Ul tárbiesindegi ákeniń róli
Áke degen ana siiaqty balaǵa qamqor bolady. Ony jaqsy kóredi, baǵalaidy. Ana árdaiym kómekke muqtaj. Sondyqtan otbasynda áke de balanyń jai-kúiin qadaǵalaýdy teńdei bólise alady. Qoly qalt etkende balasyna tamaq berip, kiimin aýystyryp, jýyndyryp, uiyqtatsa nesi aiyp? Kei er kisiler mundai iske óte ikemdi keledi. Óitkeni, ákeler áldeqaida myqty, salmaqty, ári uiymdastyrǵysh.
Ákelerge keńes: balany qarasqannyń aiyby joq. Ol tek áieldiń mindeti emes. Esesine baqytty otbasynyń iesi atanasyz. Áielińiz de sharshap-shaldyǵyp qulamaidy. Balańyzdyń ár qylyǵyn janyńyzben túsinip, júrekpen saralaisyz.
Áke-dos
Ul balanyń sanasynda áke qýanysh, belsendi oiyn, qimyl-qozǵalys, erkelik-tentektikpen sipattalady. Analar bul salalarda áldeqaida uqypty. Qaýipsizdikti jaqsy kóredi. Al, balaǵa, ásirese ul balaǵa ishtegi qýatty syrtqa shyǵarý mańyzdy. Ol sekirip, júgirip, aǵashqa órmelep, qutyryp alýy kerek. Bala osylaisha óziniń qimyl-qozǵalysyn rettep daǵdylanady, keńistikte ózin ustaýdy meńgeredi. Sosyn jái ǵana shynaiy kúlip, oinaýdy jany qalap turady.
Ákege keńes: óz ulyńyzben jiirek oinańyz. Úide de, tysta da. Barlyq belsendi oiyndardy óz moinyńyzǵa júktep alyńyz. Anasyna kitap oqyp berý men damytatyn oiyndardy qaldyryńyz. Óitkeni, belsendi oiyndardy sizden artyq ulyńyzǵa eshkim úiretip, kórsetip bere almas.
Ul ákege eliktep ósedi
Muny baiaǵyda Zigmýnd Freid aityp ketken. Úsh jastan keiin ul bala ózin ákesimen salystyryp ósedi dep. Ákeniń qimyl-áreketin, ádetin, minezin ózine sińire bastaidy. Ákeniń ómirlik kózqarasyn boiyna juqtyrady. Adam balasyna qarym-qatynasyn da solai etedi. Ózine de, sheshesine de ákeniń kózimen qaraityn bolady. Psihologtardyń aitýynsha, osy sebepti balanyń tárbiesinde ákeniń róli zor. Ul bala ákeniń mysalymen ósedi. Sonyń boiyndaǵy qasietterden nár alady. Sol arqyly tulǵa bolyp qalyptasady.
Ákege keńes: Sizdiń ulyńyz – sizdiń ainańyz. Oǵan laiyqty mysal bolyńyz!
Tálimger-áke
Ákeniń tálimgerlik qyzmeti balanyń mektepke baratyn sátinen bastap kúshine ene bastaidy. Anaǵa qaraǵanda ákeniń bedeli ul balanyń aldynda áldeqaida joǵary. Sondyqtan jaýapkershiligi bar ákeler osy kezden balasynyń tárbiesine belsene atsalysqany quba-qup. Ákesi balasyn jetektep qoǵammen aralasýǵa alyp shyǵýy tiis. Ákesi aralasýdy, óz maqsatyna jetýdi, urys-keristi sheshýdi, dostasýdy, qyzdarmen durys qarym-qatynas qurýdy úiretýi kerek.
Ákege keńes: Sabyrly bolyńyz. Kóregendilik tanytyńyz. Erinbei ul balanyń tárbiesine qatysty ádebietterdi bir sholyp shyǵyńyz. Sizdiń ata-anańyz qandai tárbiege mán bergenin saraptańyz. Olardyń tárbiesi sizdiń ómirińizdi qanshalyqty mándi etkenin baǵamdańyz. Sizge jetistikke jetýge ne septesti? Ne kedergi boldy? Áke – ul úshin eń qymbat jan. Eń biik shyń. Eń asqaq asqar. Balanyń ózin emes, onyń áreketin baǵalaýdy úirenińiz. Eger tek balańyzdy baǵalasańyz, álde onyń kemshiligin ǵana aitsańyz, ulyńyzdyń ózi týraly pikiri nasharlap, onyń aqyry qoǵamda ózin jaisyz sezinýge ákep soǵady. Jetistikke jetýi úshin jarqyn mysaldardy kórsete bilińiz. «Sen jamansyń» deýdiń ornyna, «sen durys istemediń» dep aityp daǵdylanyńyz. Balaǵa durys tárbie berý únemi ursyp-zekýden turmaidy. Kerisinshe, úzdiksiz jaqsy isin maqtaý arqyly adamnyń ózine degen senimin nyǵaitýdy maqsat tutyńyz.
Aýdarǵan Shynar Ábildá
