اباي اتىنداعى قازۇپۋ-دىڭ عىلىمي جەتٸستٸكتەرٸ
ححٸ عاسىرداعى يننوۆاتسييالىق دامۋ بٸزدٸڭ ٶمٸرٸمٸزدٸڭ بارلىق سالالارىندا رەۆوليۋتسييالىق عىلىمي ٶزگەرٸستەر جاعدايىندا جٷرەدٸ. اقپاراتتىق قوعامداستىقتار قارقىندى تٷردە كەڭەيۋدە, اقپاراتتىڭ بارلىق تٷرلەرٸنٸڭ كٶلەمٸ مەن ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بٸرنەشە ەسە ارتىپ كەلەدٸ. بٸلٸم بەرۋ يندۋستريياسى دا جاڭا مەرتەبەگە يە بولۋدا. قازٸرگٸ زامانعى بٸلٸم بەرۋ سالاسى يۋنەسكو-نىڭ نەگٸزگٸ باعدارلامالىق قۇجاتتارى مەن جوبالارىندا بەلگٸلەنگەن Lifelong Learning سترەتەگيياسىن ٸسكە اسىرا وتىرىپ, ەرتٷرلٸ جاستاعى جەنە ەلەۋمەتتٸك توپتاعى ادامداردى وقىتۋ ٷشٸن تٷبەگەيلٸ جاڭا فۋنكتسيونالعا يە بولادى.
بٸلٸم بەرۋدٸ قايتا قالىپتاستىرۋ پروتسەسٸندە ٶزەكتٸ ماماندىقتار مەن بولاشاقتىڭ بٸلٸمٸن الۋعا باعىتتالعان پەداگوگ كادرلاردى دايارلاۋ بٸرٸنشٸ كەزەكتەگٸ ماڭىزعا يە. اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸ (Abai University) - ەل تاريحىنداعى العاشقى جوعارى وقۋ ورنى, وسى جوعارى ميسسييانى 93 جىل بويى دەيەكتٸ تٷردە جٷزەگە اسىرىپ كەلەدٸ. جوو قابىرعاسىندا س.اسفەنديياروۆ, س.سەيفۋللين, ا.بايتۇرسىنوۆ, ح.دوسمۇحامەدوۆ, ت.جٷرگەنوۆ, ت.قابىلوۆ, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى م.عابدۋللين جەنە ت.ب. كٶرنەكتٸ قايراتكەرلەر جۇمىس ٸستەدٸ. نەتيجەسٸندە ۋنيۆەرسيتەتتە ەلٸمٸزگە تانىمال, ەڭ الدىمەن پەداگوگيكا جەنە لينگۆيستيكا سالاسىنداعى عىلىمي مەكتەپتەر قۇرىلدى.
بٷگٸنگٸ تاڭدا جوو-نىڭ عىلىمي ەلەۋەتٸن جوعارى بٸلٸكتٸ ماماندار قامتاماسىز ەتەدٸ: 2021 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۋنيۆەرسيتەتتەرٸنٸڭ پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامىنىڭ باستى رەيتينگٸنٸڭ توپ 50-ٸنە بٸزدٸڭ پروفەسسورلار ب.س. احمەتوۆ, ە.ا. بەكتۇروۆ, ۆ.ن. كوسوۆ, ە.ا. بٶرٸباەۆ, ج.ا. حامزينا, ا.ي. كۋپچيشين كٸردٸ. Elsevier-Scopus ەلەۋمەتتٸك عىلىمدار سالاسىنداعى قر ٷزدٸك زەرتتەۋشٸلەرٸ بولىپ پروفەسسورلار ە.ا. بٶرٸباەۆ پەن ج.ا. حامزينا تانىلدى. 2022 جىلعا ارنالعان مەملەكەتتٸك عىلىمي ستيپەندييا دوتسەنت ت.ت. دالاەۆا مەن پوستدوكتورانت ا.م. باكۋلوۆاعا بەرٸلدٸ. 2021 جىلى قر «جوو ٷزدٸك وقىتۋشىسى» اتاعىنا ۇ.م. ەبدٸعاپباروۆا مەن ل.ش. كاكيموۆا يە بولدى. Scopus/WoS دەرەكقورىنا كٸرەتٸن ەلەمدٸك قوعامداستىق مويىنداعان عالىمدار, رەدكوللەگييا مٷشەلەرٸ جەنە عىلىمي جۋرنالداردىڭ رەتسەنزەنتتەرٸ ە.ا. بٶرٸباەۆ, ۆ.ن. كوسوۆ, س.د. ەبٸشەۆا, ج.ا. حامزينا, ل.ۆ. سافرونوۆا, م.ش. مۇساتاەۆا جەنە ت.ب. بولىپ تابىلادى.
