8 تامىزدا الماتى وبلىسى جامبىل اۋدانى ٷلكەن اۋىلىندا ەلٸمٸزدەگٸ العاشقى ٸرٸ قۋاتتى اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىنىڭ قۇرىلىسىنا ارنالعان ينجەنەرلٸك ٸزدەستٸرۋ جۇمىستارى رەسمي تٷردە باستالدى. “روساتوم” باس ديرەكتورى الەكسەي ليحاچيوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل جوبا مىڭداعان جاڭا جۇمىس ورنىن اشىپ, ٶڭٸردٸڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋىنا قۋاتتى سەرپٸن بەرەدٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
“جوبا اياسىندا ستانتسييانىڭ ٶزٸندە مىڭداعان, ال وعان قاجەت ينفراقۇرىلىمدا ونداعان مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلۋى مٷمكٸن. رەسەي فەدەراتسيياسىندا بولسىن, ەۋروپا, ازييا, افريكا نەمەسە وڭتٷستٸك-شىعىس ازيياداعى نىساندارىمىزدا بولسىن, جوبا ٸسكە اسقان سەتتەن باستاپ ساناۋلى جىل ٸشٸندە ٶڭٸرلەردٸڭ دامۋىندا وراسان سەرپٸلٸس بولاتىنىنا كۋە بولىپ كەلەمٸز.”, – دەدٸ ليحاچەۆ.
ول بۇعان بەلارۋستەگٸ وستروۆەتس, تٷركيياداعى اككۋيۋ جەنە بانگلادەشتەگٸ رۋپپۋر قالاسىن مىسال رەتٸندە كەلتٸردٸ.
“كٶز الدىمىزدا ٶڭٸرلەردٸڭ كەلبەتٸ ٶزگەرگەنٸ بايقالادى. بٸراق بۇل باستىسى ەمەس. ەڭ ماڭىزدىسى ادامدار ٶزگەرەدٸ. حالىق بٸلٸمگە ۇمتىلادى. جاستار مەن ورتا بۋىن ٶزدەرٸن جەتٸلدٸرٸپ, ٷلكەن جۇمىسقا دايىندالا باستايدى. بۇل ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىن ارتتىرادى, بٸلٸم دەڭگەيٸن كٶتەرەدٸ”, – دەپ اتاپ ٶتتٸ ول.
ليحاچەۆتىڭ سٶزٸنشە, “روساتوم” اەس سالىناتىن ايماقتاردا مەكتەپتەر سالىپ, جەرگٸلٸكتٸ جاستاردى اتوم ەنەرگەتيكاسى ماماندىقتارىنا وقىتۋعا مٷددەلٸ.
“ەرينە, بٸز مەكتەپتەر سالامىز. بٸز ٷشٸن سول ٶڭٸرلەردٸڭ جاستارىن اتوم ەنەرگەتيكاسى ماماندىقتارىنا وقىتۋ تيٸمدٸ. سەبەبٸ ولاردىڭ ٷيٸ, وتباسىلارى وسى جەردە, ٶزدەرٸنٸڭ تۋعان جەرٸندە. دەل وسىنداي ورتادا بولاشاق اتومشىلار ەۋلەتٸ قالىپتاسادى.”, – دەدٸ ول.
اەس سالتاناتتى شاراسى قالاي ٶتتٸ?
ايتا كەتەيٸك, بٷگٸن ٷلكەن اۋىلىندا العاشقى اەس قۇرىلىسىنا بايلانىستى سالتاناتتى شارا ٶتتٸ.
ماقساتى – بولاشاق نىسانعا ەڭ قولايلى الاڭدى انىقتاپ, جوبالىق قۇجاتتامانى ەزٸرلەۋ.
ٸس-شاراعا قازاقستان رەسپۋبليكاسى اتوم ەنەرگيياسى جٶنٸندەگٸ اگەنتتٸگٸنٸڭ تٶراعاسى الماسادام سەتقاليەۆ جەنە “روساتوم” مەملەكەتتٸك كورپوراتسيياسىنىڭ باس ديرەكتورى الەكسەي ليحاچيوۆ قاتىستى.
“روساتومنىڭ” ينجينيرينگتٸك ديۆيزيونىنىڭ ماماندارى العاشقى بارلاۋ ۇڭعىماسىن بۇرعىلاپ, توپىراق سىنامالارىن الۋ جۇمىستارىنا كٸرٸستٸ. بۇل زەرتتەۋلەر اۋماقتىڭ سەيسميكالىق تۇراقتىلىعىن, گيدروگەولوگييالىق ەرەكشەلٸكتەرٸن جەنە ٶزگە دە پارامەترلەرٸن باعالاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. مۇنداي باعالاۋ بولاشاق ستانتسييانىڭ سەنٸمدٸلٸگٸ مەن قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋدٸڭ مٸندەتتٸ شارتى بولىپ تابىلادى. وسى كەزەڭدە كەمٸندە 50 ۇڭعىما بۇرعىلانىپ, ولاردىڭ تەرەڭدٸگٸ 30-دان 120 مەترگە دەيٸن جەتەدٸ. الىنعان دەرەكتەردٸڭ نەگٸزٸندە اەس-تٸڭ ناقتى ورنالاسۋ ورنى ايقىندالادى.
