QR Joǵary aýdıtorlyq palatasynda Ulttyq qor qarajatynyń jumsalýyn monıtorıńteý jónindegi komısıanyń jyl saıynǵy otyrysy ótti, dep habarlaıdy Dalanews.kz.
Jıynda Ulttyq qor qarajatynyń maqsatqa saı ári tıimdi paıdalanylýyna júrgizilgen revızıa qorytyndylary qaraldy.
Tekserý nysanaly transfertter esebinen 3,4 trln teńgege qarjylandyrylǵan 3 myńnan astam búdjettik ınvestısıalyq jobany, sondaı-aq kvazımemlekettik sektor sýbektilerine berilgen 3,8 trln teńge oblıgasıalyq qaryzdardy qamtydy.
Jalpy jobalardy iske asyrý oń nátıje berdi. Alaıda Komısıa Ulttyq qor qarajatynan ekonomıkalyq qaıtarymdy arttyratyn múmkindikterdi anyqtady. Jekelegen kemshilikter men buzýshylyqtar da anyqtaldy.
Negizgi faktorlardyń biri – Ulttyq qorǵa júktelgen barlyq maqsat pen mindetke qol jetkizýge jaýapty biryńǵaı memlekettik organ joq. Bul birtutas júıeni qalyptastyrýǵa jáne ekonomıkalyq turǵydan muqıat tekserilgen sheshimder qabyldaýǵa múmkindik bermeıdi.
Qazirgi ýaqytta fýnksıalar Ulttyq ekonomıka mınıstrligi, Qarjy mınıstrligi jáne Ulttyq Bank arasynda bólingen. Bul rette qor qarajatynyń paıdalanylýyna baılanysty bıznes-prosester boıynsha, sondaı-aq qarjylandyrylǵan jobalardyń túpkilikti nátıjeliligi boıynsha tolyq aqparatty ortalyqtandyrylǵan jınaqtaý jáne taldaý qamtamasyz etilmegen. Eseptiliktiń ashyqtyq deńgeıi jetkiliksiz.
Komısıa iske asyrý úshin bazalyq daıyndyǵy joq keıbir jobalardyń qarjylandyrýǵa qosylǵanyn anyqtady. Olar boıynsha jobalaý-smetalyq qujattama, jer ýchaskeleri jáne t.b. bolmaǵan. Bul merzimderdiń uzaqqa sozylýyna ákep soǵady. Quny 394 mlrd teńgeni quraıtyn taǵy 500-den astam joba alyp tastalǵan ne oryndalý barysynda basqalaryna aýystyrylǵan.
Ulttyq qordan beriletin nysanaly transfertter zańnamalyq turǵydan strategıalyq jáne ulttyq mańyzy bar basym mindetterge arnalǵan. Alaıda Ulttyq qordyń qarajatyn tartpaı-aq iske asyrýǵa bolatyn jergilikti deńgeıdegi jobalardy qarjylandyrý faktileri anyqtaldy: aýyldy abattandyrý obektileri, shaǵyn áleýmettik obektiler jáne t.b.
Keıbir jaǵdaılarda Ulttyq qordyń qarajaty buryn aıaqtalǵan jobalarǵa jumsalǵan nemese naqty qajettilikten asyp túsetin kólemde bólingen.
Sonymen qatar qarajatty maqsatsyz jáne tıimsiz qaıta bólý faktileri atap ótildi. Aýyldyq jerlerde medısınalyq ınfraqurylymdy qarjylandyrýǵa arnalǵan qarajat qalalyq obektilerge baǵyttalǵan, buryn satyp alynǵan jabdyqqa qarajat bólingen. Keıbir óńirlerde jabdyqty satyp alý kólemi qunnyń joǵarylaýyna baılanysty jospardan eki ese asyp túsken.
Komısıa oblıgasıalyq qarjylandyrýda da kemshilikter bar ekenin anyqtady. Atap aıtqanda, mundaı qaryzdardyń maqsatqa saı ári tıimdi paıdalanylýyn baqylaýdyń tıimdi júıesi áli qurylmaǵan.
Qaıtarymdylyǵy tómen problemalyq jobalardy qarjylandyrý, lızıńtik mámilelerdi uzaqqa sozý, málimdelgen eksporttyq jáne óndiristik kórsetkishterge qol jetkizbesten jeńildikti qaryzdardy arzan qorlandyrý kózi retinde paıdalaný jaǵdaılary tirkeldi.
Jalpy 2023-2024 jyldary Ulttyq qordan bólingen qarajattyń ıgerilýine júrgizilgen tekserý qorytyndysy boıynsha birqatar qylmystyq is tirkeldi. Jaýapty memlekettik organdar men kvazımemlekettik sektor sýbektilerine tıisti usynymdar joldandy.
Sonymen qatar tekserý júrgizgen jumys toby Komısıanyń qaraýyna:
aldyn ala pysyqtaýdyń jáne strategıalyq basymdyqtarǵa sáıkestikti baǵalaýdyń tolyq sıklynan ótpegen jobalarǵa nysanaly transfertter bólýge jol bermeý;
Ulttyq qor qarajaty túpkilikti alýshyǵa jetkenge deıin onyń tolyq qadaǵalanyp otyrýyn qamtamasyz etý;
málimdelgen maqsatyna saı paıdalanylmaǵan 64 mlrd teńgeni qaıtarý;
kvazımemlekettik sektor sýbektileriniń ótken jyldardaǵy oblıgasıalyq qaryzdardy merziminen buryn qaıtarýyn pysyqtaý sıaqty usynystar berdi.
Jumys toby músheleriniń pikirinshe, atalǵan sharalardy iske asyrý qarjylyq tártipti kúsheıtýge jáne Ulttyq qor qarajatynyń ataýly ári tıimdi paıdalanylýyn qamtamasyz etýge múmkindik beredi.
