Zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý tek zańmen shektelmeidi: Tatulyq.kz jobasynyń nátijesi qandai?

Zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý tek zańmen shektelmeidi: Tatulyq.kz jobasynyń nátijesi qandai?
Dala News

Qazaqstanda otbasylyq zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý baǵytyndaǵy aqparattyq jáne psihologiialyq jumystar 5,9 mln-nan astam adamdy qamtydy. Sonymen qatar joba aiasynda psihologiialyq testileýden ótken 6 935 adamnyń 44,75%-ynda ortasha jáne joǵary emotsionaldyq shielenis deńgeii baiqalǵan. Bul týraly Astanada «Serpin» áleýmettik damý ulttyq qorynyń Tatulyq.kz jobasynyń 2026 jylǵy qorytyndysyna arnalǵan brifingte aityldy, dep habarlaidy dalanews.kz.

Joba Qazaqstan Respýblikasy Mádeniet jáne aqparat ministrliginiń Azamattyq bastamalardy qoldaý ortalyǵy arqyly berilgen memlekettik grant aiasynda júzege asyrylyp keledi. Onyń negizgi maqsaty – turmystyq zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý, otbasylyq qundylyqtardy nyǵaitý, azamattardyń quqyqtyq jáne psihologiialyq saýattylyǵyn arttyrý.

Brifingte joba komandasy biyl atqarylǵan jumystar men olardyń nátijelerin tanystyrdy. Joba boiynsha jalpy aqparattyq qamtý 5 mln 910 myń 345 adamǵa jetken. Bul josparlanǵan 4 mln adamnan 148%-ǵa artyq.

Aqparattyq naýqandar aiasynda áleýmettik jelilerde maqalalar, beinerolikter, Reels formatyndaǵy qysqa videolar, infografikalar men sarapshylardyń pikirleri jariialanǵan. 13 beineroliktiń jiyntyq qaralymy 3 mln-nan asqan. Ár qysqa video orta eseppen 2 myńnan astam laik pen 600-den astam pikir jinaǵan.

Joba aiasynda otbasylyq jaýapkershilik, jeke shekara, stalking, býlling jáne turmystyq zorlyq-zombylyq taqyryptary qamtylǵan. «Er bolý – jaýapkershilik» seriiasynda tórt suhbat, «Oi qozǵaý» podkastynyń jeti shyǵarylymy, úsh oqytý vebinary jáne «Tatý otbasy» onlain-mektebiniń jeti sabaǵy ázirlengen.

Psihologiialyq testileý neni kórsetti?

Jobanyń mańyzdy baǵyttarynyń biri – azamattardyń psihologiialyq jaǵdaiyn baǵalaý jáne olarǵa qajetti qoldaý joldaryn túsindirý.

Joba aiasynda tórt psihologiialyq test boiynsha 6 935 jaýap taldanǵan. Nátijesinde qatysýshylardyń 44,75%-ynda ortasha jáne joǵary emotsionaldyq shielenis deńgeii anyqtalǵan. 28,4%-ynda jeke shekarany qorǵaý daǵdylaryn nyǵaitý qajettiligi baiqalsa, 22,85%-ynda otbasylyq qarym-qatynastaǵy qiyndyqtar tirkelgen.

Joba ókilderi bul saýalnamalardyń klinikalyq diagnoz qoiýǵa arnalmaǵanyn atap ótti. Olar qatysýshylardyń ózindik baǵalaýyn sipattap, stress deńgeiin, jeke shekarany saqtaý jáne otbasylyq qarym-qatynas erekshelikterin túsinýge kómektesedi.

Osy nátijeler negizinde stressti basqarý, jeke shekarany qorǵaý jáne otbasylyq qarym-qatynasty jaqsartý boiynsha usynystar ázirlenip, áleýmettik jelilerge arnalǵan materialdar daiyndalǵan.

Stalking pen qyz alyp qashýdyń aldyn alý

Brifingte 2025 jylǵy 16 qyrkúiekten bastap Qylmystyq kodekske stalking pen nekege turýǵa májbúrleý úshin jaýapkershilik engizilgeni de aityldy. Jańa normalar týraly aqparattandyrý maqsatynda 2026 jyldyń aqpanynan bastap arnaiy is-sharalar seriiasy ótkizilgen.

Onyń aiasynda zańgerler men sarapshylardyń qatysýymen vebinarlar, jastarǵa arnalǵan treningter jáne aqparattyq kezdesýler uiymdastyrylǵan. Is-sharalarda stalkingtiń quqyqtyq saldary, qyz alyp qashýdyń qylmys ekeni, turmystyq zorlyq-zombylyqtyń jasyryn túrleri jáne qaýipsizdik máseleleri túsindirilgen.

Sonymen qatar «Áiel. Quqyq. Qaýipsizdik» seriiasymen eki onlain-jýrnal, turmystyq zorlyq-zombylyq, býlling jáne harassment sebepterine arnalǵan úsh analitikalyq maqala men mediakompaniia júrgizý boiynsha eki ádistemelik videonusqaýlyq ázirlengen.

Jastarǵa arnalǵan treningter Almaty, Qaraǵandy, Qyzylorda, Kókshetaý, Túrkistan jáne Semei qalalarynda ótken. Oǵan stýdentter, jastar, pedagogtar men psihologtar qatysqan.

111 bailanys ortalyǵy týraly aqparat taratý

Joba aiasynda azamattarǵa kómek kórsetetin bailanys qyzmetteri týraly aqparattandyrýǵa da kóńil bólingen. Atap aitqanda, 111 bailanys ortalyǵy, óńirlerdegi daǵdarys ortalyqtary men senim telefondary týraly 20 aqparattyq maqala jariialanǵan.

Materialdarda azamattardyń kómek surai alatyn arnalary, daǵdarys ortalyqtarynyń qyzmeti jáne turmystyq zorlyq-zombylyq belgilerin taný joldary túsindirilgen.

Joba barysynda psihologiialyq kómekke qatysty aqparat ta júielengen. Psiholog Alina Asanovanyń tanystyrylymynda tórt test nátijesine qosymsha, 111 bailanys ortalyǵy men óńirlerdegi kómek kórsetý qyzmetteri týraly málimetter berilgen.

Joba jumysy jalǵasady

Joba menedjeri Sarbinas Bolegen 2027 jylǵa arnalǵan josparlar men jańa baǵyttardy tanystyrdy. Onyń aitýynsha, joba materialdary ashyq qoljetimdi bolyp, oqytý men aqparat taratý quraly retinde paidalanylmaq.

Jalpy, Tatulyq.kz jobasynyń biylǵy nátijeleri turmystyq zorlyq-zombylyqtyń aldyn alýda aqparattyq jumyspen qatar psihologiialyq qoldaý men quqyqtyq saýattylyqtyń da mańyzdy ekenin kórsetedi. Degenmen milliondaǵan aýditoriiany qamtý men jariialanǵan materialdardyń sany máseleniń tolyq sheshilgenin bildirmeidi. Mundai bastamalardyń tiimdiligi azamattardyń naqty kómekke qol jetkizýimen, quqyqtyq saýattylyǵynyń artýymen jáne qaýipsiz orta qalyptastyrýǵa qosqan úlesimen ólshenedi.