ۋنيۆەرسيتەتتە حالىقارالىق جەنە مەملەكەتتٸك عىلىمي-زەرتتەۋ جوبالارى تابىستى جٷزەگە اسىرىلۋدا. 2021 جىلى جالپى سوماسى 355 ملن.تەڭگەگە 48 عىلىمي جوبا, ونىڭ ٸشٸندە قر بعم گرانتتارى بويىنشا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 14 جوبا جالپى سوماسى 208,8 ملن. تەڭگەگە قارجىلاندىرىلدى. ى. التىنسارين اتىنداعى ۇلتتىق بٸلٸم اكادەميياسىمەن بٸرلەسٸپ, مەملەكەتتٸك بيۋدجەتتٸك باعدارلامالىق-نىسانالى قارجىلاندىرۋ شەڭبەرٸندە «بٸلٸم جەنە عىلىم جٷيەسٸن جاڭعىرتۋدىڭ عىلىمي نەگٸزدەرٸ» تاقىرىبىندا «ٷزدٸك ەلەمدٸك پراكتيكالارعا سەيكەس تجكب جٷيەسٸندە پەداگوگيكالىق بٸلٸم بەرۋدٸ ترانسفورماتسييالاۋ بويىنشا زەرتتەۋلەر جٷرگٸزۋ جەنە ۇسىنىمدار ەزٸرلەۋ» يننوۆاتسييالىق جوباسى جٷزەگە اسىرىلىپ وتىر.
زاماناۋي ەلەمدٸك تەندەنتسييالارعا سەيكەس ۋنيۆەرسيتەتتە ٷزدٸك عىلىمي كوللابوراتسييالار قۇرىلۋدا. 2021 جىلى رەسپۋبليكالىق عىلىمي ۇيىمدارمەن بٸرلەسٸپ 8 ينتەگراتسييالىق جوبا, ونىڭ ٸشٸندە ۆيرۋسولوگييا (ميكروبيولوگييا جەنە ۆيرۋسولوگييا عىلىمي ورتالىعىمەن بٸرلەسٸپ) جەنە يادرولىق فيزيكا (الماتى ق. يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتىمەن جەنە كۋرچاتوۆ ق. ۇلتتىق يادرولىق ورتالىعىمەن بٸرلەسٸپ) سالاسىنداعى زەرتتەۋلەر سيياقتى ٶزەكتٸ تاقىرىپتار بويىنشا ٸسكە اسىرىلدى. بٸرنەشە جىل بويى پەداگوگيكا سالاسىندا «جوعارى ەكونوميكا مەكتەبٸ» ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتٸمەن (ەجم, مەسكەۋ ق., رف) بٸرلەسٸپ حالىقارالىق دەڭگەيدەگٸ 5 كوللابوراتسييالىق جوبا تابىستى ٸسكە اسىرىلۋدا. مەسكەۋ پەداگوگيكالىق مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸمەن, مەسكەۋ قالالىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸمەن جەنە ۆ. استافەۆ اتىنداعى كراسنويارسك مەملەكەتتٸك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸمەن بٸرلەسٸپ بٸلٸم بەرۋدٸ تسيفرلاندىرۋ بويىنشا عىلىمي جوبا سەتتٸ تٷردە جٷرگٸزٸلۋدە.
2022 جىلدىڭ باسىندا تسيۋريح ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ پلاتفورماسىندا «Meidalanscapes of Russian Literature: Text Reading» جوباسى باستالدى, وعان بٸزدٸڭ ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ پروفەسسورى ل.ۆ. سافرونوۆا قوسالقى وقىتۋشى رەتٸندە شاقىرىلدى. جوبا شۆەيتسارييانىڭ لوزاننا ۋنيۆەرسيتەتٸمەن, گەرمانييانىڭ كونستانتس ۋنيۆەرسيتەتٸمەن, حورۆاتييانىڭ زاگرەب ۋنيۆەرسيتەتٸمەن, سانكت-پەتەربۋرگ مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸمەن جەنە اباي اتىنداعى قازۇپۋ-مەن كوللابوراتسييادا MOOK شەڭبەرٸندە اشىق ونلاين-كۋرس قۇرۋدى كٶزدەيدٸ.
