QR Joǵary aýditorlyq palatasynda Ulttyq qor qarajatynyń jumsalýyn monitoringteý jónindegi komissiianyń jyl saiynǵy otyrysy ótti, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Jiynda Ulttyq qor qarajatynyń maqsatqa sai ári tiimdi paidalanylýyna júrgizilgen reviziia qorytyndylary qaraldy.
Tekserý nysanaly transfertter esebinen 3,4 trln teńgege qarjylandyrylǵan 3 myńnan astam biýdjettik investitsiialyq jobany, sondai-aq kvazimemlekettik sektor sýbektilerine berilgen 3,8 trln teńge obligatsiialyq qaryzdardy qamtydy.
Jalpy jobalardy iske asyrý oń nátije berdi. Alaida Komissiia Ulttyq qor qarajatynan ekonomikalyq qaitarymdy arttyratyn múmkindikterdi anyqtady. Jekelegen kemshilikter men buzýshylyqtar da anyqtaldy.
Negizgi faktorlardyń biri – Ulttyq qorǵa júktelgen barlyq maqsat pen mindetke qol jetkizýge jaýapty biryńǵai memlekettik organ joq. Bul birtutas júieni qalyptastyrýǵa jáne ekonomikalyq turǵydan muqiiat tekserilgen sheshimder qabyldaýǵa múmkindik bermeidi.
Qazirgi ýaqytta fýnktsiialar Ulttyq ekonomika ministrligi, Qarjy ministrligi jáne Ulttyq Bank arasynda bólingen. Bul rette qor qarajatynyń paidalanylýyna bailanysty biznes-protsester boiynsha, sondai-aq qarjylandyrylǵan jobalardyń túpkilikti nátijeliligi boiynsha tolyq aqparatty ortalyqtandyrylǵan jinaqtaý jáne taldaý qamtamasyz etilmegen. Eseptiliktiń ashyqtyq deńgeii jetkiliksiz.
Komissiia iske asyrý úshin bazalyq daiyndyǵy joq keibir jobalardyń qarjylandyrýǵa qosylǵanyn anyqtady. Olar boiynsha jobalaý-smetalyq qujattama, jer ýchaskeleri jáne t.b. bolmaǵan. Bul merzimderdiń uzaqqa sozylýyna ákep soǵady. Quny 394 mlrd teńgeni quraityn taǵy 500-den astam joba alyp tastalǵan ne oryndalý barysynda basqalaryna aýystyrylǵan.
Ulttyq qordan beriletin nysanaly transfertter zańnamalyq turǵydan strategiialyq jáne ulttyq mańyzy bar basym mindetterge arnalǵan. Alaida Ulttyq qordyń qarajatyn tartpai-aq iske asyrýǵa bolatyn jergilikti deńgeidegi jobalardy qarjylandyrý faktileri anyqtaldy: aýyldy abattandyrý obektileri, shaǵyn áleýmettik obektiler jáne t.b.
Keibir jaǵdailarda Ulttyq qordyń qarajaty buryn aiaqtalǵan jobalarǵa jumsalǵan nemese naqty qajettilikten asyp túsetin kólemde bólingen.
Sonymen qatar qarajatty maqsatsyz jáne tiimsiz qaita bólý faktileri atap ótildi. Aýyldyq jerlerde meditsinalyq infraqurylymdy qarjylandyrýǵa arnalǵan qarajat qalalyq obektilerge baǵyttalǵan, buryn satyp alynǵan jabdyqqa qarajat bólingen. Keibir óńirlerde jabdyqty satyp alý kólemi qunnyń joǵarylaýyna bailanysty jospardan eki ese asyp túsken.
Komissiia obligatsiialyq qarjylandyrýda da kemshilikter bar ekenin anyqtady. Atap aitqanda, mundai qaryzdardyń maqsatqa sai ári tiimdi paidalanylýyn baqylaýdyń tiimdi júiesi áli qurylmaǵan.
Qaitarymdylyǵy tómen problemalyq jobalardy qarjylandyrý, lizingtik mámilelerdi uzaqqa sozý, málimdelgen eksporttyq jáne óndiristik kórsetkishterge qol jetkizbesten jeńildikti qaryzdardy arzan qorlandyrý kózi retinde paidalaný jaǵdailary tirkeldi.
Jalpy 2023-2024 jyldary Ulttyq qordan bólingen qarajattyń igerilýine júrgizilgen tekserý qorytyndysy boiynsha birqatar qylmystyq is tirkeldi. Jaýapty memlekettik organdar men kvazimemlekettik sektor sýbektilerine tiisti usynymdar joldandy.
Sonymen qatar tekserý júrgizgen jumys toby Komissiianyń qaraýyna:
aldyn ala pysyqtaýdyń jáne strategiialyq basymdyqtarǵa sáikestikti baǵalaýdyń tolyq tsiklynan ótpegen jobalarǵa nysanaly transfertter bólýge jol bermeý;
Ulttyq qor qarajaty túpkilikti alýshyǵa jetkenge deiin onyń tolyq qadaǵalanyp otyrýyn qamtamasyz etý;
málimdelgen maqsatyna sai paidalanylmaǵan 64 mlrd teńgeni qaitarý;
kvazimemlekettik sektor sýbektileriniń ótken jyldardaǵy obligatsiialyq qaryzdardy merziminen buryn qaitarýyn pysyqtaý siiaqty usynystar berdi.
Jumys toby músheleriniń pikirinshe, atalǵan sharalardy iske asyrý qarjylyq tártipti kúsheitýge jáne Ulttyq qor qarajatynyń ataýly ári tiimdi paidalanylýyn qamtamasyz etýge múmkindik beredi.
