قوعامداعى تەرتٸپ پەن ٶزارا سىيلاستىق ەڭ الدىمەن ادامنىڭ كٷندەلٸكتٸ مٸنەز-قۇلقى مەن مەدەنيەتٸنەن باستالادى. سەلەمدەسۋ ەدەبٸ, ٷلكەنگە قۇرمەت, كٸشٸگە ٸزەت, بٸلٸمگە ۇمتىلۋ - عاسىرلار بويى حالقىمىزدىڭ رۋحاني قۇندىلىقتارىنىڭ نەگٸزٸن قۇراپ كەلەدٸ. بٷگٸندە بۇل مەسەلەلەر تەك مەملەكەتتٸك دەڭگەيدە عانا ەمەس, دٸني ورتادا دا كەڭٸنەن ناسيحاتتالىپ وتىر.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ تا قوعامدىق مەدەنيەت پەن ازاماتتىق جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ قالىپتاستىرۋ مەسەلەسٸنە ايرىقشا نازار اۋدارىپ كەلەدٸ. مەملەكەت باسشىسى جاستاردى بٸلٸم الۋعا, كٸتاپ وقۋعا, دٷنيەتانىمىن كەڭەيتۋگە, زامان تالابىنا ساي بەسەكەگە قابٸلەتتٸ بولۋعا ٷنەمٸ شاقىرادى. پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, ەلدٸڭ ەرتەڭٸ – بٸلٸمدٸ ەرٸ تەربيەلٸ ۇرپاقتىڭ قولىندا. بۇل ۇستانىم قوعامنىڭ رۋحاني دامۋىنا باعىتتالعان ماڭىزدى قاعيدالاردىڭ بٸرٸنە اينالدى.
مەملەكەت كٶتەرٸپ وتىرعان وسى قۇندىلىقتاردى دٸني قاۋىم دا قولداپ, جۇرتشىلىق اراسىندا ەدەپتٸلٸك, بٸلٸم جەنە جاۋاپكەرشٸلٸك تاقىرىپتارىن تۇراقتى تٷردە ناسيحاتتاپ كەلەدٸ.
ماڭعىستاۋ وبلىستىق ورتالىق «بەكەت اتا» مەشٸتٸنٸڭ نايب يمامى جۇماباي قۋاندىقۇلى مۇسىلماننىڭ سەلەمدەسۋ ەدەبٸ شاريعاتتا ناقتى كٶرسەتٸلگەنٸن اتاپ ٶتەدٸ.
«ەكٸ ەر ادام بٸر-بٸرٸمەن كەزدەسكەن كەزدە قول الىسىپ امانداسسا جەتكٸلٸكتٸ. الىس ساپاردان نەمەسە كٶپتەن بەرٸ بٸر-بٸرٸن كٶرمەگەن ادامدار بولسا, تٶس قاعىسىپ امانداسۋىنا رۇقسات ەتٸلەدٸ. ال ەكٸ ەر كٸسٸنٸڭ سٷيٸسٸپ امانداسۋى نەمەسە سوعان ۇقساس ارتىق ەرەكەتتەر – بٸزدٸڭ دٸنٸمٸزدە دە, دەستٷرٸمٸزدە دە قۇپتالمايتىن دٷنيە», - دەدٸ ول.
يمامنىڭ ايتۋىنشا, قاراپايىم امانداسۋدىڭ ٶزٸ ادامنىڭ تەربيەسٸ مەن مەدەنيەتٸن ايقىندايتىن ماڭىزدى كٶرسەتكٸش. دٸن دە, قازاقى سالت-دەستٷر دە قاراپايىمدىلىق پەن ۇستامدىلىقتى جوعارى قويادى.
ال «بٸر مۇنارالى تاس» مەشٸتٸنٸڭ نايب يمامى ابدۋللا ەرجانۇلى كەز كەلگەن جەتٸستٸك بٸلٸمنەن باستالاتىنىن ەرەكشە اتاپ ٶتتٸ.
«تەۋەكەل جاساۋ ٷشٸن مۇسىلمان ادامعا ەڭ الدىمەن بٸلٸم كەرەك. قۇران كەرٸمدە تٷسكەن العاشقى ەمٸر – «وقى!». دەمەك, بٸلٸم الۋ قانداي دا بٸر امالدان بۇرىن تۇرادى. بولاشاعىمىز باياندى بولسىن دەسەك, ٶسٸپ كەلە جاتقان ۇرپاقتى ەڭ الدىمەن بٸلٸمدٸ ەتٸپ تەربيەلەۋٸمٸز قاجەت», - دەدٸ ابدۋللا ەرجانۇلى.
