الاتاۋ قالاسىنا ارناۋلى قۇقىقتىق رەجيم ەنگىزۋدى كوزدەيتىن كونستيتۋسيالىق زاڭ جوباسى ەكىنشى وقىلىمعا جان-جاقتى دايىندالىپ، مازمۇندىق تۇرعىدا ايتارلىقتاي تولىقتىرىلدى، دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
بۇل قۇجات مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەن جانە قالانىڭ ۇزاق مەرزىمدى، ورنىقتى دامۋىنا باعىتتالعان جاڭا قۇقىقتىق جانە ەكونوميكالىق مودەل قالىپتاستىرۋدى كوزدەيدى. زاڭ جوباسى 20 ناۋرىزدا پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدانعان بولاتىن.
ەكىنشى وقىلىمعا ازىرلەۋ بارىسىندا بىرلەسكەن كوميسسيا دەپۋتاتتار مەن تۇراقتى كوميتەتتەردىڭ جۇزدەگەن ۇسىنىسىن قاراپ، ناتيجەسىندە 331 پوزيسيادان تۇراتىن سالىستىرمالى كەستە قالىپتاستىرىلدى.
الدىمەن، زاڭ جوباسىنىڭ اتاۋى وزگەرتىلىپ، «الاتاۋ قالاسىنىڭ ارناۋلى قۇقىقتىق رەجيمى تۋرالى» دەپ ناقتىلاندى. بۇل قۇجاتتىڭ مازمۇنى مەن باعىتتارىن ايقىنىراق كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
ماڭىزدى جاڭالىقتاردىڭ ءبىرى – ارناۋلى قۇقىقتىق رەجيمنىڭ قولدانىلۋ اۋقىمى كەڭەيتىلدى. ەندى ونىڭ جەكەلەگەن ەرەجەلەرى تەك قالانىڭ ىشىندە عانا ەمەس، سونىمەن قاتار قالا ماڭىنداعى اۋماقتارعا دا تارالۋى مۇمكىن.
ەكونوميكالىق بلوك اياسىندا ءبىرقاتار جاڭا ۇعىمدار ەنگىزىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا «باسىم سالالار»، «بيزنەس-ليسەنزيا»، «رەتتەۋشى رۇقسات» جانە «سالىقتىق پرەفەرەنسيالار» بار. بيزنەس-ليسەنزيا مەحانيزمى ارقىلى الاتاۋ قالاسىنىڭ رەزيدەنتتەرىنە ناقتى قىزمەت تۇرلەرىن جۇزەگە اسىرۋعا قۇقىق بەرىلەدى، ال ونىڭ تالاپتارى مەن شارتتارى زاڭمەن بەكىتىلەدى.
ينۆەستورلار ءۇشىن ەرەكشە جاعداي جاساۋ ماقساتىندا «قارجىلىق ورنىقتىلىق» قاعيداتى كۇشەيتىلدى. ياعني، ينۆەستيسيالىق جوبالارعا بەرىلگەن سالىقتىق رەجيم تۇراقتى بولىپ، وزگەرمەيتىندىگىنە كەپىلدىك بەرىلەدى. سونىمەن قاتار، بارلىق ينۆەستيسيالىق مىندەتتەمەلەر، جەڭىلدىكتەر مەن پرەفەرەنسيالار تۋرالى اقپارات اشىق تۇردە جاريالانىپ وتىرادى.
سيفرلىق ترانسفورماسياعا دا باسىمدىق بەرىلگەن. دەپۋتاتتاردىڭ تۇزەتۋلەرىنە سايكەس، قالاداعى بارلىق ينفراقۇرىلىمدىق جۇيەلەر – ينجەنەرلىك جەلىلەر، كولىك، تۇرعىن ۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق، اباتتاندىرۋ جانە قوعامدىق قاۋىپسىزدىك – ءبىرىڭعاي سيفرلىق پلاتفورماعا بىرىكتىرىلەدى. بۇل باسقارۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرىپ، دەرەكتەردىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتەدى.
