2024 jyly aǵymdaǵy shottyń tapshylyǵy munai baǵasynyń tómendeýine bailanysty, negizinen, sheteldik investorlarǵa tólenetin investitsiialyq kiristi (4,8 milliard dollarǵa — 23,7 milliard dollarǵa deiin) tómendetý arqyly -3,7 milliard dollarǵa (2023 jyly -9,4 milliard dollardan) deiin qysqarǵan. Alaida sheteldik investorlarǵa tólenetin kiristiń jalpy tómendeýine qaramastan aktsionerlerge tólenetin dividendter 14,6 milliard dollarǵa deiin ósken (+2,1 milliard dollar). Bul týraly Qazaqstan qarjygerleri qaýymdastyǵy (QQQ) Taldaý ortalyǵynyń 2024 jyldaǵy syrtqy sektorǵa jasaǵan sholýynda aitylady, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Bul rette paiyzdyq tólemder — 9,2 milliard dollarǵa deiin (+372 million dollar) artsa, al qaita investitsiialanǵan kirister teris mánge ie (2023 jylǵy +6,8 milliard dollarmen salystyrǵanda -277 million dollar).
Aita ketsek, sheteldik investorlar shikizat sektoryndaǵy iri jobalarǵa qatysyp, dividendter, alynbaǵan paida (qaita investitsiialaý) jáne sheteldik investorlar bergen qaryzdar boiynsha syiaqy túrinde kiris alady. Ulttyq banktiń rezervtik aktivteri esebinen aǵymdaǵy shottyń tapshylyǵyn qarjylandyrý aitarlyqtai tómendedi: 2024 jyly - 892 mln dollar, 2023 jyly - 5,9 mlrd dollar. Ári ol, negizinen, qarjy shotyndaǵy aqsha aǵynymen jabylyp otyrdy (1,1 mlrd dollar).
"Qateler men olqylyqtar" degen bólimde kórsetilgen syrtqa ketken aqshalar men túsimder arasyndaǵy aitarlyqtai alshaqtyq (1,6 milliard dollar nemese aǵymdaǵy shot tapshylyǵynyń 44%) statistikalyq sáikessizdikterdi, sondai-aq tirkelmegen valiýta aǵyndaryn da baiqatady. Aǵymdaǵy shottyń tapshylyǵyn qarjylandyrý úshin rezervtik aktivterdi paidalanýdy qysqartý jáne altyn baǵasynyń aitarlyqtai ósýi (+23%) jaǵdaiynda Ulttyq banktiń altyn-valiýta rezervteri 2024 jyly 27%-ǵa nemese 46 milliard dollarǵa deiin (bir jyl buryn 36 milliard dollar) ósti. Alaida, Ulttyq qordyń aktivteri dollar kóleminde birshama tómendedi (2%-ǵa, 60 mlrd dollardan 58,8 mlrd dollarǵa deiin), óitkeni aqsha alýlardyń joǵary kólemi (10,2 mlrd dollar) tolyqtyrýdyń (4,5 mlrd dollar) jáne investitsiialyq kiristiń (4,5 mlrd dollar) jiyntyq kóleminen asyp tústi", - deidi qaýymdastyq sarapshylary.
Kvazimemlekettik sektordyń (KMS) syrtqy qaryzy memlekettik qarjylandyrý kóleminiń ulǵaiýyna qaramastan qalypty ósimdi (+6,7%, 01.01.24/01.10.24 aralyǵynda) kórsetti (teńge túrinde +3,4%, onyń ishinde Ulttyq qordan 238 mlrd teńgege KMS obligatsiialary satyp alyndy).
"Bul, bálkim operatsiialyq jáne investitsiialyq qajettilikterdi jabý úshin sektordy syrttan qarjylandyrý tájiribesiniń jalǵasýyn, sondai-aq valiýta baǵamynyń aýytqýy saldarynan qaryzdyń valiýtalyq bóligin qaita baǵalaý jaǵdaiyn tanytýy múmkin. Bul rette QR Qarjy ministrligi jańa syrtqy qaryzdardy (2024 jyly 1,3 mlrd dollar) tarta otyryp, syrtqy memlekettik qaryzdyń jalpy kólemin asa ulǵaitpai, tek qaita qarjylandyrý úshin valiýtalyq táýekelderdi barynsha azaitady. Osyǵan qaramastan, tólem balansynyń jáne syrtqy boryshtyń aǵymdaǵy dinamikasy teńge baǵamyna túsetin qysymnyń saqtalýyn,sondai-aq munai baǵasynyń tereń quldyraýy jaǵdaiynda qysqa jáne orta merzimdi perspektivada fiskaldyq turaqtylyqqa qatysty artyp kele jatqan táýekelderdi baiqatady", - deidi mamandar.