ينجەنەرلٸك ٸزدەستٸرۋلەردٸڭ باستالۋى – اەس جوباسىنىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸنە, سەنٸمدٸلٸگٸنە جەنە ەكونوميكالىق تيٸمدٸلٸگٸنە تٸكەلەي ەسەر ەتەتٸن ماڭىزدى كەزەڭ. دەل وسى جۇمىستا اۋماقتىڭ گەولوگييالىق, سەيسميكالىق, گيدرولوگييالىق جەنە ەكولوگييالىق سيپاتتامالارى كەشەندٸ تٷردە زەرتتەلەدٸ. زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸ ستانتسييانى ورنالاستىرۋ جٶنٸندەگٸ تٷپكٸلٸكتٸ شەشٸم قابىلداۋعا نەگٸز بولادى. بۇل ٸزدەستٸرۋلەر جوبانىڭ حالىقارالىق جەنە ۇلتتىق ستاندارتتارعا سەيكەستٸگٸن قامتاماسىز ەتٸپ, ەكولوگييالىق جەنە تەحنوگەندٸك قاۋٸپتەردٸ ازايتۋعا, بولاشاق اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىن تيٸمدٸ جوبالاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
“ٷلكەندەگٸ ينجەنەرلٸك ٸزدەستٸرۋلەردٸڭ باستالۋى – قازاقستاننىڭ زاماناۋي تاريحىنداعى العاشقى ٸرٸ قۋاتتى اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىنا باستايتىن جولدىڭ العاشقى قادامى. بۇل كەزەڭدە بٸز الاڭنىڭ بولاشاق اتوم ستانتسيياسى ٷشٸن تولىق قولايلى ەكەنٸنە سەنٸمدٸ بولۋ ماقساتىندا مۇقييات زەرتتەۋگە باسا نازار اۋدارامىز. “روساتوم” قازاقستاننىڭ دامۋى ٷشٸن ستراتەگييالىق ماڭىزى زور وسى جوبانى جٷزەگە اسىرۋعا بار تەجٸريبەسٸن قولدانۋعا دايىن”, – دەدٸ “روساتوم” مەملەكەتتٸك كورپوراتسيياسىنىڭ باس ديرەكتورى الەكسەي ليحاچيوۆ.
الماسادام سەتقاليەۆ تە بۇل سەتتٸڭ تاريحي مەنٸنە توقتالدى.
“بٷگٸنگٸ كٷن – تەك العاشقى قادام. بٸراق دەل وسى ەرەكەت قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسىندا جاڭا جوعارى تەحنولوگييالىق سالانى قالىپتاستىرۋ جولىن ايقىندايدى. بٸز اەس قۇرىلىسى زاماناۋي ينفراقۇرىلىمنان باستاپ جاڭا مەكتەپتەر, بالاباقشالار مەن ەلەۋمەتتٸك نىساندارعا دەيٸن ٶڭٸردٸڭ دامۋىنا قۋاتتى سەرپٸن بەرەدٸ دەپ سەنەمٸز. بۇل جوبا – قازاقستاننىڭ ستراتەگييالىق تاڭداۋى, ٶڭٸر مەن ەلدٸڭ ۇزاق مەرزٸمدٸ ەكونوميكالىق ٶسٸمٸنٸڭ درايۆەرٸ”, — دەپ اتاپ ٶتتٸ.
بولاشاق ستانتسييانىڭ نەگٸزٸندە ەلەكتر قۋاتى 1200 مۆت بولاتىن III+ بۋىننىڭ زاماناۋي ۆۆەر-1200 سۋ-سۋ ەنەرگەتيكالىق رەاكتورلارى ورناتىلادى. بۇل تەحنولوگييا ەڭ قاتاڭ حالىقارالىق قاۋٸپسٸزدٸك تالاپتارىنا ساي جەنە قازٸرگٸ ۋاقىتتا رەسەي, بەلارۋس, تٷركييا, بانگلادەش, مىسىر جەنە قىتايداعى قولدانىستاعى ەرٸ سالىنىپ جاتقان نىسانداردا تابىستى پايدالانىلىپ كەلەدٸ. رەاكتوردىڭ قىزمەت ەتۋ مەرزٸمٸ – 60 جىل, قوسىمشا 20 جىلعا ۇزارتۋ مٷمكٸندٸگٸ بار.
ەسكە سالا كەتەيٸك, 2025 جىلعى ماۋسىمدا “روساتوم” قازاقستانداعى اەس قۇرىلىسى جٶنٸندەگٸ حالىقارالىق كونسورتسيۋمنىڭ جەتەكشٸسٸ بولىپ ايقىندالدى.