كاسىپكەرلەر مەن ينۆەستورلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ماسەلەسى دە ەرەكشە نازاردا. ەندى بيزنەسكە قاتىستى تەكسەرۋلەردى تەك باس پروكۋراتۋرا ورگاندارى عانا جۇرگىزە الادى. بۇل نورمانىڭ ەنگىزىلۋى اكىمشىلىك قىسىمدى ازايتىپ، تۇراقتى ءارى بولجامدى ىسكەرلىك ورتا قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان.
سونىمەن قاتار، سالىقتىق جەڭىلدىكتەردى تەرىس پايدالانۋ تاۋەكەلدەرىن بولدىرماۋ ءۇشىن ارنايى تەتىكتەر ەنگىزىلدى. ياعني، باسقا وڭىرلەردەگى بيزنەستى فورمالدى تۇردە الاتاۋعا كوشىرۋ ارقىلى ارتىقشىلىقتار الۋعا جول بەرىلمەيدى.
بيۋدجەتتىك باقىلاۋ دا كۇشەيتىلەدى. الاتاۋ قالاسى اكىمشىلىگىنىڭ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قاراجاتىن پايدالانۋ تۋرالى ەسەبى ۇكىمەت پەن جوعارى اۋديتورلىق پالاتا ۇسىناتىن جىل سايىنعى ەسەپتەردىڭ قۇرامىنا ەنگىزىلەدى. سونىمەن بىرگە، اكىمشىلىك ءوز قىزمەتى مەن بيۋدجەتتىڭ ورىندالۋى تۋرالى ەسەپتەردى تۇراقتى تۇردە ينتەرنەت-رەسۋرستاردا جاريالاپ وتىرۋعا مىندەتتەلەدى.
قالا باسقارۋ مودەلى دە ناقتىلاندى. الاتاۋ قالاسىنىڭ كەڭەسى نەگىزگى ستراتەگيالىق شەشىمدەردى قابىلدايتىن جوعارى ورگان رەتىندە بەلگىلەندى. سونىمەن قاتار، اكىمشىلىك قۇرىلىمنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى ايقىندالىپ، ونىڭ وكىلەتتىكتەرى كەڭەيتىلدى.
دەپۋتاتتار لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋدى دە ۇسىندى. اكىمشىلىك باسشىلىعى، ونىڭ ىشىندە باس اتقارۋشى ديرەكتور مەن قىزمەتكەرلەر، سونداي-اق قالا اكىمى مەن ونىڭ ورىنباسارلارى ءوز وكىلەتتىكتەرىن جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلادى. بۇدان بولەك، اكىمشىلىك اكتىلەرگە سوت ارقىلى شاعىمدانۋ جانە ولاردىڭ كۇشىن جويۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان.
الەۋمەتتىك باعىتتا ينكليۋزيۆتىلىك ماسەلەسىنە دە كوڭىل ءبولىندى. زاڭ جوباسىنا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتاردىڭ قالا ىشىندە ەركىن قوزعالۋىنا جاعداي جاساۋ، سونداي-اق ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى سالاسىندا امبەباپ ديزاين قاعيداتتارىن ەنگىزۋ تۋرالى تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى.
ەكولوگيالىق تالاپتار دا كۇشەيتىلۋدە. اكىمشىلىك قابىلدايتىن اكتىلەر قورشاعان ورتانى قورعاۋ دەڭگەيى بويىنشا ەكولوگيا كودەكسىنەن تومەن بولماۋى ءتيىس دەگەن نورما ۇسىنىلدى.
جالپى العاندا، زاڭ جوباسى حالىقارالىق تاجىريبەگە، سونىڭ ىشىندە قىتايدىڭ شەنچجەن سياقتى ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتارىنىڭ ۇلگىسىنە سۇيەنە وتىرىپ ازىرلەنگەن.
پارلامەنتتىڭ بارلىق تۇراقتى كوميتەتتەرى قۇجاتتى قولداپ، وڭ قورىتىندى بەرگەن. وسىعان بايلانىستى دەپۋتاتتار زاڭ جوباسىن تولىق قابىلداۋدى ۇسىندى.