2024 jyly Qazaqstannyń tólem balansy aitarlyqtai jaqsardy: aǵymdaǵy shottyń tapshylyǵy bir jyl burynǵy -9,4 mlrd dollardan -3,7 mlrd dollarǵa deiin qysqardy. Alaida, bul eksporttyq túsimderdiń ósimi, qazaqstandyq ekonomikanyń syrtqy kiristeriniń ulǵaiýy esebinen emes, negizinen munai baǵasynyń tómendeýine bailanysty boldy, bul sheteldik investorlarǵa tólenetin investitsiialyq kiristerdi azaitty. Osyǵan bailanysty osy rettegi tólemderdiń qurylymy ózgerdi: dividendter men paiyzdyq tólemderdiń úlesi artty, al qaita investitsiialanǵan aqshadan túsetin kiris kórsetkishi teris mánge ie boldy, bul sheteldik investorlardyń investitsiialyq strategiiasyn túzetýler engizýin talap etýi múmkin.
Tapshylyqty qarjylandyrý QR Ulttyq Bankiniń rezervterine jáne qarjy shotyna kóbirek súiendi. "Qateler men olqylyqtar" degen bólikte kórsetilgen ashyq kórsetilmegen aqsha aǵyndary (+1,6 mlrd.) aǵymdaǵy shot tapshylyǵynyń qalǵan jartysyn teńestirdi. Rezervterdi az paidalaný jáne altyn baǵasynyń ósimi QRUB altyn-valiýta rezervteriniń aitarlyqtai artýyna sep boldy (+27%), al Ulttyq qordyń aktivteri kóp mólsherde aqsha alýlarǵa bailanysty tómendedi (-2%).
"Osylaisha, QR halyqaralyq rezervteri (Ulttyq qordyń jáne QRUB ZVR aktivteri) 104,7 mlrd dollarǵa (+8,7 mlrd) nemese JIÓ-niń 36,3%-na deiin jetti. Alaida, 2025 jyldyń ekinshi toqsanynda bastalǵan álemdik munai baǵasynyń kúrt tómendeýi jaǵdaiynda syrtqy sektordyń osaldyǵy máselesi qaitadan birinshi orynǵa shyǵýda. Eksporttyq kiristiń tómendeýi Ulttyq qordy tolyqtyrý múmkindikterin shekteidi (investitsiialyq kiristi eseptemegende aktivter 55,2 mlrd dollarǵa deiin tómendeýi múmkin) jáne tólem balansyna qysymdy arttyrady (rezervterdi paidalaný qajettiligi artady). Mundai jaǵdaida 2025 jyldyń ekinshi jartyjyldyǵynda teńge baǵamy men fiskaldyq turaqtylyq boiynsha táýekelder aitarlyqtai artady. Qolaisyz koniýnktýra saqtalǵan jaǵdaida aǵymdaǵy shottyń tapshylyǵy qaitadan tereńdei túsýi múmkin, al fiskaldyq qoldaý qajettiligi, ásirese josparlanǵan áleýmettik jáne infraqurylymdyq shyǵyndar aiasynda tereńdei túspek. Osylaisha, aǵymdaǵy jylǵy negizgi syn-qaterler: aǵymdaǵy shot pen memlekettik biýdjet tapshylyǵyn qarjylandyrýdyń syrtqy jáne ishki kózderin teńgerimdeý, turaqsyz shikizat naryǵy jaǵdaiynda makroekonomikalyq turaqtylyqty qamtamasyz etý, sondai-aq memlekettik qarajatty paidalaný tiimdiligin arttyrý bolyp tabylady", - deidi Qazaqstan qarjygerleri qaýymdastyǵy.
Buǵan deiin saitymyzda "Sarapshylar ań-tań: Munai óndirisi artqanyna qaramastan "qara altynnyń" eksporty 21%-ǵa qysqarǵan" degen maqala jariialanǵan bolatyn.