اقش-تىڭ Harvard University (گارۆارد ۋنيۆەرسيتەتٸ), فەيربانك قىتايتانۋ ورتالىعىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرٸ ن.كەنجەاحمەت اباي اتىنداعى قازۇپۋ-مەن بٸرلەسٸپ ابايدىڭ تاريحي توپونيميكا جٶنٸندەگٸ جوباسىنىڭ جەتەكشٸسٸ بولدى. DAAD جەلٸسٸ بويىنشا FAU ۋنيۆەرسيتەتٸمەن (Friedrich-Alexander-Universität Erlangen-Nürnberg) پەداگوگيكا بويىنشا بٸرلەسكەن جوبا جٷزەگە اسىرىلۋدا. ٷشٸنشٸ جىل قاتارىنان قازۇپۋ ساياساتتانۋ جەنە ەلەۋمەتتٸك-فيلوسوفييالىق پەندەر كافەدراسىمەن بٸرلەسكەن ەدجيساتو-قورىنىڭ (جاپونييا) «ازييالىق كوممۋنيكاتسييا» جوباسى, سونداي-اق ٷش جىلدىق ەراسمۋس+ KAZDUAL جوباسى جالعاسۋدا. 2021ج. وقىتۋشىلاردى دايارلاۋ بويىنشا اقش ٷكٸمەتٸ قارجىلاندىراتىن ساكرامەنتو قالاسىنىڭ كاليفورنييا ۋنيۆەرسيتەتٸمەن بٸرلەسكەن جوبا اياقتالدى. دٷنيەجٷزٸلٸك بانكتٸڭ قارجىلاندىرۋىنىڭ ارقاسىندا مەسكەۋ قالالىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸمەن بٸرلەسٸپ, اباي اتىنداعى قازۇپۋ-نٸڭ وقۋ جٷيەسٸنە «پەداگوگيكالىق ٶلشەمدەر» ماگيسترلٸك جەلٸلٸك باعدارلاماسى ەنگٸزٸلۋدە. اباي اتىنداعى قازۇپۋ ٶز قاراجاتىنان ەسەبٸنەن عىلىمي-يننوۆاتسييالىق پاركٸنٸڭ جوبالارىن 39 ملن.تەڭگەدەن استام سوماعا قارجىلاندىرىلدى.
بٸزدٸڭ جوو-دا جاس عالىمداردى قولداۋعا كٶپ كٶڭٸل بٶلٸنەدٸ. جىل سايىن پروفەسسور-زەرتتەۋشٸ جەنە پوستدوكتورانتۋرا باعدارلامالارىنا ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ ٶز قاراجاتى ەسەبٸنەن تٶلەنەتٸن اشىق كونكۋرستار ٶتكٸزٸلەدٸ. 2021 جىلى وسى باعدارلامالار بويىنشا 5 پروفەسسور-زەرتتەۋشٸ جەنە 10 پوستدوكتورانت عىلىمي قىزمەتٸن جٷزەگە اسىردى, ولاردىڭ 6-ى بٶگدە بٸلٸم جەنە عىلىم ۇيىمدارىنان قابىلداندى. 2021 جىلى جاس عالىمداردىڭ جوبالارىنا ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ ٶز قاراجاتى ەسەبٸنەن كونكۋرستىق تەرتٸپتە 28 500 000 تەڭگە بٶلٸندٸ.
ۋنيۆەرسيتەتتە بولاشاق باعدارلاماسى بويىنشا بٸلٸم الۋشىلار كونتينگەنتٸ ايتارلىقتاي ٶستٸ. 2021 جىلدىڭ سوڭىندا اباي اتىنداعى قازۇپۋ-دىڭ 16 قىزمەتكەرٸ عىلىمي تاعىلىمدامالار كونكۋرسىنىڭ جەڭٸمپازدارى بولدى: پوستدوكتورانتتار د.سابيروۆا جەنە ا.سەيلحان, پەداگوگيكا جەنە پسيحولوگييا ينستيتۋتىنىڭ وقىتۋشىلارى ك.بەكبەنبەتوۆا, س.سايفۋلماليكوۆا, ا.ەرلانقىزى, م.ابساتوۆا, ۆ.قۇرمانبەك, ا.ٶمٸربەكوۆا, ا.جالالوۆا, جاراتىلىستانۋ جەنە گەوگرافييا ينستيتۋتىنىڭ وقىتۋشىلارى ت.اقىلبەكوۆا, د.قاسىمبەكوۆا, ك.سىمان. ٶنەر, مەدەنيەت جەنە سپورت ينستيتۋتىنان ا. شورابەك, تاريح جەنە قۇقىق ينستيتۋتىنان ا. قاسىمبەك, سوربوننا-قازاقستان ينستيتۋتىنان – ق. جۇماش «بولاشاق» بايقاۋىنىڭ جەڭٸمپازدارى اتاندى.