ونىڭ ايتۋىنشا, بٸلٸم مەن ەدەپ - بٸر-بٸرٸنەن اجىرامايتىن ۇعىمدار. ناعىز بٸلٸم ادامدى ٸزگٸلٸككە, جاۋاپكەرشٸلٸككە جەنە قوعام الدىنداعى مٸندەتٸن دۇرىس تٷسٸنۋگە جەتەلەيدٸ.
وسى ويدى اقتٶبە وبلىسىنىڭ باس يمامى امانتاي ساديەۆ تە جالعاستىرادى.
«ەڭ العاشقى ايات – «وقى!». ٸلٸم-عىلىممەن باستالادى. قازاقتا «بٸلٸمدٸ ادام مىڭدى جىعادى, بٸلەكتٸ ادام بٸردٸ جىعادى» دەگەن سٶز بار. ٸلٸم الۋ – ينەمەن قۇدىق قازعانداي, ال سول ٸلٸمگە امال جاساۋ – كٸرپٸكپەن قۇدىق قازعانداي. بٸلٸمنٸڭ شامشىراعى ەشقاشان سٶنبەۋٸ كەرەك. ەگەر جاستارىمىز بٸلٸمدٸ بولسا, قوعامدا ساۋاتتى ادامدار العا شىعادى», - دەيدٸ امانتاي ساديەۆ.
باس يمام بٸلٸمنٸڭ ادامدى تەك كەسٸبي تۇرعىدان عانا ەمەس, رۋحاني جاعىنان دا كەمەلدەندٸرەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ.
ال «اقمەشٸت-سىردارييا» مەشٸتٸنٸڭ نايب يمامى نۇرسۇلتان ۋەليۇلى مۇسىلمان مەدەنيەتٸندەگٸ سەلەمدەسۋدٸڭ ماڭىزىنا توقتالدى.
«شاريعاتىمىزدا ەكٸ مۇسىلمان كەزدەسكەن كەزدە قول الىسىپ, «اسسالاۋماعالەيكۋم», «ۋاعالەيكٷمەسسالام» دەپ امانداسادى. پايعامبارىمىزدىڭ حاديسٸندە: «ەكٸ مۇسىلمان كەزدەسٸپ, قول الىسسا, قولدارى اجىراعانعا دەيٸن اللا تاعالا ولاردىڭ كٷنەلارىن كەشٸرەدٸ» دەلٸنگەن. ال قۇشاقتاسىپ نەمەسە سٷيٸپ امانداسۋعا قاتىستى سۇراق قويىلعاندا, پايعامبارىمىز «جوق» دەپ, تەك قول الىسىپ امانداسۋدى قۇپتاعان», - دەدٸ ول.
بۇل ناسيحاتتاردىڭ بارلىعى بٸر عانا ماقساتقا باعىتتالعان. ول – قوعامدا تەرتٸپتٸ, مەدەنيەتتٸ, بٸلٸمدٸ ەرٸ جاۋاپتى ازامات قالىپتاستىرۋ. سەلەمدەسۋ ەدەبٸنەن باستاپ, بٸلٸمگە ۇمتىلۋعا دەيٸنگٸ قۇندىلىقتاردىڭ بارلىعى قوعامدىق كەلٸسٸمدٸ نىعايتىپ, ادامدار اراسىنداعى سىيلاستىقتى ارتتىرادى.
قازاق حالقى ەجەلدەن تەربيەنٸ بٸرٸنشٸ ورىنعا قويعان. «ەدەپتٸ ەلدٸڭ بالاسى الىستان سەلەم بەرەدٸ», «تەربيە – تال بەسٸكتەن» دەگەن ناقىلدار دا وسىنىڭ دەلەلٸ. بٷگٸندە بۇل قاعيدالار مەملەكەتتٸك ساياساتپەن دە, دٸني ناسيحاتپەن دە ٷندەسٸپ وتىر.
جاستاردىڭ بٸلٸمگە ۇمتىلۋى, ٷلكەندٸ قۇرمەتتەپ, كٸشٸگە ٸزەت كٶرسەتۋٸ, قوعامدىق ورىندارداعى مەدەنيەتتٸ مٸنەز-قۇلقى – ٶركەنيەتتٸ قوعامنىڭ باستى بەلگٸلەرٸنٸڭ بٸرٸ. سوندىقتان ەدەپ پەن بٸلٸمدٸ قاتار دەرٸپتەۋ – ەلدٸڭ بولاشاعىنا سالىنعان ەڭ ماڭىزدى ينۆەستيتسييالاردىڭ بٸرٸ.
