جىلدارى اقش-تا قۋات كٶزٸنە دەگەن سۇرانىس ازايعان سوڭ, جاڭا رەاكتورلاردىڭ قۇرىلىسى توقتاپ قالعان-دى.
تەك 2007 جىلى قوس رەاكتوردىڭ قۇرىلىسا قايتادان قارىن العان بولاتىن. بيىل سول ەكٸ ەنەرگتيكالىق بلوك پايدالانۋعا بەرٸلمەكشٸ. ەندٸ اقش-تا جۇمىس ٸستەپ تۇرعان رەاكتورلاردىڭ سانى 94 جەتٸپ, اتوم ەنەرگەتيكاسىنان ٶندٸرٸلەتٸن قۋات كٶزٸنٸڭ ٷلەسٸ 97 گۆت-قا جەتەتٸن بولادى.
قازٸر اقش ەلەمدە اتوم ەنەرگەتيكاسىنا ارقا سٷيەگٸن جەتەكشٸ ەل دەگەن اتىن ساقتاپ تۇر.
الداعى ۋاقىتتا قازاقستان دا ٶزٸنٸڭ العاشقى اەس-ٸن سالىپ, بولاشاقتا ورىن الاتىن قۋات كٶزٸنە دەگەن مۇقتاجدىقتان قۇتىلۋدى كٶزدەپ وتىر. بٷگٸندە ٷكٸمەت اەس سالۋ ٸسٸن كەزەڭ-كەزەڭٸمەن پىسىقتاپ جاتىر.
نۇرلان جۇماحان