ۋنيۆەرسيتەتتە جوعارى جەنە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيٸنگٸ بٸلٸم بەرۋدٸڭ عىلىمي-پەداگوگيكالىق كادرلارىن دايارلاۋ تابىستى جٷزەگە اسىرىلۋدا. 2021/2022 وقۋ جىلىندا ماگيسترانتتار كونتينگەنتٸ 1424 ادامدى, دوكتورانتتار كونتينگەنتٸ - 243 ادامدى قۇرادى, بۇل عىلىمي كادرلار رەزەرۆٸن تۇراقتى تولىقتىرۋدى قامتاماسىز ەتەدٸ. بٸزدٸڭ جاس عىلىمي رەزەرۆٸمٸز ٶتە بەلسەندٸ, عىلىم سالاسىندا ٶز بەتٸنشە باستامالار بٸلدٸرەدٸ. 2021 جىلدىڭ قازان ايىندا جاس عالىمدار كەڭەسٸ دوكتورانتتارعا ارنالعان «جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى جەنە پەندەر: وزىق تەجٸريبەلەر مەن تەحنولوگييالارعا نەگٸزدەلگەن زەرتتەۋلەر» تاقىرىبىندا رەسپۋبليكالىق بٸلٸكتٸلٸك اپتالىعىن ٶتكٸزدٸ.
جاس زەرتتەۋشٸلەردٸڭ بەلسەندٸلٸگٸ مەن باستاماشىلدىعى جوعارى دەڭگەيدەگٸ ماراپاتتارمەن ماراپاتتالادى. «باستاۋىشتا وقىتۋ پەداگوگيكاسى مەن ەدٸستەمەسٸ» ماماندىعىنىڭ 3 كۋرس ستۋدەنتٸ تولقىن جارىلقاسىنوۆاعا پرەزيدەنتتٸك ستيپەندييا تاعايىندالدى. «7م01702-ورىس تٸلٸ مەن ەدەبيەتٸ» ماماندىعىنىڭ 2 كۋرس ماگيسترانتى رابيعا جەكەنوۆا ن.ە. نازارباەۆتىڭ 2021 جىلعى ستيپەنديياسىنىڭ يەگەرٸ اتاندى. «حيمييا» ماماندىعى بويىنشا PhD دوكتورانتۋرا تٷلەگٸ سۋنناتۋللا كاۋمباەۆ «الماتى - 2021 جىل مۇعالٸمٸ» قالالىق بايقاۋىندا ٷشٸنشٸ ورىنعا يە بولدى. «7م01702-ورىس تٸلٸ مەن ەدەبيەتٸ» ماماندىعىنىڭ 2 كۋرس ماگيسترانتى مەرۋەرت ٸزتٸلەۋ تەۋەلسٸز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنىڭ «ٷزدٸك جاس عالىم – 2021» مەدالٸمەن ماراپاتتالدى. «حالىقارالىق قۇقىق» ماماندىعىنىڭ ماگيسترانتى قارلىعاش جەدەلوۆا «قازاقستاننىڭ ٷزدٸك ماگيسترانتى - 2021» رەسپۋبليكالىق بايقاۋىندا جەڭٸمپاز اتاندى. PhD دوكتورانت مادينا مولداعالي («ورىس تٸلٸ مەن ەدەبيەتٸ» ماماندىعى) «كۆانتيتاتيۆتٸ فيلولوگييا» جاس عالىمدار مەكتەبٸ حالىقارالىق جوباسىنىڭ قاتىسۋشىسى بولا وتىرىپ, ميكولوس رومەرۋس ۋنيۆەرسيتەتٸندە (ۆيلنيۋس ق.) ليتۆا مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى (Lithuanian State Scholarship) بويىنشا وقۋ گرانتىن جەڭٸپ الدى. اباي اتىنداعى قازۇپۋ فيلولوگييا جەنە كٶپتٸلدٸ بٸلٸم بەرۋ ينستيتۋتىنىڭ ورىس تٸلٸ مەن ەدەبيەتٸ كافەدراسىنىڭ جاس وقىتۋشىسى ايجان نٷسٸپبەكوۆا گرانت پەن «جىل مۇعالٸمٸ» قۇرمەتتٸ اتاعىنا يە بولدى (2021 ج.).
ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ عىلىمي ەلەۋەتٸ ساندىق جەنە ساپالىق جاعىنان دا ۇدايى ارتىپ كەلەدٸ. يۋنەسكو جارييالاعان تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىن ەسكەرە وتىرىپ, بٸزگە دەستٷرلٸ وقىتۋشىلىق قىزمەت سالالارىندا ماماندار دايارلاپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار قازاقستاننىڭ بٸلٸم بەرۋ بولاشاعىن قالىپتاستىرۋ قاجەت. بۇل ٷدەرٸستە عىلىمعا شەشۋشٸ رٶل بەرٸلگەن - ونداعى جەتٸستٸكتەر, بٸرٸنشٸ كەزەكتە, اباي اتىنداعى قازۇپۋ-دىڭ ەلەمدٸك يميدجٸن قالىپتاستىرادى, ۋنيۆەرسيتەتتٸ حالىقارالىق جەنە وتاندىق رەيتينگتەردە الدىڭعى قاتارعا شىعارادى. ۋنيۆەرسيتەت جىل سايىن ەلەمنٸڭ جەتەكشٸ ۋنيۆەرسيتەتتەرٸ اراسىندا ٶز پوزيتسيياسىن جاقسارتىپ كەلەدٸ. QS World University Rankings-2022 جىلعى ەلەمدٸك رەيتينگٸسٸنٸڭ قورىتىندىسى بويىنشا اباي اتىنداعى قازۇپۋ 551-560 پوزيتسيياسىندا (2021ج.601-650; 2020 ج. 561-570) تابان تٸرەدٸ. سەيكەسٸنشە قر جوو اراسىندا Abai University بەسٸنشٸ ورىندى يەمدەنسە, QSEECA-2022 (Emerging Europe & Central Asia) حالىقارالىق رەيتينگٸندە ۋنيۆەرسيتەت شىعىس ەۋروپا جەنە ورتالىق ازييا ەلدەرٸ بويىنشا ٶڭٸردٸڭ 450 جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ٸشٸنەن 70-ورىندى الادى. Abai University rank Pro Worldwide Professional University Rankings ۋنيۆەرسيتەتتەرٸنٸڭ جاھاندىق رەيتينگٸنٸڭ توپ-1000 قاتارىنا كٸرٸپ, ەلەمنٸڭ تٸركەلگەن 2425 جوو-نان 917-شٸ ورىنعا يە بولدى. QS World University Rankings by Subject 2022 قورىتىندىسى بويىنشا اباي اتىنداعى قازۇپۋ العاش رەت پەندٸك رەيتينگ بويىنشا ەلەمنٸڭ العاشقى جٷز ۋنيۆەرسيتەتتەرٸ قاتارىندا, «بٸلٸم بەرۋ جەنە وقىتۋ» (Education and Training) ماماندىعى بويىنشا «ەلەۋمەتتٸك عىلىمدار جەنە مەنەدجمەنت» 71,6 بالل ساناتىندا 62-ورىنعا يە بولدى. بۇل كٶرسەتكٸش رەيتينگتٸڭ وسى ساناتىندا ۇسىنىلعان قازاقستاندىق, سونداي-اق ورتالىق-ازييالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ اراسىندا ەڭ ٷزدٸك بولىپ تابىلادى. سونىمەن قاتار, ۋنيۆەرسيتەت العاش رەت «ٶنەر جەنە گۋمانيتارلىق عىلىمدار» سالالىق رەيتينگٸنە ەنٸپ, 297 ورىن الدى, جالپى بالل 64,5. بۇل ساناتتا «لينگۆيستيكا» ماماندىعى ەلەمدە 201-250 پوزيتسيياسىندا (رەسپۋبليكانىڭ جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىندا 3-شٸ ورىن). 2022 جىلى اباي اتىنداعى قازۇپۋ العاش رەت QS Stars Rating System بەدەلدٸ حالىقارالىق رەيتينگٸسٸنە قاتىسىپ, 1000-نان 752 بالل جيناپ, بەس مٷمكٸن جۇلدىزدىڭ ٸشٸنەن «4 جۇلدىز» جوعارى باعاسىنا يە بولدى.
ە.ا. بٶرٸباەۆ, اباي اتىنداعى قازۇپۋ-دىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ قىزمەتٸ جٶنٸندەگٸ پرورەكتورى
