Senattyń jalpy otyrysynda Joǵary aýditorlyq palata tóraǵasy Álihan Smaiylov biýdjet qarajatyn josparlaý men igerýdegi júieli problemalardy jariialap, birqatar mańyzdy kórsetkishterge qol jetkizilmegenin málimdedi, dep habarlaidy dalanews.kz.
Onyń aitýynsha, jańa Biýdjet kodeksi memlekettik organdardyń derbestigin arttyrǵanymen, kóptegen mekemeler jańa talaptarǵa tolyq beiimdelmegen.
Smaiylov biýdjet tetikterin tsifrlandyrý áli de tolyq aiaqtalmaǵanyn aitty. Qazirgi ýaqytta respýblikalyq biýdjet pen Ulttyq qor qarajatynyń qozǵalysyn tolyq tsifrlyq formatta baqylaý qamtamasyz etilmegen. Memlekettik organdardyń aqparattyq júieleri de jetkilikti deńgeide integratsiialanbaǵan.
Joǵary aýditorlyq palata dereginshe, basymdyqtardyń jii ózgerýi saldarynan jalpy quny 75 mlrd teńgeni quraityn 99 investitsiialyq joba alyp tastalǵan. Sonymen qatar josparlanǵan árbir besinshi joba aiaqtalmai qalǵan.
«Segiz ret túzetý engizý aiasynda buryn bekitilgen 2,4 trln teńge qaita bólindi. Keibir ákimshilerde qaita bólingen qarajat kólemi josparlanǵan biýdjettiń 90 paiyzyna deiin jetti», – dedi Smaiylov.
Onyń aitýynsha, tiimsiz paidalanylǵan qarajat kólemi 2024 jylmen salystyrǵanda 1,7 esege artqan.
Sondai-aq birqatar ulttyq kórsetkishterge qol jetkizilmegen. Atap aitqanda, tsifrlandyrý, aýyl jáne sý sharýashylyǵy, ekologiia salalaryndaǵy 11 negizgi ulttyq jáne 30-dan astam nysanaly indikator oryndalmaǵan.
Joǵary aýditorlyq palata tóraǵasy salyq túsimderi boiynsha boljamdardyń tym optimistik bolǵanyn atap ótti.
«Salyq túsimderi boiynsha boljamdardyń shamadan tys optimizmmen jasalýy saldarynan biýdjetke josparlanǵan 335 mlrd teńge túspedi», – dedi ol.
Smaiylovtyń baǵalaýynsha, 2026 jylǵy tólemderdiń 154 mlrd teńgesi 2025 jyly tartylǵan, al shamamen 900 mlrd teńge kólemindegi qosylǵan qun salyǵy qaitarylmaǵan.
Onyń aitýynsha, bul sharalar biýdjet teńgerimin qamtamasyz ete almaǵan. Nátijesinde 2025 jyldyń qorytyndysy boiynsha 244 mlrd teńge kólemindegi shyǵystar qarjylandyrylmai qalǵan jáne edáýir kreditorlyq bereshek qalyptasqan.
Joǵary aýditorlyq palata salyqtyq ákimshilendirý sapasyna da nazar aýdardy. Sońǵy jyldary salyq tóleýshilerdiń sotqa shaǵymdanýy kóbeiip, daýly somalardyń jartysynan kóbi olardyń paidasyna sheshilgen.
Budan bólek, biýdjetten tys qorlardyń qyzmeti de tolyq ashyq emes ekeni aityldy. Palata keminde 30 nysan biýdjetten tys qor belgilerine sáikes keletinin anyqtaǵan.
Smaiylov ulttyq jobalardy qarjylandyrý máselesine de toqtaldy.
Onyń aitýynsha, 2025 jyly ulttyq jobalardy qarjylandyrý tapshylyǵy jospardyń 38 paiyzyna jetken. Al jobalardyń parametrleri men kórsetkishteri birneshe ret ózgertilgen.
Joǵary aýditorlyq palata tóraǵasy Ulttyq qor qarajatynyń bir bóligi strategiialyq maqsattarǵa emes, jergilikti deńgeidegi jobalarǵa jumsalǵanyn aitty.
«Ulttyq qor qarajaty kósheler men saiabaqtardy abattandyrýǵa, aýyldyq klýbtar salýǵa jáne kóshelerge jaryq ornatýǵa baǵyttalǵan», – dedi ol.
Sondai-aq, quny 100 mlrd teńgeden asatyn 132 joba qarjylandyrý tiziminen alynyp tastalǵan nemese basqa jobalarmen aýystyrylǵan.
Álihan Smaiylovtyń málimetinshe, Ulttyq qorǵa qaitarylýy tiis shamamen 83 mlrd teńge áli kúnge deiin qaitarylmaǵan.
Joǵary aýditorlyq palata barlyq anyqtalǵan máseleler boiynsha Úkimetke tiisti usynymdar bergenin málimdedi.
