Búgingi aqparattyq keńistiktegi balalardyń qaýipsizdigi, kiberbýlling, onlain platformalardyń, ásirese, TikTok áleýmettik jelisiniń jastarǵa teris áseri jóninde QR Parlamenti Senaty minberinen depýtattyq saýal joldaǵanymyzǵa jeti aidan asypty. Artynsha Parlament Májilisindegi «Amanat» partiiasynyń depýtattyq fraktsiiasy da TikTok-tyń jastardyń rýhaniiaty men psihikalyq densaýlyǵyna keri áseri baryn alǵa tartyp, Úkimet basshysynan platformany shekteýdi suraǵan bolatyn.
Depýtattardyń talaby boiynsha tiisti ministrlikter el aýmaǵynda jumys isteitin áleýmettik jelilerdiń zańnamaǵa sai jumys jasaýyna taldaý júrgizip, qoldanýshylardyń qaýipsizdigine qatysty talaptardy qatańdatatynyn málimdegen bolatyn. Alaida, búgingi tańda TikTok paraqshalaryndaǵy kontentterdi qarai otyryp, platformadaǵy súzgi tetikterin áli de jetildirýimiz qajettigin paiymdaisyń.
TikTok-tyń 80 paiyzǵa deiingi qoldanýshylarynyń 13-24 jas arasyndaǵy jastar ekenin eskerip, elimizdiń bolashaǵyna kepil urpaqty jat qundylyqtar jeteginde ketýine jol qoiyp otyrǵanymyzdy erterek túsinip jetsek jón bolar edi.
Osy orynda TikTok algoritmderi «aqparattyq kópirshikterdi» jasai alatynyn umytpaǵanymyz jón. Óitkeni, bul algoritm paidalanýshylarǵa aqparattyń ártúrliligin shekteitin, olardyń kózqarastary men qalaýlaryn kúsheitetin mazmun ǵana kórsetetin qudyretke ie. Bul pikirlerdiń manipýliatsiiasy men jalǵan aqparatqa ákelýi múmkin deidi mamandar.
Olai bolsa sońǵy ýaqytta elimizde oqýshylar arasynda óz-ózine qol salýlarǵa qatysty ókinishti jaǵdailardyń kóbeiýi men TikTok algoritmi arasynda bir bailanystyń bolýyn joqqa shyǵara almaimyz.
Eýropanyń kóp memleketterinde TikTok jelisiniń tutynýshylar qaýipsizdigin qamtamasyz etýdegi kepildikteriniń deńgeiin anyqtaý boiynsha tekserister júrgizilgeni beker emes. Tekserý nátijesinde balalardy ziiandy aqparattan qorǵaý tetikteriniń istemeitini anyqtalyp, Eýroodaq tarapynan, AQSh, Ulybritaniia, Niderlandy elderi tarapynan TikTok-qa qatysty milliondaǵan dollarlyq sommadaǵy aiyppuldar salyndy.
Túrkistandaǵy Quryltai barysyndaǵy sózinde Memleket basshysy: «...qazir jas urpaq áleýmettik jeli arqyly tárbie alyp jatyr. Balany durys baǵytqa buryp, jol kórsetip otyrmasaq, bul – óte qaýipti úrdis. ...Biz jastardy jahandanýdyń qaterli yqpalynan barynsha saqtaýǵa mindettimiz!» dep atap ótken bolatyn. Osyny eskerip, óskeleń urpaqtyń taǵdyryna, memleket múddesine teris áserin tigizetindigin eskere otyryp, tez arada bul olqylyqtardy joiý joldaryn shuǵyl qarastyrýymyz qajet dep esepteimin.
Alisher Satvaldiev, QR Parlamenti Senatynyń depýtaty
